| YouTube Channel

पञ्चतत्त्व (paJcatattva)

 
Spoken Sanskrit
English
पञ्चतत्त्व - paJcatattva -
n.
 - 5 essentials
सरलीकरोति { सरलीकृ } - saralIkaroti { saralIkR } - verb - reduce something to bare essentials
पञ्चमकार - paJcamakAra -
n.
 - 5 essentials of the left-hand tantra ritual
पञ्चतत्त्व paJcatattva
n.
 5 essentials
पञ्चतत्त्व paJcatattva
n.
 5 elements collectively
Monier Williams Cologne
English
पञ्च—तत्त्व
n.
 the 5 elements collectively (cf. तत्त्व),
L.
(in the Tantras) the 5 essentials (= पञ्च-मकार, q.v.)
Apte Hindi
Hindi
पञ्चतत्त्वम्
नपुं*
 पञ्चन्-तत्त्वम् -
पाँच तत्त्वों की समष्टि
पञ्चतत्त्वम्
नपुं*
 पञ्चन्-तत्त्वम् -
(तंत्रों में) तांत्रिकों के पाँच तत्व जो पंचमकार
Shabdartha Kaustubha
Kannada
पञ्चतत्त्व
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪೃಥಿವಿ ಅಪ್ಪು ತೇಜಸ್ಸು ವಾಯು ಮತ್ತು ಆಕಾಶಗಳೆಂಬ ಐದು ತತ್ತ್ವಗಳು
व्युत्पत्तिः - > पञ्चानां तत्त्वानां समाहारः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पञ्चतत्त्वं,
क्ली,
 (पञ्चानां तत्त्वानां समाहारः ।)पञ्चभूतम् । इति स्वरोदयः ॥
पञ्चमकारः । मद्य-मांसमत्स्यमुद्रामैथुनरूपम् । यथा, --“मद्यं मांसं तथा मत्स्यं मुद्रां मैथुनमेव च ।पञ्चतत्त्वमिदं देवि ! निर्व्वाणमुक्तिहेतवे ॥
मकारपञ्चकं देवि ! देवानामपि दुर्लभम् ॥
”इति कैवल्यतन्त्रे प्रथमपटलः ॥
वैष्णवानां यथा, --“तत्त्वज्ञानमिदं प्रोक्तं वैष्णवे शृणु यत्नतः ।गुरुतत्त्वं मन्त्रतत्त्वं मनस्तौत्त्वं सुरेश्वरि ! ॥
देवतत्त्वं ध्यानतत्त्वं पञ्चतत्त्वं वरानने ! ।तत्रादौ श्रीगुरोस्तत्त्वं स्नेहाद्वक्ष्यामि पार्व्वति ! ॥
सतैलं वर्त्तिकायुक्तं देहस्थं ब्रह्मतेजसम् ।गुरुणा मन्त्रदानेन तत्सूत्रं दीपितं भवेत् ॥
देवतायाः शरीरं हि मन्त्रादुत्पद्यते ध्रुवम् ।अत एव हि तस्यात्मा देवरूपो न संशयः ॥
ईश्वरस्य तु यद्बीर्य्यं तदेव अक्षयात्मकम् ।तेन वर्णात्मकं देहं जन्तोरेव न संशयः ॥
मन्त्रवर्णे सर्व्ववर्णमयास्ते परमेश्वरि ! ।वर्णतत्त्वमिदं देवि ! सर्व्वस्वं मम यद्भवेत् ॥
स्वयं देवो न चान्योऽस्मि निर्म्मलो देवरूपकः ।सर्व्वत्र देवतां ध्यायेत् तृणगुल्मलतादिषु ॥
ध्यानेन लभते सर्व्वं ध्यानेन विष्णुरूपकः ।ध्यानेन सिद्धिमाप्नोति विना ध्यानं न सिध्यति ॥
इति ते कथितं तत्त्वं वैष्णवस्य सुरेश्वरि ! ।यज्ज्ञानादमरत्वञ्च विष्णुरूपो भवेन्नरः ॥
ते नरा नहि गच्छन्ति कदाचिद्यममन्दिरम् ॥
”इति निर्व्वाणतन्त्रे १२ पटलः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
पञ्चतत्त्व
पु०
न०
 पञ्चानां तत्त्वानां समाहारः । पञ्चसु भूतेषुस्वरोदयः । “मद्यं मांसं तथा मत्स्यो मुद्रा मैथुनमेवच । पञ्चतत्त्वमिदं प्रोक्तं देवि! निर्वाणहेतवे । मकारपञ्चकं देवि! देवानामपि दुर्लभम्” “पञ्चतत्त्वविहीनानांकलौ सिद्धिर्न जायते” तन्त्रसा० । वैष्णवानान्तु “गुरु-तत्त्वं मन्त्रतत्त्वं मनस्तत्त्वं सुरेश्वरि! । देवतत्त्वं ध्या-नतत्त्वं पञ्चतत्त्वं प्रकीर्त्तितम्” निर्वाणतन्त्रे ।