पञ्चक (paJcaka)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishCapeller Eng
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishपञ्चक - paJcaka - - five days old
पञ्चक - paJcaka - - made of 5
पञ्चक - paJcaka - - bought with 5
पञ्चक - paJcaka - - relating to 5
पञ्चक - paJcaka - - consisting of 5
पञ्चक - paJcaka - - particular caste
पञ्चक - paJcaka - - any collection or aggregate of 5
पञ्चक - paJcaka - - 5 first disciples of gautama buddha
पञ्चक - paJcaka - - aggregate of 5
पञ्चक - paJcaka -
पञ्चक - paJcaka - - taking 5 per cent
पञ्चक - paJcaka - - 5 percent
पञ्चक - paJcaka - - field of battle
Wilson
EnglishApte
Englishपञ्चक [pañcaka],
Consisting of five.
Relating to five.
Made of five.
Bought with five.
Taking five percent.
कः, कम् A collection or aggregate of five
अम्लपञ्चकम्.
the pentad of five नक्षत्रs beginning from धनिष्ठा and ending in रेवती. -कम् A field of battle.
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishपञ्चक, अस्, आ, अम्, consisting of five, relating
to five, made of five, bought with five &c., taking
five per cent
(अस्), m. any collection or aggregate
of five
N. of one of the attendants of Skanda
(इका), f., N. of each book of the Aitareya-Brāhmaṇa
(as consisting of five Adhyāyas)
N. of a game
played with five shells
(अम्), n. an aggregate of five,
πεντάς
a field of battle.
Macdonell
Englishपञ्चक pañca-ka, consisting of five
five 🞄days old
with śata, five per cent
the 🞄number five (πεντάϛ)
(páñca) -kapāla, 🞄(ī) distributed in five dishes
-kṛtvas, ad. 🞄five times
-gavya, sg. & five products 🞄of the cow (milk, curds, butter, urine, dung)
🞄-guṇa, five times greater than (ab.)
🞄-grāmī, group of five villages
-catvāriṃśat, forty-five
-candra, N.
-cūda, 🞄a. having five tufts of hair
-janá, the 🞄five races or kinds: gods, men, Gandharvas 🞄and Apsarases, serpents, and Manes
sg. man: 🞄ī-ya, sacred to the five races
-tantra: 🞄-ka, T. of a collection of fables in five 🞄books
-tapas, (ascetic) exposing himself 🞄to five fires (one at each cardinal point, with 🞄the sun above)
-taya, (ī) fivefold
-tā, 🞄f. fivefold amount
dissolution of the body 🞄into the five elements, death
-tīrthī, the 🞄five sacred bathing-places
N. of a Tīrtha
🞄-triṃśat: -ī, thirty-five
-tva, fiveness
🞄the five elements, earth, water, fire, air, 🞄and ether
dissolution into the five elements, 🞄death: -ṃ gam, die
-daśá, (ī) fifteenth
🞄consisting of fifteen
increased by fifteen
🞄ī, fifteenth day in a half-month
-daśan, 🞄a. fifteen
-daśa-vārṣika, fifteen 🞄years old
-daśa‿aha, period of fifteen 🞄days: i-ka, lasting fifteen days
-dhā, 🞄ad. in five parts, fivefold
-dhātu, sg. the 🞄five elements.
Benfey
Englishपञ्चक पञ्चक, i. e. पञ्चन् + क,
I.
1. Consisting of five, Man. 2,
92.
2. With शत, Five in the hun-
dred, Man. 8, 139.
II.
1. The num-
ber five, πεντάς
शत-, Five hundred,
Pañc. 134, 16.
2. A collection of five,
Bhāg. P. 3, 11, 15.
-- पञ्चप्°,
i. e.
पञ्चन्-, the twenty-five (prin-
ciples of the Sāṅkhya philosophy),
Rām. 3, 53, 42.
Apte Hindi
Hindiपञ्चक
वि* - पंच + कन्
पाँच से युक्त
पञ्चक
वि* - पंच + कन्
पाँच से संबद्ध
पञ्चक
वि* - पंच + कन्
पाँच से निर्मित
पञ्चक
वि* - पंच + कन्
पाँच से खरीदा हुआ
पञ्चक
वि* - पंच + कन्
पाँच प्रतिशत लेने वाला
पञ्चकः
- पंच + कन्
पाँच वस्तुओं क संग्रह
पञ्चकम्
- पंच + कन्
पाँच वस्तुओं क संग्रह
Shabdartha Kaustubha
Kannadaपञ्चक
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಐದರ ಗುಂಪು/ಐದು ವಸ್ತುಗಳ ಸಮೂಹ
निष्पत्तिः - > पञ्चन् "कः" (५-१-५८)
प्रयोगाः - > "मनसिशयमहास्त्रमन्यथाऽमी न कुसुमपञ्चकमप्यलं विसोढुम्"
उल्लेखाः - > माघ० ७-२
पञ्चक
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಐದು
निष्पत्तिः - > स्वार्थे सञ्ज्ञायां "कः" (५-१-५८)
व्युत्पत्तिः - > पञ्चैव
पञ्चक
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಐದರಿಂದ ಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ
निष्पत्तिः - > "कन्" (५-१-२२)
व्युत्पत्तिः - > पञ्चभिः क्रीतम्
पञ्चक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಐದರಿಂದ ಕೂಡಿದ/ಐದು ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ
पञ्चक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಐದು ಭಾಗಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ
पञ्चक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಐದು ಕೂಲಿಯುಳ್ಳ
पञ्चक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಐದು ನಾಣ್ಯಗಳ ಬೆಲೆಯುಳ್ಳ
निष्पत्तिः - > "कन्" (५-१-५६)
व्युत्पत्तिः - > पञ्च अंशो भृतिः वस्नं वाऽस्य
पञ्चक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಐದು ಬಡ್ಡಿ ಆಯ(ಉತ್ಪತ್ತಿ) ಲಾಭ ಶುಲ್ಕ(ತೆರಿಗೆ) ಮತ್ತು ಉಪದಾ(ಕಾಣಿಕೆ) ಕೊಡಲ್ಪಡುವ
निष्पत्तिः - > "कन्" (५-१-४७)
व्युत्पत्तिः - > पञ्च अस्मै अस्मिन् वा वृद्धिः आयः लाभः शुल्कम् उपदा वा दीयते
पञ्चक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > (ಜ್ಯೋತಿಃಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ) ಮೃತ್ಯು ಅಗ್ನಿ ರಾಜ ಚೋರ ಮತ್ತು ರೋಗಗಳೆಂಬ ಐದು ದೋಷಗಳ ಗುಂಪು
पञ्चक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಧನಿಷ್ಠಾಪಂಚಕ
विस्तारः - > ಧನಿಷ್ಠೆ, ಶತಭಿಷಕ, ಪೂರ್ವಾಭಾದ್ರೆ, ಉತ್ತರಾಭಾದ್ರೆ ಮತ್ತು ರೇವತಿ - ಇವು ಧನಿಷ್ಠಾಪಂಚಕ
पञ्चक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಸಾಂಖ್ಯದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಉಕ್ತವಾದ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ತತ್ತ್ವಗಳ ಐದು ಪಂಚಕ (ಭಾಗಗಳು)
विस्तारः - > 1) ಭೂತಪಂಚಕ (ಪೃಥಿವಿ ಜಲ ತೇಜಸ್ಸು ವಾಯು ಮತ್ತು ಆಕಾಶ) 2) ತನ್ಮಾತ್ರಪಂಚಕ (ಶಬ್ದತನ್ಮಾತ್ರ ಸ್ಪರ್ಶತನ್ಮಾತ್ರ ರೂಪತನ್ಮಾತ್ರ ರಸತನ್ಮಾತ್ರ ಮತ್ತು ಗಂಧತನ್ಮಾತ್ರ) 3) ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯ ಪಂಚಕ (ಚಕ್ಷುಸ್ಸು ಶ್ರೋತ್ರ ಘ್ರಾಣ ರಸನ ಮತ್ತು ತ್ವಕ್ಕು) 4) ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಪಂಚಕ (ವಾಕ್ಕು ಪಾಣಿ ಪಾದ ಪಾಯು ಮತ್ತು ಉಪಸ್ಥ 5) ಅವಶಿಷ್ಟಪಂಚಕ (ಪ್ರಕೃತಿ ಮಹತ್ ಅಹಂಕಾರ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಜೀವಾತ್ಮ)
L R Vaidya
EnglishEdgerton Buddhist Hybrid
Englishpañcaka, adj. (as in Skt. and Pali in this mg.), consisting of five, forming a group of five
regularly of the bhadravargīya (or the like, q.v.) monks
pañcakā bhadra° [Page315-a] LV 〔245.16〕
〔246.2〕
〔404.7〕, etc.
Mv 〔ii.241.2〕
〔iii.322.20〕
〔415.7〕, et alibi
without the word bhadra° but certainly or probably referring to them, as bhikṣavaḥ Jm 〔51.19〕
Suv 〔239.10〕
SP 〔56.10〕
pañcakehi (by em.) saha tehi munīhi (same group) Mv 〔i.72.10〕.
Kridanta Forms
Sanskritपन्च् (प꣡चिँ॒ व्यक्तीकरणे - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = पञ्चनम्
अनीयर् = पञ्चनीयः - पञ्चनीया
ण्वुल् = पञ्चकः - पञ्चिका
तुमुँन् = पञ्चितुम्
तव्य = पञ्चितव्यः - पञ्चितव्या
तृच् = पञ्चिता - पञ्चित्री
क्त्वा = पञ्चित्वा
ल्यप् = प्रपञ्च्य
क्तवतुँ = पञ्चितवान् - पञ्चितवती
क्त = पञ्चितः - पञ्चिता
शानच् = पञ्चमानः - पञ्चमाना
पन्च् (प꣡चिँ꣡ विस्तारवचने - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = पञ्चनम्
अनीयर् = पञ्चनीयः - पञ्चनीया
ण्वुल् = पञ्चकः - पञ्चिका
तुमुँन् = पञ्चयितुम् / पञ्चितुम्
तव्य = पञ्चयितव्यः / पञ्चितव्यः - पञ्चयितव्या / पञ्चितव्या
तृच् = पञ्चयिता / पञ्चिता - पञ्चयित्री / पञ्चित्री
क्त्वा = पञ्चयित्वा / पञ्चित्वा
ल्यप् = प्रपञ्च्य
क्तवतुँ = पञ्चितवान् - पञ्चितवती
क्त = पञ्चितः - पञ्चिता
शतृँ = पञ्चयन् / पञ्चन् - पञ्चयन्ती / पञ्चन्ती
शानच् = पञ्चयमानः / पञ्चमानः - पञ्चयमाना / पञ्चमाना
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
GermanMahabharata
EnglishPañcaka, a companion of Skanda. § 615u (Skanda): IX, 45, 2537 (given to Skanda by Indra).
पुराणम्
Englishपञ्चक / PAÑCAKA. One of the two soldiers presented to subrahmaṇya by indra for the battle between the devas and asuras. The other was named utkrośa. (Śloka 35, Chapter 45, śalya Parva).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritपञ्चकं, त्रि, (पञ्चैव इति स्वार्थे कन् ।) पञ्च ।यथा, भाषापरिच्छेदे । ३३ । “संख्यादि-पञ्चकं कालदिशोः शब्दश्च ते च खे ।” इति ॥
(पञ्च संख्यापरिमाणमस्य । “तदस्य परि-माणम् ।” ५ । १ । ५७ । इत्यनुवृत्तौ “संख्यायाःसंज्ञा संङ्घसूत्राध्ययनेषु ।” ५ । १ । ५८ । इतिपञ्चसङ्ख्यापरिमिति संघार्थे कन् प्रत्ययः । धनि-ष्ठादि पञ्चनक्षत्रम् । यथाह चिन्तामणिः ।“अग्निचौरभयं रोगो राजपीडा धनक्षतिः ।संग्रहे तृणकाष्ठानां कृते वस्वादिपञ्चके ॥
”पञ्चभिः क्रीतम् । “संख्याया अतिशदन्तायाःकन् ।” ५ । १ । १२ । इति कन् । पञ्चभिः क्रीतेद्रव्यविशेषे ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskritपञ्चक पञ्चभिः क्रीतः कन् । १ प्रञ्चभिः क्रीते । पञ्चैवस्वार्थेक । २ पञ्चसंख्यान्विते १ शकुनि पञ्चकाधिकृते शास्त्रे सि०कौ० । पञ्च अंशो भागो वेतनं मूल्यं वाऽस्य(सोऽंशवस्न भृतयः)पा० कन् । ३ पञ्चांशयुक्ते ४ पञ्चभृतियुक्ते ५ पञ्चमूल्यान्विते चत्रि० । पञ्चास्मिन् वृद्ध्यादिरूपेण दीयन्ते “तदस्मिन् वृद्ध्या-यलाभशुल्कोपदा दीयते” पा० कन् । वृद्ध्यादित्वेन दीयमानपञ्चसंख्यायुक्ते ६ शतादौ । वृद्धिर्दीयत इत्यादिक्रमेणप्रत्येकं सम्बन्धादेकवचनम् । पञ्चास्मिन् वृद्धिः आयःलाभः शुल्कसुपदा वा दीयते । पञ्चकः शतिकः शत्थःसाहस्रः । उत्तमर्णेन मूलातिरिक्तम् ग्राह्यं वृद्धिः ।ग्रामादिषु स्वामिग्राह्यो भागः आयः विक्रेता मूल्या-दधिकग्राह्योः लाभः । रक्षानिर्वेशो राजभागः शुल्कः”सि० कौ० “वर्णक्रमाच्छतं द्वित्रिचतुःपञ्चकमन्यथा” याज्ञ०“चतुर्थ्यर्थ उपसंख्यानम्” वार्त्ति० पञ्च वृद्ध्यादिना दीयन्तेऽस्मै । ७ वृद्ध्यादिना दीयमानपञ्चसंख्यान्वितद्रव्यसम्प्र-दाने । पञ्चमेन रूपेण ग्रहणम् “तावतिथंग्रहणमिति लुग्वा” पा० कन् । पूरणार्थस्य वा लुक् ।पञ्चमेन रूपेण कस्यचित् ८ ग्रहणे । “तावतिथेनगृह्णातीति कन् वक्तव्यः नित्यञ्च लुक्” वार्त्ति०उक्तः कन् पूरणार्थस्य वा लुक् । पञ्चमेन रूपेण ९ ग्रा-हके । पञ्चानामवयवम् कन् अर्द्धचा० ।१० पञ्चसंख्यायाम् “एकं द्विकं त्रिकं चैव चतुष्कं पञ्चकंतथा” हरिका० । ११ धनिष्ठान्त्यार्द्धादिपञ्चतारके ज्योतिषम् ।१२ रोगाग्निराजचौरमृत्युसंज्ञके वाणपञ्चके च “भौमा-करिक्तामाद्यूते चरोनेऽङ्गे विपञ्चके” मुहू० व्याख्यानेपी० धारायां पक्षान्तरे विपञ्चक इत्यस्य बाणपञ्चकार्थक-त्वस्योक्तेः बाणाश्च उपयमशब्दे १२६९ पृ० दर्शिताः । पञ्च-भागेनानीतत्वा तेषां तथात्वम् । पञ्चके निषिद्धानि यथावसिष्ठः “वस्वपरार्द्धात्पञ्चकधिष्णये कार्यं गेहस्य गोपनंनैव । दक्षिणादिङ्मुखगमनं दाहं प्रेतस्य काष्ठसंग्रहण-मिर्तिनारदः “वस्वन्त्यार्द्धादिपञ्चर्क्षे संग्रहं तृणकाष्ठयोः ।याम्यदिग्गमनं शय्या न कार्थं गृहगोपनम्” इतिश्रीपतिरपि “वासवोत्तरदलादिपञ्चके याम्यदिग्गमन-गेहगोपनम् । प्रेतदाहतृणकाष्ठसंग्रहं शय्यकाविततनं चवर्जयेत्” त्रिविक्रमोऽपि “शय्यावितानं प्रेतादिक्रियां का-ष्ठतृणार्जनम् । याम्यदिग्गमनं कुर्य्यान्न चन्द्रे कुम्भमीनगे”इति ननु प्रेतदाहे किं नक्षत्रान्तरे मृतस्य धनिष्ठोत्तरा-र्द्धादिके दाहो न कार्य इति उत पञ्चकएव मृतस्य प-ञ्चके दाहो न कार्य इति आहोस्विद्यस्मिन् कस्मिंश्चि-न्नक्षत्रे पञ्चकातिरिक्ते पञ्चके बा मृतस्य पञ्चके दाहोन कार्य इति त्रयः पक्षाः सम्भवन्ति तत्र यदि विज्ञा-यते नक्षत्रान्तरे मृतस्य पञ्चके दाहो न कार्य इतितत्र पञ्चके मरणस्य दोषवत्ता न प्राप्नोति तच्चायुक्तं यस्पा-दुक्तं ब्रह्मपुराणे “कुम्भमीनस्थिते चन्द्रे मरणं यस्यजायते । न तस्योर्ध्वगतिर्दृष्टा सन्ततौ न शुभं भवेत्”इति । अथ विज्ञायते पञ्चकएव मृतस्य पञ्चके दाहो नकार्य इति तदपि न, श्रवणे, धनिष्ठापूर्वार्द्धे च मृतस्यषञ्चके दाहनिषेधो न प्राप्नोति किन्तुदाहः कर्तव्य इत्येवप्राप्नोति । अस्त्वेवमिति चेन्न प्राप्तस्य दाहं त्यजेदितिदाहस्यैव क्रियाकारकसम्बन्धेन प्राधान्यतो निषेधात्, किञ्च “त्रिगुणफलदोवृद्धौ नष्टे हृते च मृतेऽपि वेति”त्रिपुष्करयोगफलवत् पञ्चकमरणनिषेध एव वक्तव्ये दाह-निषेधस्य पृथगुपादानात् कर्त्तव्यतापत्तिः । तस्माद्यस्मिन्कस्मिंश्चिन्नक्षत्रे मृतस्य पञ्चके दाहो न कार्य इति तृतीयःपक्षः साधीयान् । प्राधान्याद्दाहस्यैव निषेध इत्युक्तं प्राक्अतः पञ्चकात् प्राक् मरणदोषो नास्ति तथा तत्रैवदाहोऽपि न दोषाय । यदि क्रियाकरणवशात् कालाति-क्रमे सति पञ्चकप्रवृत्तिस्तदा शान्तिं विधाय दाहः कार्यःपञ्चके तु द्वयमपि निषिद्धं मरणं दाहश्चेति । उक्तं चब्रह्मपुराणे “कुम्भमीनस्थिते चन्द्रे मरणं यस्य जायते ।न तस्योर्ध्वगतिर्दृष्टा सन्ततौ न शुभं भवेत् । न तस्यदाहः कर्त्तष्यो विनाशः स्वेषु जन्तुषु । पञ्चकानन्तरंकार्यं कार्यं दाहादिकं खलु । अथ वा तद्दिने कार्य्योदाहस्तु विधिपूर्वकम्” । रेवतीप्रान्ते मृतस्य रेवतीमप-हाय दाहः कार्य इत्यर्थः धनिष्ठोत्तरार्द्धादिमृतस्य दा-हस्तु सद्यएव पञ्चकस्य बहुकालव्यापित्वात्पर्युषितदाह-निषेधाच्च । स च दाहः शान्तिविधिपूर्वकः कार्यः । स चविधिरुक्तो ब्रह्मपुराणे “दाहदेशे शवं नीत्वा स्नापयेच्चप्रयत्नतः । दर्भाणां प्रतिमाः कार्याः पञ्चोर्णासूत्रवे-ष्टिताः । यवपिष्टेनानुलिप्तास्ताभिः सह शवं दहेत् ।प्रेतवाहः प्रेतसखः प्रेतपः प्रेतभूमिपः । प्रेतहर्त्तापञ्चमश्च नामान्येतानि च क्रमात्” इति । विशेषस्त्वन्त्ये-ष्टिपद्धत्यादौ द्रष्टव्यः । नन्वत्र “त्रिगुणफलदो वृद्धौ नष्टेहृते च मृतेऽपि वेति” मरणनिपेधएव वक्तव्यो किं पुन-र्दाहनिषेधेन । उच्यते दोषाधिक्यसूचनार्थं हि पुन-र्दाहनिषेधः अतएव पञ्चके मृतस्य पुत्तलकविधानं कृत्वादाहः कार्यः ततः सूतकान्ते पुत्रादिभिः शान्तिकं चविधेयम् । उक्तं च गरुडपुराणे “ततो दाहः प्रकर्त्तव्य-स्तैश्च पुत्तलकैः सह । सूतकान्ते तदा पुत्रैः कार्यं शा-न्तिकपौष्टिकम् । पञ्चके तु मृतो योऽसौ न गतिं लभतेनरः । तिलांश्चैव हिरण्यं च तमुदिश्य घृतं ददेत्”इति । अतो नक्षत्रान्तरे मृतस्य पञ्चके दाहप्राप्तौ पु-तनकविधिरेव भवति ततः सूतकान्ते शान्तिकं च । एवंपञ्चकान्ते मृतस्याश्विन्यां दाहप्रापौ पुत्तलकविधिर्न किनुस्तूतकान्ते शान्विकमेव विधेयम्” पी० धा० ।
Capeller
GermanNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.