पञ्चम (paJcama)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 पञ्चम mfn.
   (-मः-मी-मं)
	 1. Fifth.
	 2. Beautiful,  pleasing.
	 3. Dexterous,  cle-
ver.
	 m.
  (-मः)
	 1. The fifth note of the Hindu musical scale. It is
called Panchama,  from being said to be formed by air drawn
from five places
 the navel,  the breast,  the heart,  the throat,  and
forehead.
	 2. One of the RĀGAS or modes of music.
	 f.
  (-मी)
	 1.
A name of DRAUPADĪ,  the wife of the five Pāndus.
	 2. A che-
quered cloth for playing at draughts,  &c. a chess board.
	 3. The
fifth day of a half month.
	 4. The ablative case,  (in gram. )
	 n.
 
(-मं)
	 1. The fifth.
	 2. Sexual intercourse.
 E.
  पञ्चन् five,  and डटि aff.
  
with मट augment
 or पञ्चपतीन् मिनोति वध्नाति प्रेम्णा । मी-वन्धे ।

Capeller Eng

English

 पञ्चम॑ f.
  ई॑ fifth or forming the fifth part,  w.
 
अंश m.
  a fifth. —f.  ई the fifth day of the half month,  the fifth
case & his endings (g. )
 n.
  a fifth,  adv.
  for the fifth time,  fifthly.

Yates

English

 पञ्चम (मः-मी-मं)
a. Fifth
 beautiful
clever.
m.
  A musical note.
f.
  (मी)
Draupadī
 a chequered cloth
for chess
 the fifth day of the
half month.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

पञ्चम 	-	  paJcama 	-	 m.
  	-	  21st kalpa
वाराहकल्प 	-	  vArAhakalpa 	-	 m.
  	-	  Boar kalpa
सुरशाखिन् 	-	  surazAkhin 	-	 m.
  	-	 kalpa tree
कल्पान्तर 	-	  kalpAntara 	-	 n.
  	-	  another kalpa
कल्पक्षय 	-	 kalpakSaya 	-	 m.
  	-	  end of a kalpa
कल्पात्यय 	-	  kalpAtyaya 	-	 m.
  	-	  end of a kalpa
जीतकल्पसूत्र 	-	  jItakalpasUtra 	-	 n.
  	-	  old kalpasUtra
ऋषभ 	-	  RSabha 	-	 m.
  	-	  fifteenth kalpa
लान्तव 	-	  lAntava 	-	 m.
  	-	  particular kalpa
श्वेतवाराह 	-	  zvetavArAha 	-	 m.
  	-	  particular kalpa
शतार 	-	  zatAra 	-	 m.
 n.
  	-	  particular kalpa
कल्पाधिकारिन् 	-	  kalpAdhikArin 	-	 m.
  	-	  regent of a kalpa
कल्प 	-	 kalpa 	-	 n.
  	-	  to become a kalpa
विकल्प 	-	  vikalpa 	-	 m.
  	-	  intermediate kalpa
कल्पादि 	-	  kalpAdi 	-	 m.
  	-	  beginning of a kalpa
ब्राह्मणकल्प 	-	  brAhmaNakalpa 	-	 m.
  	-	  brAhmaNas and kalpas
प्रलय 	-	  pralaya 	-	 m.
  	-	  at the end of a kalpa
मेघवाहन 	-	  meghavAhana 	-	 m.
  	-	  name of the 22nd kalpa
जिनकल्पिक 	-	  jinakalpika 	-	 adj.
  	-	  observing the jinakalpa
सन्तान 	-	  santAna 	-	 m.
  	-	 kalpa tree or its flower

पञ्चम 	-	  paJcama 	-	 m.
  	-	 21st kalpa
सिद्ध 	-	  siddha 	-	 m.
  	-	 21st of the astronomical yogas
सर्वजित् 	-	  sarvajit 	-	 m.
  	-	 21st year of Jupiter's cycle of 60 years

Wilson

English

 पञ्चम
mfn.
   (-मः-मी-मं)
1 Fifth.
2 Beautiful,  pleasing.
3 Dexterous,  clever.
m.
  (-मः)
1 One of the seven musical notes
 the seventh,  called Pañcama,  from being
said to be formed by air drawn from five places
 the navel,  the breast,  the
heart,  throat,  and forehead.
2 One of the Rāgas or modes of music.
f.
  (-मी)
1 A name of DRAUPADĪ,  the wife of the five Pāṇḍus.
2 A chequered cloth for playing at draughts,  &c. a chess board.
3 The fifth day of a half month.
E.
  पञ्चन् five,  and डट् aff.
   with मट् augment.

Apte

English

पञ्चम [pañcama],  a.
  (-भी f.
 ) The fifth.

Forming a fifth part.

Dexterous,  clever.

Beautiful,  brilliant.

मः The fifth (or in later times the seventh) note of the Indian gamut
 it is said to be produced by the cuckoo (कोकिलो रौति पञ्चमम् Nārada),  and is so called because it is produced from 5 parts of the body: वायुः समुद्गतो नाभेरुरोहृत्कण्ठमूर्धसु । विचरन् पञ्चमस्थानप्राप्त्या पञ्चम उच्यते ॥.

N.
  of a Rāga or musical mode (sung in the above note)
 व्यथयति वृथा मौनं तन्वि प्रपञ्चय पञ्चमम् Gīt.*
  1
 so उदञ्चितपञ्चमरागम् Gīt.*
  1.

The fifth consonant of a class
 i. e.  a nasal.

मम् A fifth.

Sexual intercourse (मैथुन),  the fifth मकार of the Tāntrikas. -मम्ind.  For the fifth time,  fifthly
 Ms.*
  8.125.

मी The fifth day of a lunar fortnight.

The ablative case (in gram.
  ).

An epithet of Draupadī.

A chequered board for playing at draughts. Comp.
   -आस्यः the cuckoo. -स्वरम् N.
  of a metre
 P.
  R.

Apte 1890

English

 पंचम a. (मी f.) 1 The fifth. 
2 Forming a fifth part. 
3 Dexterous,  clever,  
4 Beautiful,  brilliant. 
मः 1 The fifth (or in later times the seventh) note of the Indian gamut
 it is said to be produced by the cuckoo (कोकिलो रौति पंचमं Nārada),  and is so called because it is produced from {5} parts of the body: 
वायुः समुद्गतो नाभेरुरोहृत्कंठमूर्धसु । विचरन् पंचमस्थानप्राप्त्या पंचम उच्यते ॥. 
2 N. of a Rāga or musical mode (sung in the above note)
 व्यथयति वृथा मौनं तन्वि प्रपंचय पंचमं Gīt. 10
 so उदंचितपंचमरागं Gīt. 1. 
3 The fifth consonant of a class
 i. e. a nasal. 
मं 1 A fifth 
2 Sexual intercourse (मैथुन),  the fifth मकार of the Tāntrikas. 
मं ind. For the fifth time,  fifthly. 
मी 1 The fifth day of a lunar fortnight. 
2 The ablative case (in gram.). 
3 An epithet of Draupadī. 
4 A chequered board for playing at draughts. 
Comp. 
आस्यः the cuckoo. 

Monier Williams Cologne

English

 पञ्चम॑ mf(ई)n.  the fifth,  VS.
 
 AV.
   &c.
   &c.
   (cf.   Pāṇ.
  v,  2,  49)

 forming the 5th part (with or sc.  अंश =
  1/5),  TBr.
  
 Mn.
   &c.
  

 =
  रुचिर or दक्ष,  L.
 

 पञ्चम॑ m.
  (in music) the 5th (later 7th) note of the gamut (supposed to be produced by the air drawn from 5 parts of the body),  MBh.
  
 Sāh.
 

 =
  -राग,  Gīt.
 

 the 21st Kalpa (called after the musical note),  VāyuP.
  

 the 5th consonant of a Varga (i.e. the nasal),  VPrāt.
  
 Pāṇ.
 ,  Sch.

 N.
  of a Muni,  Cat.
 

 पञ्चम॑ n.
  the fifth part,  1/5 (cf.   above and Pāṇ.
  v,  3,  49)

 copulation (as the 5th of the Tattvas of the Tāntrikas
 cf.
   पञ्च-तत्त्व)

Monier Williams 1872

English

 पञ्चम,  अस्,  ई,  अम्,  the fifth
 forming the fifth
part,  constituting a fifth part,  beautiful,  brilliant, 
pleasing
 dexterous,  clever
 (अस्),  m. the fifth or in
later times the seventh note of the Hindū musical
scale,  (so called because,  according to the Hindūs,  its
tone is produced by air drawn from five parts of the
body,  the navel,  breast,  throat,  heart,  and forehead)
one of the Rāgas or musical modes
 N. of the
twenty-first Kalpa (called after the musical note)
the fifth consonant of a Varga,  i. e. a nasal
 (ई),  f., 
scil. तिथि,  the fifth day of the half month
 the
termination of the fifth or ablative case,  a word in
the ablative
 an epithet of Draupadī,  the wife of
the five Pāṇḍu princes [cf. पाञ्चाली]
 a chequered
cloth for playing at draughts &c.,  a chess-board (=
शारि-शृङ्खला)
 N. of a river
 (अम्),  n. a fifth, 
the fifth part
 copulation as the fifth of the Tattvas
of the Tāntrikas,  see under पञ्च-तत्त्व
 (अम्), 
ind. for the fifth time,  fifthly.
—पञ्चम-भागीय, 
अस्,  आ,  अम्,  belonging to the fifth part.
—पञ्चम-
वत्,  आन्,  अती,  अत्,  having the fifth (of anything).
—पञ्चम-सार-संहिता,  f.,  N. of a musical
work.
—पञ्चमार (°म-अर),  अस्,  m. the fifth
spoke in the wheel of time (with Jainas)
 N. of
a son of Bala-deva.
—२। पञ्चमास्य (°म-आस्°), 
अस्,  m. (for 1. see p. 523,  col. 2),  the Indian cuckoo
or Koïl (as producing the fifth note of the scale with
its mouth or throat).

Macdonell

English

 पञ्चम pañca-má,  a.
  (ī́) fifth
 with aṃśa,  m.
  🞄a fifth part: -m,  ad. for the fifth time
 🞄fifthly
 m.
  fifth (later seventh) note of the 🞄Indian scale
 a musical mode
 fifth consonant 🞄of a class,  nasal
 ī,  f.
  fifth day in a 🞄fortnight
 terminations of the fifth case,  word 🞄in the ablative
 terminations of the imperative.

Benfey

English

 पञ्चम पञ्चम,  i. e. पञ्चन् + म, 
 I. ordinal number,  f.
  मी,  Fifth,  Man. 
2,  37, 
 II. acc. n.
  मम्,  adv. Fifthly, 
Man.  8,  125.
 III. with अंश,  A fifth
part,  Man.  9,  164.
 IV. m.
 
 1. One of
the seven musical notes,  originally the
fifth,  afterwards the seventh,  MBh. 14, 
1419.
 2. One of the modes of music, 
Gīt. 10,  13.
 V. f.
  मी।
 1. The fifth day
of the half month,  Hariv. 10241.
 2.
The name of a river,  MBh. 6,  333.
 --
 Comp.
 
अर्ध-,  adj.
  four and a half, 
Man.  4,  95.

Apte Hindi

Hindi

पञ्चम
वि* - पंचन् + मट्
पाँचवाँ

पञ्चम
वि* - पंचन् + मट्
पाँचवाँ भाग बनानेवाला

पञ्चम
वि* - पंचन् + मट्
"दक्ष,  चतुर"

पञ्चम
वि* - पंचन् + मट्
"सुन्दर,  उज्ज्वल"

पञ्चमः
पुं*
  - पंचन् + मट्
भारतीय स्वरग्राम का पाँचवाँ (बाद के समय में सातवाँ) स्वर

पञ्चमः
पुं*
  - पंचन् + मट्
संगीत स्वर या राग का नाम

पञ्चमम्
नपुं*
   - पंचन् + मट्
पाँचवाँ

पञ्चमम्
नपुं*
   - पंचन् + मट्
"मैथुन,  तान्त्रिकों का पाँचवाँ मकार"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

पञ्चम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > (ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ) ಒಂದು ಸ್ವರ/ಕೋಕಿಲದ ಧ್ವನಿಯಂತೆ ಹೊರಡುವ ಐದನೆಯ ಸ್ವರ
प्रयोगाः - > "श्रुतिसमधिकमुच्चैः पञ्चमं पीडयन्तः सततमृषभहीनं भिन्नकीकृत्य षड्जम्"
उल्लेखाः - > माघ० ११-१
विस्तारः - > "पिकः कूजति पञ्चमम्"| ನಾಭಿ ಮೊದಲಾದ ಐದು ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿ ಐದನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸೇರುವುದರಿಂದ ಇದು ಪಂಚಮಸ್ವರವಾಯಿತು. "वायुः समुद्गतो नाभेरुरोहृत्कण्ठमूर्धसु। विचरन् पञ्चमस्थानप्राप्त्या पञ्चम उच्यते"
पञ्चम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ರಾಗ
प्रयोगाः - > "समाज एवालपितासु वैणिकैर्मुमूर्च्छ यत्पञ्चममूर्च्छनासु च"
उल्लेखाः - > नैष० १-५२
पञ्चम
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೈಥುನ
पञ्चम
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಐದನೆಯ
निष्पत्तिः - > "डट्" (५-२-४८)। डटो मडागमः (५-२-४९)
व्युत्पत्तिः - > पञ्चानां पूरणः
प्रयोगाः - > "पञ्चमः पञ्चतपसस्तपनो जातवेदसाम्"
उल्लेखाः - > माघ० २-५१
पञ्चम
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಜಾಣ/ಸಮರ್ಥ
पञ्चम
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಮನೋಹರವಾದ/ಸುಂದರವಾದ
विस्तारः - > स्त्रियां पञ्चमी

L R Vaidya

English

 paMcama {% (I) a. (f. मी) %} 1. The fifth
 2. dexterous,  clever
 3. beautiful,  brilliant.

 paMcama {% (II) m. %} 1. The fifth note of the Hindu musical scale
 (the Indian cuckoo is supposed to utter this note in cooing)
 2. the name of a rāga or musical mode,  गोपवधूरनुगायति काचिदुदंचितपंचमरागम् Git.G.i.

 paMcama {% (III) n. %} 1. A fifth
 2. sexual intercourse.

Bopp

Latin

 पञ्चम (a praec. s. म) quintus.

Lanman

English

 pañcamá,  f. -ī́,  a. fifth. [pañca,  487^6.]

Abhyankara Grammar

English

पञ्चम  the fifth consonant of the five classes of consonants
 the nasal consonant,  called also वर्गपञ्चम
 cf. यथा तृतीयास्तथा पञ्चमा आनुनासिक्यवर्जम् M. Bh. on P. I. 1.9 Vārt. 2.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  पञ्चम
adjective
 
यः गणनायां चतुर्थाद् अनन्तरम् षष्ठात् पूर्वम् आगच्छति।
 "यः पङ्क्त्यां वामतः पञ्चमे आसने उपविष्टः अस्ति तस्मै आह्वय।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

glu
१) ऋषभ (?) २) गन ३) गीत ४) गेय ५) पञ्चम (?) ६) संगीतक ७) संगीति ८)

lnga pa
१) पण्च २)पञ्चक ३) पञ्चम ४) पञ्चमी

lnga ba
पञ्चम

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
षड्ज ऋषभगान्धारा मध्यमः पञ्चमस्तथा ।
धैवतो निषधः सप्त तन्त्रीकण्ठोद्भवाः स्वराः ॥ १४०१ ॥
ते मन्द्रमध्यताराः स्युरुरःकण्ठशिरोद्भवाः ।
-wordlist-
 
षड्ज (पुं),  ऋषभ (पुं),  गान्धार (पुं),  मध्यम (पुं),  पञ्चम (पुं),  धैवत (पुं),  निषध (पुं),  स्वर (पुं),  मन्द्र (पुं),  मध्य (पुं),  तार (पुं)

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 पञ्चमं,  क्ली,
   मैथुनम् । यथा,  --“भगलिङ्गस्य योगेन मैथुनं यद्भवेत् प्रिये ।तस्य नाम भवेद्देवि पञ्चमं परिकीर्त्तितम् ॥
”इति समायाचारतन्त्रे द्वितीयपटलः ॥

 पञ्चमः,  त्रि,  पञ्चानां पूरणः । (पूरणे डटततः नान्तादिति मट् ।) पाँच इत्यादिभाषा । इति मेदिनी ॥
 (यथा,  मनुः ।८ । १२५ ।“उपस्थमुदरं जिह्वा हस्तौ पादौ च पञ्चमम् ।चक्षुर्नासा च कर्णौ च धनं देहस्तथैव च ॥
”)रुचिरः । दक्षः । इति हेमचन्द्रः ॥

 पञ्चमः,  पुं,
   पञ्चानां स्वराणां पूरणः । तन्त्री-कण्ठोत्थितस्वरविशेषः । इत्यमरः ॥
 स तु षड्-जादिसप्तस्वराणां पञ्चमः स्वरः । तस्योत्-पत्तिर्यथा,  --“वायुः समुद्गतो नाभेरुरोहृत्कण्ठमूर्द्धसु ।विचरन् पञ्चमस्थानप्राप्त्या पञ्चम उच्यते ॥
”इति तट्टीकायां भरतः ॥
 अपि च ।“प्राणोऽपानः समानश्च उदानो व्यान एव च ।एतेषां समवायेन जायते पञ्चमः स्वरः ॥
”इति सङ्गीतदामोदरः ॥
 अस्य जातिः औडवः ।पञ्चस्वरमिलित इति यावत् । अस्य कूटतानाःविंशत्यधिकशतम् १२० प्रत्येकताने चत्वारिंशत्४० । समुदायेन चतुःसहस्राष्टशतानि ४८००ताना भवन्ति । अस्योच्चारणजातिः पिकः ।उच्चारणस्थानं उरः गलः शिरश्च । व्याकरण-मते अधरः । अयं विप्रवर्णः । इति शुद्ध-तानविवेकलक्षणम् ॥
 अस्य रूपं इन्द्ररूप-तुल्यम् । वर्णः श्यामः । स्थानं क्रौञ्चद्वीपम् ।देवता महादेवः । वारो बृहस्पतेः । समय-श्चतुस्त्रिंशत्पलाधिकाष्टौ घटिकाः । श्रुतय-श्चत्वारः क्षितिः रक्ता सन्दीपनी आलापिनीच । मूर्च्छनास्तिस्रः यमली निर्म्मली कोमलीच । इति नादपुराणम् ॥
 * ॥
 रागभेदः । इतिमेदिनी ॥
 अयं कल्लिनाथमते सोमेश्वरमते चषड्रागाणां मध्ये तृतीयरागः । सोमेश्वरमतेअस्य गानसमयः शरदृतुः प्रातःकालश्च । कल्लि-नाथमते अस्य रागिण्यः षट् । यथा,  त्रिवेणी१ स्तम्भतीर्था २ आभीरी ३ कुकभ् ४ वरारी५ सावीरी ६ । सोमेश्वरमते तु विभासा १भूपाली २ कार्णाटी ३ वडहंसिका ४ मालश्रीः५ पटमञ्जरी ६ । अस्मिन्रागे गान्धार-स्वरस्तीव्रः । ॠषभपञ्चमौ स्वरौ लुप्तौ । षड्ज-स्वरः गृहांशन्यासाः । स च हनूमन्मते भरत-मते च भैरवरागस्याष्टमपुत्त्रः । इति सङ्गीत-शास्त्रम् ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 पञ्चम त्रि०
  पञ्चानां पूरणः डदि मट् । पञ्चानां पूरणे स्त्रियांङीप् । २ दक्षे ३ रुचिरे त्रि०
  हेमच० ४ मैथुगे नः तन्त्रौ-कण्ठोत्थितस्वरमध्ये ५ स्वरभेदे अमरः । “वायुः तमु-द्गतो नाभेरुरोहृत्कण्ठमूर्द्धसु । विचरन् पञ्चमस्था-नप्राप्त्या पञ्चम उच्यते” । तन्निरुक्तिः । “प्राणोऽपानःसमानश्च उदानो व्यान एव च । एतेषां समवायेनजायते पञ्चमः स्वरः” तत्कारणम् । ६ रागभेदे मेदि० सच सोमेश्वरमते तृतीयो रागः अत्र गान्धारस्वेरस्तीब्रःऋषभपञ्चमौ लुप्तौ षड्जः गृहाशः । भरतमते भैरवरा-गस्याष्टमः पुत्रः । अस्योच्चारणं पिकध्वनिवत् । उच्चार-णस्थानं गल उरः शिरश्च ।

Capeller

German

 पञ्चम f.
  रि॑ der fünfte,  den fünften Teil
bildend. f.
  der fünfte Tag im Halbmonat
die Endungen des fünften Casus
(Ablativ) und dieser selbst (g.). n.
  ein
Fünftel
 auch adv. zum fünften Mal
fünftens.

Stchoupak

French

 पञ्चम-
 -ई- a. cinquième 
 m.
  (5{^me^},  puis 7{^me^}) note de la
gamme 
 Rāga chanté dans ce ton 
 f.
  5{^me^} jour de la quinzaine 
 5{^me^} décade
de la vie 
 5{^me^} cas (ablatif).

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.