| YouTube Channel

पञ्चरात्र (paJcarAtra)

 
Capeller Eng
English
1 पञ्चरात्र
m.
 five days (nights).
2 पञ्चरात्र॑
a.
 lasting five days.
Monier Williams Cologne
English
पञ्च—रात्र or पञ्च—रा°त्रक,
m.
 a period of 5 days (nights),
Kauś.
Mn.
&c.
पञ्च—रात्र
mfn.
 (°त्र॑) lasting 5 days,
ŚBr.
MBh.
 (also °त्रक,
Pañc.
 )
पञ्च—रात्र
m.
N.
 of an Ahīna (See 1. अ॑ह्°) which lasts 5 days,
TāṇḍBr.
ŚrS.
N.
 of the sacred books of various Vaiṣṇava sects (also
pl.
 ),
MBh.
R.
&c.
Apte Hindi
Hindi
पञ्चरात्रम्
नपुं*
 पञ्चन्-रात्रम् -
पाँच रात्रियों का समय
पञ्चरात्रम्
नपुं*
 पञ्चन्-रात्रम् -
"भासकृत एक नाटक का नाम, दर्शन शास्त्र पर नारद द्वारा रचित एक ग्रंथ"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
पञ्चरात्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಐದು ರಾತ್ರಿಗಳು
निष्पत्तिः - > "अच्" (५-४-८७)
व्युत्पत्तिः - > पञ्चानां रात्रीणां समाहारः
पञ्चरात्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಐದು ವಿಧ ಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುವ ಒಂದು ಗ್ರಂಥ
व्युत्पत्तिः - > पञ्चरात्राणि ज्ञानानि यत्र
विस्तारः - > "रात्रं च ज्ञानवचनं ज्ञानं पञ्चविधं स्मृतम्। तेनेदं पञ्चरात्रं च प्रवदन्ति मनीषिणः"
L R Vaidya
English
paMcan-rAtra {% n. %} a period of five nights.
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
पञ्चरात्र See Kapilapañcarātra, Nāradapañcarātra, Haya-
grivapañcarātra, and Pāñcarātra. Quoted by Hemā-
dri, in Sarvadarśanasaṃgraha Oxf. 247^a, by Devanātha
L. 2010, in Dānamayūkha, Smṛtyarthasāgara, etc.
पञ्चरात्र See Aurva°, Kāśyapa°, Kratu° Mahāpañcarātra.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
1. पञ्चरात्र lies m. und vgl. R. 2, 62, 17.
2. पञ्चरात्र 2. a) ist wohl m.
Mahabharata
English
Pañcarātra (B. mostly Pāº), a literary work. § 668b (Pañcaśikhavākya): XII, 218, 7891 (ºviśāradaḥ, sc. Pañcaśikha
cf. Nīl.).--§ 717c (Uparicara): XII, 336, 12720 (ºvidaḥ, B. Pāº).--§ 717b (Nārāyaṇīya): XII, 340, 12976 (idaṃ mahopanishadaṃ caturvedasamanvitaṃ Sāṅkhyayogakṛtaṃ lena Pºānuśabditaṃ | Nārāyaṇa-mukhodgītaṃ Nārado śravayat punaḥ | Brahmaṇaḥ sadane tāta yathā dṛshṭaṃ yathā śrutaṃ)
350, 13702 (the third of the five jñānāni, B. Pāº), 13706 (ºsya kṛtsnasya vettā bhagavān svayaṃ, sc. Nārāyaṇa, B. Pāº), 13710 (ºvidaḥ
B. Pāº).
पुराणम्
English
पञ्चरात्र / PAÑCARĀTRA. An āgama (a system of philosophy). (Chapter 218, śānti Parva).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पञ्चरात्रं,
क्ली,
 (पञ्चविधानि रात्राणि ज्ञानानियत्र । समासे अच् ।) ग्रन्थविशेषः ।यथा, --“रात्रञ्च ज्ञानवचनं ज्ञानं पञ्चविधं स्मृतम् ।तेनेदं पञ्चरात्रञ्च प्रवदन्ति मनीषिणः ॥
प्रथमं सात्विकं ज्ञानं द्वितीयन्तु तदेव च ।नैर्गुण्यञ्च तृतीयञ्च ज्ञानञ्च सर्व्वतः परम् ॥
चतुर्थञ्च राजसिकं भक्तस्त न्नाभिवाञ्छति ।पञ्चमं तामसं ज्ञानं विद्वांस्तन्नाभिवाञ्छति ॥
ज्ञानं पञ्चविधं प्रोक्तं पञ्चरात्रं विदुर्बधाः ॥
”तत् सप्तविधं यथा, --“पञ्चरात्रं सप्तविधं ज्ञानिनां ज्ञानदं परम् ।ब्राह्मं शैवञ्च कौमारं वाशिष्ठं कापिलं परम् ॥
गौतमीयं नारदीयमिदं सप्तविधं स्मृतम् ॥
”इति नारदपञ्चरात्रे प्रथमरात्रम् ॥
अपि च ।“पञ्चकं पञ्चरात्राणां कृष्णमाहात्म्यपूर्व्वकम् ।वाशिष्ठं नारदीयञ्च कापिलं गौतमीयकम् ।परं सनतकुमारीयं पञ्चरात्रञ्च पञ्चकम् ॥
”इति ब्रह्मवैवर्त्ते श्रीकृष्णजन्मखण्डे १३२ अध्यायः ॥
एतदतिरिक्तानिहयशीर्षपृथुध्रुवादिपञ्चरात्राणि-सन्ति ॥
(पञ्चानां रात्रीणां समाहारः ।) पञ्चनिशाः । यथाह चक्रपाणिदत्तः ।“त्रिरात्रं पञ्चरात्रं वा दशरात्रमथापि वा ।लङ्घनं सन्निपातेषु कुर्य्यादाराग्यदर्शनात् ॥
”
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
पञ्चरात्र
न०
 पञ्चानां रात्रीणां समाहारः अच्समा० । रात्रा-न्तत्वेऽपि संख्यापूर्वकत्वेन क्लीवता । १ रात्रिपञ्चके पञ्चरात्राणि ज्ञानानि यत्र । नारदादिप्रणीते ज्ञानोपदेशके२ ग्रन्थभेदे तन्निरुक्त्यादिकं ब्रह्मपु० जन्मखण्डे १३२ अ०उक्तं यथा “रात्रञ्च ज्ञानवचनं ज्ञानं पञ्चविधं स्मृतम् ।तेनेदं रञ्चरात्रं च प्रवदन्ति मनीषिणः । प्रथमं सात्विकंज्ञानं द्वितीयन्तु तदेव च । नैर्गुण्यं च तृतीयं च ज्ञानं चसर्वतत्परम् । चतुर्थं च राजसिकं भक्तस्तन्नाभिवाञ्छति ।पञ्चमं तामसं ज्ञानं विद्वांस्तन्नाभिवाञ्छति । ज्ञानं पञ्च-विधं प्रोक्तं पञ्चरात्रं विदुर्बुधाः” तच्च सप्तविधं यथा“पञ्चरात्रं सप्तविधं ज्ञानिनां श्चानदं परम् । ब्राह्मंशैवं च कौसारं वाशिष्ठं कापिलं परम् । गौतमीयंनारदीयमिदं सप्तविधं स्मृतम्” इति नारदपञ्चरात्रेप्रथमरात्रम् । “पञ्चकं पञ्चरात्राणां कृष्णमाहात्म्यपूर्वकम् । वाशिष्ठं नारदीयं च कापिलं गौतमीयकम् ।परं सनत्कुमारीयं पञ्चरात्रं च पञ्चकम्” ।
Capeller
German
पञ्चरात्र
n.
 fünf Tage (Nächte)
Adj.
°रात्र॑
fünftägig.