| YouTube Channel

पञ्चनद (paJcanada)

 
शब्दसागरः
English
पञ्चनद
m.
 (-दः) The Panjāb, or country of five rivers, viz. the Sata-
drū, Vipāsā, Irāvati, Chandrabhāgā and Vitasthā.
E.
 पञ्च,
नदी a river, अच्
aff.
Capeller Eng
English
पञ्चनद
n.
 the (country of the) five rivers, the
Pañjāb
m.
pl.
 the inhabitants of it.
Yates
English
पञ्च-नद (दः) 1.
m.
 The
Punjāb.
Wilson
English
पञ्चनद
m.
 (-दः) The Panjab, or country of five rivers, viz.
the Śatadru, Vipāśā, Irāvatī, Candrabhāgā and Vitastā.
E.
 पञ्च, नदी a river, ट
aff.
Monier Williams Cologne
English
पञ्च—नद
n.
 the Pañjāb or country of 5 rivers (viz. the Śata-dru, Vipāśā, Irāvatī, Candra-bhāgā, and Vitastā, i.e. the Sutlej, Beās, Rāvī, Chenāb, and Jhelum or Behut),
MBh.
R.
Rājat.
 (also f(ई). ,
Hcat.
 )
N.
 of sev. Tīrthas (esp. of one near the junction of the Kiraṇā and Dhūta-pāpā with the Ganges after the union of the latter river with the Yamunā and Sarasvatī),
MBh.
SkandaP.
पञ्च—नद
m.
 or
n.
N.
 of a river produced by the junction of the 5 rivers of the Pañjāb and which falls into the Sindhu,
L.
पञ्च—नद
m.
 a prince of Pañca-nada,
MBh.
 (pl. the inhabitants of Pañca-nada,
MBh.
 )
N.
 of an Asura,
Hariv.
of a teacher,
VāmP.
Apte Hindi
Hindi
पञ्चनदः
पुं*
 पञ्चन्-नदः -
"‘पाँच नदियों का देश, वर्तमान पंजाब’"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
पञ्चनद
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಐದು ನದಿಗಳು
निष्पत्तिः - > "अच्" (वा० ५-४-९५)
व्युत्पत्तिः - > पञ्चानां नदीनां समाहारः
पञ्चनद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಐದು ನದಿಗಳುಳ್ಳ ದೇಶ/ಈಗಿನ ಪಂಜಾಬ ದೇಶ
निष्पत्तिः - > "अच्"
व्युत्पत्तिः - > पञ्च नद्यः सन्त्यत्र
विस्तारः - > ಶತದ್ರು, ವಿಪಾಶಾ, ಇರಾವತೀ, ಚಂದ್ರಭಾಗಾ ಮತ್ತು ವಿತಸ್ತಾ ಈ ಐದು ನದಿಗಳೂ ಪಂಜಾಬ ದೇಶದಲ್ಲಿರುವುವು, ಈಗಿನ ಪಂಜಾಬ ದೇಶವು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಮದ್ರದೇಶವಾಗಿತ್ತು.
पञ्चनद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಈ ದೇಶದ ಜನರು
L R Vaidya
English
paMcan-nada {% (I) m. %} the country of five rivers, i.e. the Panjab
(the five rivers are शतद्रु, विपाशा, इरावती, चंद्रभागा and वितस्ता).
paMcan-nada {% (II) m. pl. %} the people of this country.
Mahabharata
English
Pañcanada (“the country of the five rivers, ” i.e. Pañjāb). § 285 (Nakula): II, 32, 1193 (kṛtsnaṃ, conquered by Nakula).--§ 358 (Tīrthayātrāp.): III, 82, 5025.--§ 362 (do.): III, 83, 5086 (the same?).--§ 412 (Ashṭāvakrīya): III, 134, †10662 (loke sthānaṃ Pºṃ puṇyaṃ).--§ 494 (Āṅgirasa): III, 222, 14229 (? the five rivers?).--§ 555 (Sainyodyogap.): V, 19, 598 (kṛtsnaṃ).--§ 757m (Goloka): XIII, 102, 4888 (a tīrtha).--§ 785 (Anugītāp.): XIV, 83, 2483.--§ 793 (Mausalap.): XVI, 7, 221
8, 270 (ºālayaiḥ, sc. Ābhīraiḥ, only B., C. has by error Pañcajanāº).
Pañcanada, adj. (“belonging to Pañcanada”). § 544 (Sainyodyogap.): V, 4, 82 (nṛpāḥ).
Pañcanada, pl. (ºāḥ), a people (“the inhabitants of Pañcanada”). § 576 (Bhagavadgītāp.): VI, 20, †750 (in the army of Duryodhana).--§ 580 (Bhīshmavadhap.): VI, 56, 2406 (do.).--§ 607 (Karṇap.): VIII, 45, 2100, 2110. Cf. next.
पुराणम्
English
पञ्चनद १ / PAÑCANADA I. A land of the north-western side of bhārata. This is at present called the Punjab. When nakula conquered the western states he conquered pañcanada also. (Śloka 11, Chapter 32, mahābhārata). Five rivers of names vipāśā (vyāsa), śatadrū (Sutlej), irāvatī (Rāvī), Cndrabhāgā (Chenab) and vitastā (Jhelum) run through this place and that is why the place is called pañcanada.
पञ्चनद २ / PAÑCANADA II. A sacred place in kurukṣetra. If one bathes in the holy pond of koṭitīrtha there, one would get the benefit of performing an aśvamedha. (Chapter 83, Vana Parva).
Vedic Reference
English
Pañca-nada, ‘having five streams, ’ is not found until the
epic period as the name of the Panjāb, which has no desig-
nation in the earlier literature. The importance of the Panjāb
as the home^1 of the Rigveda has been greatly diminished by
recent research, Hopkins, ^2 Pischel, ^3 and Geldner^4 having on
different grounds shown reason for believing that the Rigveda,
at least in great part, was composed farther east, in the
Madhyadeśa, which admittedly was the home of the later Vedic
culture. Hillebrandt^5 considers that the Rigveda belongs in
part to the Panjāb, or rather to Arachosia, and in part to the
Middle Country. See also Kuru, Tṛtsu.
1) See, e.g., Zimmer, Altindisches Leben,
32 et seq.
2) Journal of the American Oriental
Society, 19, 19-28. Cf. Macdonell,
Sanskrit Literature, 145, 441.
3) Vedische Studien, 2, 218.
4) Ibid., 3, 152.
5) Vedische Mythologie, 1, 98 et seq.
But see Divodāsa. Cf. also Weber,
Indische Studien, 1, 189.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पञ्चनदः,
पुं,
 (पञ्च पञ्चसङ्ख्याकाः नद्यः सन्त्यत्र ।समासे टच् ।) पञ्चनदीयुक्तदेशविशेषः ।पञ्जाव इति पारस्यभाषा । तस्यनामान्तरम् ।वाह्लीकः मद्रदेशश्च । ता नद्यो यथा । शतद्रुः१ विपाशा २ इरावती ३ चन्द्रभागा ४ वितस्ता५ । इति पुराणम् ॥
(यथा, राजतरङ्गिण्याम् । ४ । २४८ ।“रुद्धः पञ्चनदे जातु दुस्तरैः सिन्धुसङ्गमैः ॥
”)पञ्चानां नदीनां समाहारे क्ली ॥
(यथा, रामायणे । ३ । ४३ । २१ ।“ततः पञ्चनदं कृत्स्नं विचेतव्यं समन्ततः ॥
”तच्च काशीस्थनदीपञ्चकरूपं तीर्थम् । यथा, काशीखण्डे । ५९ । ११३ -- ११६ ।“किरणाधूतपापे च तस्मिन् धर्म्मनदे शुभे ।स्रवन्त्यौ पापसंहर्त्त्र्यौ वाराणस्यां शुभद्रवे ॥
ततो भागीरथी प्राप्ता तेन दैलीपिना सह ।भागीरथी समायाता यमुना च सरस्वती ॥
किरणाधूतपापा च पुण्यतोया सरस्वती ।गङ्गा च यमुना चैव पञ्चनद्योऽत्र कीर्त्तिताः ।अतः पञ्चनदं नाम तीर्थं त्रैलोक्यविशुतम् ॥
”तीर्थविशेषः । यथा, महाभारते । ३ । ८२ । ७९ ।“अथ पञ्चनदं गत्वा नियतो नियताशनः ।पञ्चयज्ञानवाप्नोति क्रमशो येऽनुकीर्त्तिताः ॥
”असुरभेदः । यथा, हरिवंशे । १२० । ८८ ।“हत्वा पञ्चनदं नाम नरकस्य महासुरम् ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
पञ्चनद
पु०
 पञ्च नद्यः सन्त्यत्र अच् । (पञ्चाव) प्रसिद्धे १ देश-भेदे । स च देशः अपरस्यां दिशिकूर्मविभागशब्दे २१८८ पृ०विवृतिः । “वितस्तिश्चन्द्रभागा च विपाशेरावती तथा ।शतद्रुश्चेति विज्ञेयाः पञ्च नद्यः शुभावहाः” । सोऽभिजगोऽस्य तस्य राजा वा अण् । पाञ्चनद पित्रादिक्रमेणतद्वासिनि तन्नृपे च बहुषु अणो लुक् । भा० आ० ७ अ० ।पञ्चानां नदीनां समाहारः । “नदीभिश्च”
अव्य०
 अच्समा० ।२ पञ्चनदीसमाहारे तच्च काशीस्थनदीपञ्चकरूपं तीर्थं“किरणाधूतपापे च तस्मिन् धर्मनदे शुभे । स्रवन्त्यौपापसंहर्त्त्र्यौ वाराणस्यां शुभद्रवे । ततो भागीरथीप्राप्ता तेन दैलीपिना सह । भागीरथी समायाता यमुनाच सरस्वती । किरणा धूतपापा च पुण्यतीर्थे सरस्वती ।गङ्गा च यमुना चैव पञ्च नद्यः प्रकीर्त्तिताः । अतः प-ञ्चनदं नाम तीर्थं त्रैलीक्यविश्रुतम्” काशीख० ५९ अ० ।
Capeller
German
पञ्चनद
n.
 das Fünßtromland, Pendschab
m.
 Pl. die Bewohner des P.