| YouTube Channel

पङ्कः (paGkaH)

 
Apte
English
पङ्कः [paṅkḥ] कम् [kam], कम् [पञ्च्-विस्तारे कर्मणि करणे वा घञ् कुत्वम्]
Mud, clay, mire
अनीत्वा पङ्कतां धूलिमुदकं नावतिष्ठते
Ś.*
 2.34
पङ्कक्लिन्नमुखाः
Mk.*
 5.14
Ki.*
 2.6
R.*
 16.3.
Hence a thick mass, large quantity
कृष्णागुरुपङ्कः
K.*
 3.
A slough, quagmire.
Sin.
Ointment, unguent
पङ्को$रुणः सुरभिरात्मविषाण ईदृक्
Bhāg.*
 5.2.11.
Comp.
 -कर्वटः a marsh, an alluvium. -करिः a lapwing. -क्रीडः, क्रीडनकः a hog. -ग्राहः a Makara or crocodile. -छिद्m. the clearing-nut tree, (कतक, the fruit of which is used in purifying muddy water)
मन्दो$प्यमन्दतामेति संसर्गेण विपश्चितः । पङ्कच्छिदः फलस्येव निकषेणाविलं पयः ॥
M.*
 2.8.-जम् a lotus. (-जः) the Sārasa bird. -˚जः, -˚जन्मन्
m.
 an epithet of Brahmā. ˚कोशः a lotus-bud
(स्तनद्वयम्) तिरश्चकार भ्रमराभिलीनयोः सुजातयोः पङ्कजकोशयोः श्रियम्
R.*
 3.8. ˚नाभः an epithet of Viṣṇu
सुतो$भवत् पङ्कजनाभकल्पः
R.*
 18. 2. -जन्मन्
n.
 a lotus. (m. ) the Sārasa bird. -दिग्ध
a.
 soiled with mire or mud. -भाज्
a.
 sunk in mud.-भारक
a.
 muddy, soiled. -मण्डुकः a bivalve conch.-रुह्
n.
 , -रुहम् a lotus. -वासः a crab. -शू (सू) रण the fibrous edible root of a lotus.
Apte Hindi
Hindi
पङ्कः
पुं*
 - "पंच विस्तारे कर्मणि करणे वा वञ्, कुत्वम"
"गारा, लसदार मिट्टी, दलदल"
पङ्कः
पुं*
 - "पंच विस्तारे कर्मणि करणे वा वञ्, कुत्वम"
"अतः मोटी राशि, स्थूल ढेर"
पङ्कः
पुं*
 - "पंच विस्तारे कर्मणि करणे वा वञ्, कुत्वम"
"दलदल, कीचड़, धंसन"
पङ्कः
पुं*
 - "पंच विस्तारे कर्मणि करणे वा वञ्, कुत्वम"
पाप
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 पङ्कः, कर्दमः, जम्बालः, कलुषम्, जलकल्कः
noun
जलमिश्रिताः मृत्तिकादयः।
"वर्षायां पन्थानः पङ्केन युक्ताः भवन्ति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पङ्कः,
पुं,
क्ली,
 (पच्यत्रे व्याप्यते क्लिद्यते वाऽनेन ।पच् + घञ् कुत्वं च ।) कर्द्दमः । पाँक् इतिभाषा । (यथा, हितोपदेशे । १ । ६२ ।“कङ्कणस्य तु लोभेन मग्नः पङ्के सुदुस्तरे ।वृद्धव्याघ्रेण संप्राप्तः पथिकः संमृतो यथा” ॥
पच्यते व्यक्तीक्रियते दुःखमनेन । पचि विस्तारेव्यक्तीकरणेच । पचधातोरिदित्वात् नुम् । “हल-श्चेति” । ३ । ३ । १२१ । करणे घञ् ततोघित्त्वात् चस्य कुत्वम् ।) पापम् । इत्यमरः ।१ । ४ । २३ ॥
(यथा, अम्बाष्टके । ६ । “न्यङ्का-करे वपुषि कङ्कादिरक्तपुषि कङ्कादिपक्षिविषयेत्वं कामनामयसि किं कारणं हृदय ! पङ्कारि-मेहि गिरिजाम् ॥
”) पूर्व्वस्य गुणाः । पित्तास-दाहनाशित्वम् । भग्नक्षयहितत्वम् । हिमत्वञ्च ।इतिराजवल्लभः ॥
शोथघ्नत्वम् । सरत्वञ्च । इतिभावप्रकाशः ॥
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“पचि व्यक्तीकरणे”@} 2 3 ‘पच व्यक्तीकरणे’ इति दुर्गः।
‘तिङो गोत्रादीनि--’ 4 इत्यत्र काशिकायां न्यासे च ‘पचति 5 गोत्रम्’ इत्युक्तत्वात् तन्मतेऽपि ‘पच’ इत्येव पाठ इति गम्यते।
पच इत्यदन्तपाठेऽपि धातोरस्या- निट्त्वम्, अनिट्कारिकासु पाठात्--इति ज्ञेयम्।]] ‘णौ पञ्चयति विस्तारे व्यक्तौ तु शपि पञ्चते।’ 6 इति देवः।
पञ्चकः-ञ्चिका, पञ्चकः-ञ्चिका, पिपञ्चिषकः-षिका, पापञ्चकः-ञ्चिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककञ्चतिवत् 7 ज्ञेयानि।
8 पङ्कः, 9 पङ्क्तिः, 10 पञ्चालाः
इति अस्य धातो रूपाणीति विशेषः।
11 पञ्चितः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (९५८)
02
=>
 (१-भ्वादिः-१७४। सक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 [[[अ]
04
=>
 (८-१-२७)
05
=>
 [= व्यक्तीकरोति]
06
=>
 (श्लो। १८)
07
=>
 (१४५)
08
=>
 [[५। घञि, न्यङ्क्वादिपाठात् कुत्वम्।]]
09
=>
 [[६। बाहुलकात् ‘क्तिन्नपि इष्यते’ (वा। ३-३-९४) इति क्तिन्, कुत्वं च।]]
10
=>
 [[७। ‘तमिविडि--’ (द। उ। ८-११५) इति कालच्प्रत्यये रूपम्। पञ्चते पञ्चयति वा पञ्चालाः = विषयः, पर्वतेश्वरयक्षश्च।]]
11
=>
 [[आ। ‘अमुञ्चनैर्मञ्चितचित्तपञ्चितत्रयीमतप्रस्तुचितैः शुभार्जकैः।’ धा। का। १। २४।]]