पंफणकः- (paMphaNakaH-)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“फण गतौ”@} 2 घटादिः।
फाणकः-णिका, 3 फणकः-फाणकः-णिका, पिफणिषकः-षिका, पंफणकः- पम्फणकः-णिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककणतिवत् 4 5 ज्ञेयानि।
6 फाण्टः 7, 8 फणितिः, 9 फेणिवान्-पेफणिवान्, 10 फणितः।
इति इमानि रूपाणि अस्य धातोर्भवन्तीति विशेषः।
01 (१०८८)
02 (१-भ्वादिः-८२१। सक। सेट्। पर।)
03 [[५। घटादित्वेन मित्त्वात् णौ, ‘मितां ह्रस्वः’ (६-४-९२) इति उपधाह्रस्वे रूपमेवम्। ‘फणेः पूर्वे घटादयः।’ इति मैत्रेय-क्षीरस्वाम्याद्युपात्तवचनानुसारेण फण- धातोर्घटादित्वं नेति ज्ञायते। तदानीं मित्त्वाभावात् फाणकः-णिका, इत्यादीन्येव रूपाणि। किञ्च, धातूनामनेकार्थकत्वात्, गत्यर्थकस्य फणधातोरेव घटादिषु पाठ इति ज्ञायते
\n\n यतः ‘अन्यत्र फाणयति = घटं निःस्नेहयतीत्यर्थः।’ इति क्षीरस्वामी बभाण। ‘… फण-ण् निःस्नेहने--।’ इति कविकल्पद्रुम- (श्लो १७६) वाक्यमप्यत्र निःस्नेहनार्थेऽस्य धातोः प्रयोगेऽनुकूलम्।]]
04 (१५७)
05 [पृष्ठम्०९१२+ ३२]
06 [[१। ‘क्षुब्धस्वान्तध्वान्तलग्नम्लिष्टविरिब्धफाण्टबाढानि मन्थमनस्तमस्सक्ताविस्पष्टस्व- रानायासभृशेषु’ (७-२-१८) इत्यनेनास्य धातोर्निष्ठायाम्, अनायाससाध्यकषा- यविशेषश्चेत् प्रकृतिप्रत्ययसमुदायेनोच्यते तदानीमिडभावो निपात्यते। ‘अनुनासिकस्य क्विझलोः क्ङिति’ (६-४-१५) इति दीर्घः। पश्चात्, ‘ष्टुना ष्टुः’ (८-४-४१) इति ष्टुत्वेन निष्ठातकारस्य टकारः। अन्यत्र फणितमित्येव। ‘उष्णाम्बुन्यौषधं क्षुण्णं क्षिप्त्वा सद्योऽभिषुत्य च। पीयते यः कषायोऽसौ फाण्टोऽनायाससाधितः।।’ इति प्र। सर्वस्वे। माधवस्तु ‘तद्वै नवनीतं घृतं देवानाम्, फाण्टं मनुष्याणाम्--’ इति शतपथ- श्रुतिव्याख्यायाम् (३-१-३-८) ‘नवनीतं फाण्टघृतयोरन्तरालवर्ति’ इत्याह। तेन नवनीतभावात् प्रागवस्थापन्नं द्रव्यं फाण्टम् इति लभ्यते। धातुवृत्तौ तु ‘औषधस्य पञ्च कल्पनाः--रसः, कल्कः, शृतः, शीतः, क्वाथः। शीतो नाम क्षुण्णमौषधमुदके प्रक्षिप्य रात्रावधिवासितं यदुदकं प्रातः पीयते तत्। तदेवोष्णोदके प्रक्षिप्य सद्योऽभिषुत्य पूत्वा पीयते। स फाण्ट इति तद्विदः।’ इत्याह।]]
07 [[आ। ‘अम्लिष्टनादा निरगुः फाण्टचित्रास्त्रपाणयः।।’ भ। का। ९। १७।]]
08 [[२। क्तिनि, ‘तितुत्रेष्वग्रहादीनाम्--’ (वा। ७-२-९) इति वचनात् इडिति ज्ञेयम्। धातूनामनेकार्थकत्वाद् अत्र शब्दार्थकत्वमित्यपि ज्ञेयम्।]]
09 [[३। कर्तरि लिटः क्वसौ, ‘फणां च सप्तानाम्’ (६-४-१२५) इत्येत्वाभ्यासलोपविकल्पः। ‘वस्वेकाजाद्घसाम्’ (७-२-६७) इतीट्।]]
10 [[B। ‘दुष्टानपस्खादयितुं प्रयाते कृष्णे विलेपुः फणिता विमोहम्।।’ धा। का। २। १९।]]
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.