| YouTube Channel

पङ्क (paGka)

 
शब्दसागरः
English
पङ्क mn. (-ङ्कः-ङ्कं)
1. Mud, mire, clay.
2. Sin.
E.
 पचि to spread,
aff.
कर्मणि, करणे वा घञ् and च changed to क ।
Capeller Eng
English
प॑ङ्क
s.
 mud, dirt.
Yates
English
पङ्क (ङ्कः-ङ्कं) 1.
m.
n.
 Mud
sin.
Spoken Sanskrit
English
पङ्क paGka
m.
 clay
पङ्क paGka
m.
 slush
पङ्क paGka
m.
 morass
पङ्क paGka
m.
n.
 mud
पङ्क paGka
m.
n.
 ointment
पङ्क paGka
m.
n.
 unguent
पङ्क paGka
m.
n.
 moral impurity
पङ्क paGka
m.
n.
 mire
पङ्क paGka
m.
n.
 sin
पङ्क paGka
m.
n.
 dirt
अम्ल-पङ्क amla-paGka
m.
 bog (mud with acids) [ ecology ]
Wilson
English
पङ्क
mn. (-ङ्गः-ङ्कं)
1 Mud, mire, clay.
2 Sin.
E.
 पचि to spread,
aff.
 घञ् and च changed to क.
Apte
English
पङ्कः [paṅkḥ] कम् [kam], कम् [पञ्च्-विस्तारे कर्मणि करणे वा घञ् कुत्वम्]
Mud, clay, mire
अनीत्वा पङ्कतां धूलिमुदकं नावतिष्ठते
Ś.*
 2.34
पङ्कक्लिन्नमुखाः
Mk.*
 5.14
Ki.*
 2.6
R.*
 16.3.
Hence a thick mass, large quantity
कृष्णागुरुपङ्कः
K.*
 3.
A slough, quagmire.
Sin.
Ointment, unguent
पङ्को$रुणः सुरभिरात्मविषाण ईदृक्
Bhāg.*
 5.2.11.
Comp.
 -कर्वटः a marsh, an alluvium. -करिः a lapwing. -क्रीडः, क्रीडनकः a hog. -ग्राहः a Makara or crocodile. -छिद्m. the clearing-nut tree, (कतक, the fruit of which is used in purifying muddy water)
मन्दो$प्यमन्दतामेति संसर्गेण विपश्चितः । पङ्कच्छिदः फलस्येव निकषेणाविलं पयः ॥
M.*
 2.8.-जम् a lotus. (-जः) the Sārasa bird. -˚जः, -˚जन्मन्
m.
 an epithet of Brahmā. ˚कोशः a lotus-bud
(स्तनद्वयम्) तिरश्चकार भ्रमराभिलीनयोः सुजातयोः पङ्कजकोशयोः श्रियम्
R.*
 3.8. ˚नाभः an epithet of Viṣṇu
सुतो$भवत् पङ्कजनाभकल्पः
R.*
 18. 2. -जन्मन्
n.
 a lotus. (m. ) the Sārasa bird. -दिग्ध
a.
 soiled with mire or mud. -भाज्
a.
 sunk in mud.-भारक
a.
 muddy, soiled. -मण्डुकः a bivalve conch.-रुह्
n.
 , -रुहम् a lotus. -वासः a crab. -शू (सू) रण the fibrous edible root of a lotus.
Apte 1890
English
पंकः,
कं [पंच्-विस्तारे कर्मणि करणे वा घञ् कुत्वम्] 1 Mud, clay, mire
अनीत्वा पंकता धूलिमुदकं नावतिष्ठते Ś. 2. 34
पंकक्लिन्नमुखाः Mk. 5. 14
Ki. 2. 6
R. 16. 30.
2 Hence, a thick mass, large quantity
कृष्णायुरुपंक K. 30.
3 A slough, quagmire.
4 Sin.
5 Ointment, unguent.
Comp.
कर्वटः a marsh, an alluvium.
कीरः a lapwing.
क्रीडः,
क्रीडनकः a hog.
ग्राहः a Makara or crocodile.
छिद् m. the clearing-nut tree, ( कतक, the fruit of which is used in purifying muddy water)
M. 2. 8.
जं a lotus. (
जः) the Sārasa bird. °जः, °जन्मन् m. an epithet of Brahmā. °नाभः an epithet of Viṣṇu
R. 18. 20.
जन्मन् n. a lotus. (
m.) the Sārasa bird.
दिग्ध a. soiled with mire or mud.
भाज् a. sunk in mud.
भारक a. muddy, soiled.
मंडुकः a bivalve conch.
रुह् n.,
रुहं a lotus.
वासः a crab.
शू (सू) रणः the fibrous edible root of a lotus.
Monier Williams Cologne
English
प॑ङ्क mn. (g. अर्धर्चादि, said to be
fr.
 √ 1. पच् ‘to spread’) mud, mire, dirt, clay (ifc. f(आ). ),
Suparṇ.
Mn.
MBh.
&c.
ointment, unguent (in comp.
cf.
 कुङ्कुम-, चन्दन-
&c.
 ),
Kāv.
BhP.
moral impurity, sin,
L.
Monier Williams 1872
English
पङ्क पङ्क, अस्, अम्, m. n. (said to be fr.
rt. 1. पच् or पञ्च्), mud, mire, dirt, clay
a slough, a
quagmire
ointment, unguent
moral impurity, sin
[cf. निष्-पङ्क, नील-प्°।]
—पङ्क-कर्वट, अस्,
m. soft mud, especially such as is left by the retiring
of floods or on the banks of a river, alluvium, a marsh,
a quagmire.
—पङ्क-कीर, अस्, m. an aquatic bird, a
lap-wing.
—पङ्क-क्रीड, अस्, आ, अम्, wallowing or
sporting in mud
(अस्), m. a pig
(also पङ्क-
क्रीडनक, अस्, m.)
—पङ्क-गडक, अस्, m. or
पङ्क-गति, इस्, f. a small fish, Macrognathus Pan-
calus.
—पङ्क-ग्राह, अस्, m. the marine monster
Makara, q. v.
—पङ्क-च्छिद्, त्, m. ‘mud-destroyer, ’
Strychnos Potatorum (the fruit of which is used for
purifying foul water).
—पङ्क-ज, अम्, n. ‘mud-
born, ’ a species of lotus, Nelumbium Speciosum (or
rather its flower which closes in the evening)
(अस्),
m. an epithet of Brahmā, (incorrect for पङ्कज-
ज, ‘lotus-born’)
(ई), f. an epithet of Durgā.
—पङ्कज-जन्मन्, आ, m. ‘sprung from a lotus, ’
an epithet of Brahmā.
—पङ्कज-नाभ, अस्, आ,
अम्, ‘having a lotus springing from his navel, ’ an
epithet of Viṣṇu.
—पङ्क-जन्मन्, अ, n. = पङ्क-
ज.
—पङ्कज-पत्त्र, अम्, n. the leaf of a lotus.
—पङ्कजपत्त्र-नेत्र, अस्, आ, अम्, having
eyes like lotus-leaves.
—पङ्कजावली (°ज-आव्°), f. a
particular metre
[cf. पङ्कावली।]
—पङ्क-जित्, त्,
m., N. of a son of Garuḍa.
—पङ्कजिनी, f. (fr.
पङ्कजिन् which is fr. पङ्क-ज), Nelumbium Spe-
ciosum (the plant itself), a group of such lotuses, a
lotus pool, a pool or pond where the lotus grows or
a place abounding with that flower
the flexible
stalk of a water-lily.
—पङ्क-ता, f. the nature or
property of mud, muddiness.
—पङ्क-दिग्ध, अस्,
आ, अम्, besmeared with mud, soiled with dirt.
—पङ्कदिग्ध-शरीर, अस्, m. ‘having a mud-
smeared body, ’ N. of a Dānava
(also read as if two
names, पङ्क-दिग्ध and शरीर।)
—पङ्कदिग्-
धाङ्ग (°ध-अङ्°), अस्, m. ‘having mud-smeared
limbs, ’ N. of a being attending on Skanda.
—पङ्क-
प्रभा, f. (with Jainas) N. of one of the seven
divisions of hell (where mud or mire takes the place
of light).
—पङ्क-भाज्, क्, क्, क्, sunk in the mire.
—पङ्क-भारक, अस्, आ, अम्, laden with mud,
muddy.
—पङ्क-मज्जन, अम्, n. immersion in
mud.
—पङ्क-मण्डूक, अस्, m. a bivalve conch
(also wrongly read -मण्डूक।)
—पङ्क-मय, अस्,
ई, अम्, full of mud or mire, muddy.
—पङ्क-रुह्,
ट्, or पङ्क-रुह, अम्, n. ‘mud-growing, ’ a lotus.
—पङ्क-वत्, आन्, अती, अत्, muddy, covered with
mud.
—पङ्क-वास, अस्, m. ‘dwelling in mud, ’
a crab.
—पङ्क-शुक्ति, इस्, f. ‘mud-shell, ’ a par-
ticular species of muscle or cockle (the stair-case
shell, spinnet shell).
—पङ्क-सूरण, अस्, m. ‘mud-
root, ’ the fibrous edible root of a lotus
(also written
पङ्क-शूरण, पङ्क-षूरण।)
—पङ्के-ज,
अम्, n. ‘born in the mud, ’ a lotus.
—पङ्के-रुह,
अम्, n. ‘growing in mud, ’ a lotus
(अस्), m. the
Indian crane (as a synonym of पुष्कर).
—पङ्के-
शय, अस्, आ, अम्, resting or dwelling in mud.
Macdonell
English
पङ्क páṅka,
m.
 or
n.
 (?) mud, mire, slough, 🞄quagmire, dirt, clay
—°, ointment
-cchid, 🞄m. a plant (with the fruit of which turbid 🞄water is clarified).
Benfey
English
पङ्क पङ्क,
m.
 Mud, mire, clay,
Man. 4, 191.
2. Ointment, Ṛt. 1, 6
Rām. 3, 53, 57 (mire and ointment).
Hindi
Hindi
कीचड़
Apte Hindi
Hindi
पङ्कः
पुं*
 - "पंच विस्तारे कर्मणि करणे वा वञ्, कुत्वम"
"गारा, लसदार मिट्टी, दलदल"
पङ्कः
पुं*
 - "पंच विस्तारे कर्मणि करणे वा वञ्, कुत्वम"
"अतः मोटी राशि, स्थूल ढेर"
पङ्कः
पुं*
 - "पंच विस्तारे कर्मणि करणे वा वञ्, कुत्वम"
"दलदल, कीचड़, धंसन"
पङ्कः
पुं*
 - "पंच विस्तारे कर्मणि करणे वा वञ्, कुत्वम"
पाप
पङ्कम्
नपुं*
 - "पंच विस्तारे कर्मणि करणे वा वञ्, कुत्वम"
"गारा, लसदार मिट्टी, दलदल"
पङ्कम्
नपुं*
 - "पंच विस्तारे कर्मणि करणे वा वञ्, कुत्वम"
"अतः मोटी राशि, स्थूल ढेर"
पङ्कम्
नपुं*
 - "पंच विस्तारे कर्मणि करणे वा वञ्, कुत्वम"
"दलदल, कीचड़, धंसन"
पङ्कम्
नपुं*
 - -
पाप
Shabdartha Kaustubha
Kannada
पङ्क
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೆಸರು/ಕೊಚ್ಚೆ/ಬದಿ
निष्पत्तिः - > पचि(विस्तारे) कर्म० "घञ्" (३-३-१९)
व्युत्पत्तिः - > पच्यते
प्रयोगाः - > "कथमेत्य मतिविपर्ययं करिणी पङ्कमिवावसीदति"
उल्लेखाः - > किरा० २-६
पङ्क
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಾಪ
निष्पत्तिः - > पचि कर० "घञ्" (३-३-१२१)
व्युत्पत्तिः - > पच्यतेऽनेन दुःखम्
L R Vaidya
English
paMka {% m.n. %} 1. Mud, dirt, clay, R.xvi.30, Bhartr.i.10, 2. a slough, a quagmire
3. sin.
Bopp
Latin
पङ्क m. n. (r. पञ्च् s. अ)
1) lutum.
2) pulvis. RITU-S. 1. 6.
(Goth. fani lutum.)
Indian Epigraphical Glossary
English
paṅka (EI 33), a share
cf. paṅga.
Lanman
English
páṅka, n. mud, mire.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
पङ्क m. ° = पानाख्यं मार्जनद्रव्यम्, H XVI, 70.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
जम्बालेचकिलौ पङ्कः कर्दमश्च निषद्वरः ।
शादो हिरण्यबाहुस्तु शोणो नदे पुनर्वहः ॥ १०९० ॥
भिद्य उध्यः सरस्वांश्च द्रहोऽगाधजलो ह्रदः ।
-wordlist-
जम्बाल (पुंक्ली), इचकिल (पुं), पङ्क (पुंक्ली), कर्दम (पुं), निषद्वर (पुं), शाद (पुं), हिरण्यबाहु (पुं), शोण (पुं), नद (पुं), वह (पुं), भिद्य (पुं), उद्ध्य (पुं), सरस्वत् (पुं), द्रह (पुं), अगाधजल (पुं), ह्रद (पुं)
--source--
अलक्ष्मीर्निरृतिः कालकर्णिका स्यादथाशुभम् ।
दुष्कृतं दुरितं पापमेनः पाप्मा च पातकम् ॥ १३८० ॥
किल्बिषं कलुषं किण्वं कल्मषं वृजिनं तमः ।
अंहः कल्कमघं पङ्क उपाधिर्धर्मचिन्तनम् ॥ १३८१ ॥
-wordlist-
अलक्ष्मी (स्त्री), निरृति (स्त्री), कालकर्णिका (स्त्री), अशुभ (क्ली), दुष्कृत (क्ली), दुरित (क्ली), पाप (क्ली), एनस् (क्ली), पाप्मन् (पुं), पातक (पुंक्ली), किल्बिष (क्ली), कलुष (क्ली), किण्व (क्ली), कल्मष (क्ली), वृजिन (क्ली), तमस् (क्ली), अंहस् (क्ली), कल्क (क्ली), अघ (क्ली), पङ्क (पुंक्ली), उपाधि (पुं), धर्मचिन्तन (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
पङ्क
पङ्क, शाद, निषद्वर, जम्बाल, कर्दम, इचिकिल
पिच्छिलं स्याद्विजपिलं पङ्कः शादो निषद्वरः ।
जम्बालः कर्दमः प्रोक्तो बुधैरिचिकिलस्तथा ॥ ६७८ ॥
verse 3.1.1.678
page 0077
नाममाला
Sanskrit
परिषत्, कर्दम, पङ्क
परिषत्कर्दमः पङ्कः तज्जम् तामरसं विदुः ।
कमलं नलिनं पदम् सरोजं सरसीरुहम् ॥ २० ॥
खरदण्डं कोकनदं पुण्डरीकं महोत्पलम् ।
verse 0.1.1.20
page 0011
कलङ्क, अवद्य, मलिन, किञ्जल्क, लक्ष्मन्, लाञ्छन, निबोध, अधम, पङ्क, मलीमस
कलङ्कावद्यमलिनं किञ्जल्कं लक्ष्म लाञ्छनम् ।
निबोधमधमं पङ्कं मलीमसमपि त्यजेत् ॥ १५२ ॥
verse 0.1.1.152
page 0074
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पङ्कः,
पुं,
क्ली,
 (पच्यत्रे व्याप्यते क्लिद्यते वाऽनेन ।पच् + घञ् कुत्वं च ।) कर्द्दमः । पाँक् इतिभाषा । (यथा, हितोपदेशे । १ । ६२ ।“कङ्कणस्य तु लोभेन मग्नः पङ्के सुदुस्तरे ।वृद्धव्याघ्रेण संप्राप्तः पथिकः संमृतो यथा” ॥
पच्यते व्यक्तीक्रियते दुःखमनेन । पचि विस्तारेव्यक्तीकरणेच । पचधातोरिदित्वात् नुम् । “हल-श्चेति” । ३ । ३ । १२१ । करणे घञ् ततोघित्त्वात् चस्य कुत्वम् ।) पापम् । इत्यमरः ।१ । ४ । २३ ॥
(यथा, अम्बाष्टके । ६ । “न्यङ्का-करे वपुषि कङ्कादिरक्तपुषि कङ्कादिपक्षिविषयेत्वं कामनामयसि किं कारणं हृदय ! पङ्कारि-मेहि गिरिजाम् ॥
”) पूर्व्वस्य गुणाः । पित्तास-दाहनाशित्वम् । भग्नक्षयहितत्वम् । हिमत्वञ्च ।इतिराजवल्लभः ॥
शोथघ्नत्वम् । सरत्वञ्च । इतिभावप्रकाशः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
पङ्क
पु०
न०
 पचि--विस्तारे कर्मणि करणे वा घञ् कुत्वम् ।अर्द्धर्चा० । १ कर्दमे २ पापे च अमरः ।
Capeller
German
प॑ङ्क Schlamm, Kot, Sumpf.
Burnouf
French
पङ्क पङ्क
m.
n.
 boue, fange
au fig. la souillure du
péché.
पङ्ककर्वट
m.
 bourbier.
पङ्ककीर
m.
 esp. d'oiseau.
पङ्कक्रीड
m.
 cochon.
पङ्कगडक
m.
 esp. de petit poisson.
पङ्कग्राह
m.
 (ग्रह्) le Makara.
पर्ङ्कज et पङ्कजन्मन्
n.
 (जन्) lotus.
पङ्कजिनी
f.
 lieu abondant en lotus.
Qqf. tige de lotus.
पङ्कण
m.
 résidence d'hommes de caste impure ou dégradée.
पङ्कप्रभा
f.
 enfer de boue.
पङ्कमण्डुक
m.
 coquille bivalve.
पङ्करुह
n.
 (रुह्) lotus.
पङ्कशुक्ति
f.
 pétoncle.
पङ्कसूरण
m.
 racine fibreuse de lotus.
पङ्कार
m.
 (ऋ) pont ou jetée à travers des champs
inondés
escalier pour y descendre.
Vallisneria et trapa
bispinosa, bot.
पङ्किल a. (sfx. इल) bourbeux, fangeux. -- S.
m.
 bateau,
toue.
पङ्केज et पङ्केरुह
n.
 lotus.
Stchoupak
French
पङ्क-
m.
 nt. boue, fange
pâte, onguent
masse
-ता-
f.
saleté, souillure
-वन्त्- a. boueux.
°च्छिद्-
m.
 Strychnos Potatorum (dont les fruits sont employés pour
clarifier l'eau boueuse).
°ज- nt. (-आ-
f.
 ) sorte de lotus (Nelumbium speciosum)
°ज-नाभ- °ज-नेत्र- °ज-मालिन्- °जाङ्घ्रि-
m.
 Viṣṇu
°जाक्षी-
f.
aux yeux de lotus (femme)
°जिन्- a. muni d'un lotus
°जिनी-
f.
 plante
de Nelumbium speciosum
°जिनी-सरस्- nt. étang rempli de lotus.
°भाव-
m.
 nature de la boue
état de boue.
°रुहिणी-
f.
 = {%°jinī-
paṅke-ruha- %} nt. = °ज-।
पङ्काक्त- a. v. enduit de boue.