| YouTube Channel

पः (paH)

 
Apte Hindi
Hindi
पः
पुं*
 - पा+क
वायु
पः
पुं*
 - पा+क
हवा
पः
पुं*
 - पा+क
पत्ता
पः
पुं*
 - पा+क
अंडा
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पः,
पुं,
 (पातयति वेगेन वृक्षादीन् । पत् + कर्त्तरिडः । अन्तर्णिच् ।) पवनः । (पतति वृक्षात् ।पत् + कर्त्तरि डः ।) पर्णम् । (पीयते इति ।)पानम । पाता । इत्येकाक्षरकोषः ॥
(यथा, मनुः । २ । १३९ ।“राजस्नातकयोश्चैव स्रातको नृपमानभाक्” ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
पः पञ्चमवर्गस्य प्रथभोवर्णः स्पशवर्णेषु एकविंशतितमः ।तस्योच्चारणस्थानभोष्ठः । तस्योच्चारणे आभ्यन्तरप्रयत्नःओष्ठेन सह जिह्वाग्रस्य स्पर्शः । बाह्याः प्रयत्नाः विवा-रश्वासघोषाः अल्पप्राणश्च । अस्मिन् परे विसर्गस्य स्थानेउपाध्मानीयः वर्णाभिधाने अस्य वाचकशब्दाउक्ता यथा“पः सुरप्रियता तीक्ष्णा लोहितः पञ्चमो रमा । गुह्य-कर्त्ता निधिः शेषः कालरात्रिः सुरारिहा । तपनःपालनः पाता देवदेवो निरञ्जनः । सावित्री पातिनीपानं वीरतन्त्रो धनुर्द्धरः । दक्षपार्श्वश्च सेनानीर्मरीचिःपवनः शनिः । उड्डीशं जयिनी कुम्भोऽनलरेखा चमीहकः । मूलं द्वितीयमिन्द्राणी लोलाक्षी मनआत्मकः”तदधीशदेवताध्यानं यथा “द्विचित्रवसनां देवीं द्विभुजांपङ्कजेक्षणाम् । रक्तचन्दनलिप्ताङ्गीं पद्ममालाविभूषि-ताम् । मणिरत्नादिकेयूरहारभूषितविग्रहाम् । चतुर्वर्गप्रदां नित्यां नित्यानन्दमयीं पराम् । एवं ध्यात्वा पका-रन्तु तन्मन्त्रं दशधा जपेत्” । अस्य स्वरूपं यथा “अतःपरं प्रवक्ष्यामि पकाराक्षरमव्ययम् । चतुवर्गप्रदं वर्णं श-रच्चन्द्रसमप्रभम् । पञ्चदेवमयं वर्णं स्वयं परमकुण्डली ।पञ्चप्राणमयं वर्णं त्रिशक्तिसहितं तथा । त्रिगुणाव-स्थितं वर्णमात्मादितत्त्वसंयुतम् । महामोक्षप्रदं वर्णंहृदि भावय पार्वति!” इयि कामधेनुतन्त्रे ५ पटले ।अस्य मातृकन्यासे दक्षपार्श्वे न्यास्यता । काव्यादौ अस्यप्रथमप्रयोगे सुखं फलम् । “सुखभयमरणक्लेशदुःखंप्रवर्गः” वृ० टी० । पवर्गस्थानां पञ्चानां वर्णानां क्रमेणफलपञ्चकोक्तेः ।