| YouTube Channel

पञ्चवातीय (paJcavAtIya)

 
Spoken Sanskrit
English
पञ्चवातीय paJcavAtIya
m.
particular oblation offered to the 5 winds at the rAjasUya
सम्राज् samrAj
m.
one who rules over other princes and has performed the rAjasUya sacrifice
Monier Williams Cologne
English
पञ्च—वाती॑य
m.
a partic. oblation offered to the 5 winds at the Rājasūya,
ŚBr.
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
पञ्चवातीय
न०
राजसूयाङ्गे फाल्गुनशुक्लप्रतिपदि कर्त्तव्येपञ्चाग्निसाध्यहोमककर्मभेदे “पञ्चवातीयम् आहवनीयंप्रतिदिशं व्यूह्य मध्ये स्रुवेणाग्निषु जुहोत्यग्निनेत्रेभ्यइति प्रतिमन्त्रम्” कात्या० श्रौ० १५१२० “होममन्त्राणांलिङ्गेन व्यवस्था (फाल्गुनशुक्ल प्रतिपद्यव) पञ्चवातीयसंज्ञकं वक्ष्यमाणकर्म भवति आहवनीयं प्रतिदिशं व्यूह्यखरमध्यस्थं हस्तप्रेरितमेव खरमध्य एव प्राच्यादिदिक्षुस्थापयित्वा मध्ये चावशिष्य पञ्चस्वग्निषु जुहोति” कर्कः“उत्तराः समस्य ये देवा इति प्रतिमन्त्रम्” २१ सू०मुहोतीति शेषः समस्य चाग्नीनिति प्रतिदिशं व्यूढ-माहवनीयमेकत्र कृत्वा उत्तराः पञ्चाहुतीर्जुहोति” कर्कः“त्रियुक्ताऽश्वरथो दक्षिणा” २२ सू० “त्रिभिरश्वैर्युक्तोरथोदक्षिणा” कर्कः तस्य नामनिरुक्तिः शत० ब्रा० ५२ ४दर्शिता यथा “तस्य प्रष्टिवाहनोऽश्वरथो दक्षिणा ।“त्रयोऽश्वा द्वौसव्येष्टृसारघी ते पञ्च पाणा योवै प्राणःस वातस्तद्यदेतस्य कर्मण एषा दक्षिणा तस्मात् पञ्चवा-तीयं नाम्” तस्य व्याधितरोगनिवृत्तिहेतुत्वमपि तत्रदर्शितं यथा “स हैतेनापि भिषज्येत्” “अयं वैप्राणो योऽयं पवते यो वै प्राणः आयुः सोऽयमेकइवैव पवते सोऽयं पुरुषेऽन्तःप्रविष्टो दशधा विहितोदश वा एता आहुतीर्जुहोति तदस्मिन् दश प्राणान्कृत्स्नमेव सर्वमायुर्दधाति समदिहादि गतासुरिव भवत्याहैवैनेन हरति”