| YouTube Channel

प (pa)

 
शब्दसागरः
English
प The twenty-first consonant of the Deva Nāgri alphabet, corres-
ponding to the letter P.
प
m.
 (-पः)
1. Air, wind 2. A prince, a ruler.
3. A leaf.
4. An egg.
f.
(-पा) (at the end of compounds).
1. Drinking, (as in अनेकप)
2.
Guarding, Protecting, ruling. (As in गोप)
E.
 पा to nourish, &c.
aff.
 ड ।
प(पि)ञ्जर mn. (-रः-रं) A skeleton.
n.
 (-रं)
1. A cage, an aviary, a dove-cot.
2. The ribs.
m.
 (-रः)
1. The body.
2. The Kali age.
E.
 पजि for
पिजि to dwell, &c. Unādi
aff.
 अरच्
also पिञ्जर.
Capeller Eng
English
1 प (—°) drinking.
2 प (—°) protecting, keeping.
Yates
English
प
pa The 19th consonant, and first
letter of the labial class.
प (पः) 1.
m.
 Air, wind
a prince, a
ruler
a leaf
drinking.
Spoken Sanskrit
English
प - pa - first labial consonant
प - pa -
adj.
 - drinking
प - pa -
adj.
 - guarding
प - pa -
adj.
 - protecting
प - pa -
adj.
 - ruling
प - pa -
m.
 - wind
प - pa -
m.
 - leaf
प - pa -
m.
 - fifth note of the gamut
प - pa -
m.
f.
 - act of drinking
प-वर्ग - pa-varga -
m.
 - dental consonants
Wilson
English
प The twenty-first consonant of the Nāgarī alphabet, corresponding
to the letter P.
प
m.
 (पः)
1 Air, wind.
2 A prince, a ruler.
3 A leaf.
4 Drinking.
E.
 पा to nourish, &c.
aff.
 ड.
Apte
English
प [p],
a.
 (At the end of
comp.
 )
Drinking
as in द्विप, अनेकप.
Guarding, protecting, ruling
as in गोप. नृप, क्षितिप.
पः Air, wind.
A leaf.
An egg,
The act of drinking
also पा.
(in music) The fifth note of the gamut.
Apte 1890
English
प a. (At the end of comp.) 1 Drinking
as in द्विप, अनेकप.
2 Guarding, protecting, ruling
as in गोप, नृप, क्षितिप.
पः 1 Air, wind.
2 A leaf.
3 An egg.
Monier Williams Cologne
English
1. प the first labial consonant.
2. प mf(पा and पी)n. (√ 1. पा) drinking (cf. अंह्रि-, अनेक-
&c.
also पक in तैल-पक)
प mf. the act of drinking,
L.
3. प
mfn.
 (√ 3. पा) guarding, protecting, ruling (ifc.
cf.
 अज-, कुल-
&c.
also पक in हस्ति-पक)
4. प
m.
 (in music for पञ्चम) the fifth note of the gamut.
5. प
m.
 (only
L.
 ) wind
a leaf
=
 पूत
Monier Williams 1872
English
प 1. प, the twenty-first consonant of
the Nāgarī alphabet and the first letter of the fifth
or labial class, having the sound of the English प्।
—प-कार, अस्, m. the letter or sound प.
—प-
वर्ग, अस्, m. ‘the प् series, ’ the labial series of
consonants.
प 2. प, अस्, आ, अम् (fr. rt. 1. पा), (at the
end of a comp.), drinking
[cf. अनेक-प, आज्य-प,
क्षीर-प, &c.]
प 3. प, अस्, आ, अम् (fr. rt. 3. पा), (at the
end of a comp.), guarding, protecting, ruling
(आ),
f. guarding, protection.
प 4. प, अस्, m. air, wind
a leaf
an egg.
Macdonell
English
प pa,
a.
 〈1.〉 [√ 1. pā] drinking (—°)
〈2.〉 [√ 2. 🞄pā] protecting, guarding (—°).
Benfey
English
ऽप -प, latter part of a comp.
adj.
or subst. derived from
adj.
I. (vb.
1. पा), Drinking, cf. पाद-प, pro-
perly, Drinking by means of the foot,
i. e. a tree.
II. (vb. 2. पा),
1. Guard-
ing, e. g. द्वार-प,
m.
 properly, Guard-
ing a door, i. e. a doorkeeper.
2. Ruling,
e. g. क्षिति-प,
m.
 properly, Ruling the
earth, = a king
दशप, i. e. दशन्
-प,
m.
 A governor of ten villages.
Apte Hindi
Hindi
प
वि* - पा+क
पीने वाला
प
वि* - पा+क
"चौकसी करने वाला, हकूमत करने वाला "
पः
पुं*
 - पा+क
वायु
पः
पुं*
 - पा+क
हवा
पः
पुं*
 - पा+क
पत्ता
पः
पुं*
 - पा+क
अंडा
Shabdartha Kaustubha
Kannada
प
कन्नडार्थः - > ಇದು ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಪವರ್ಗದ ಮೊದಲನೆಯ ಮತ್ತು ಆಭ್ಯಂತರ ಸ್ಪೃಷ್ಟ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಓಷ್ಠಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ವರ್ಣ
विस्तारः - > "कादयो मावसानाः स्पर्शाः" "स्पृष्टं प्रयतनं स्पर्शानाम्" "उपूपध्मानीयानामोष्ठौ" सि०कौ०
प
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಧನಾಧಿಪತಿ/ಕುಬೇರ
निष्पत्तिः - > पा(रक्षणे) "डः" बाहु०
व्युत्पत्तिः - > पाति
प
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪವನ/ವಾಯು/ಗಾಳಿ
निष्पत्तिः - > पत्लृ(गतौ) अन्तर्णिच् "डः"
व्युत्पत्तिः - > पातयति वृक्षान्
प
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರ್ಣ/ಎಲೆ
निष्पत्तिः - > पत्लृ "डः"
व्युत्पत्तिः - > पतति वृक्षात्
प
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಾನ/ಕುಡಿಯುವುದು
व्युत्पत्तिः - > पीयते
प
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಶ್ಚಿಮದಿಕ್ಕು
प
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಂಡ/ತತ್ತಿ/ಮೊಟ್ಟೆ
प
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಾಕಾರ
प
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಸ್ತ್ರ/ಬಟ್ಟೆ
प
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೌಸ್ತುಭಮಣಿ
प
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶುಭಲಗ್ನ
प
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಣ/ಯುದ್ಧ
प
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶೈಲ/ಬೆಟ್ಟ
प
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸುವರ್ಣ/ಚಿನ್ನ
प
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕುಡಿಯುವವನು
प
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ರಕ್ಷಕ/ಕಾಪಾಡುವವನು
विस्तारः - > ಇದು ಸಮಾಸದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವುದು - द्विपः नृपः ಇತ್ಯಾದಿ
प
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪವಿತ್ರವಾದ/ಪರಿಶುದ್ಧವಾದ
विस्तारः - > "पः कुबेरः समाख्यातः पश्चिमे च प्रकीर्तितः। पवने पः समाख्यातः पः स्यात्पाने च पातरि" एका०, "पो ना वाताण्डपूतेषु पाने पातरि कीर्तितः" मेदि०, "पः पुमान् पवने शैले प्राकारे कौस्तुभे रणे। शुभलग्नेऽथ पं क्लीबे हेम्नि" नानार्थर०
L R Vaidya
English
pa {% (I) a. (f. पा) (at the end of compounds) %} 1. Drinking, e.g. अनेकप
2. guarding, protecting, ruling, e.g. गोप, क्षितिप.
pa {% (II) m. %} 1. Air, wind
2. a leaf
3. an egg.
Bopp
Latin
प Adj. in fine comp. (r. पा s. अ)
1) bibens. IN. 2. 6.
2) re-
gens, e. c. नृप, अधिप.
Indian Epigraphical Glossary
English
Pa (CITD), abbreviation of the Telugu name of a certain
measure of grain.
Paḏirā, cf. Oḏiyā Sāmanta-paḏirā (EI 32)
Sanskrit Prati-
rāja
title of a fendatory or governor
cf. Pratirājya = Pratirāja.
Paṃ (IE 8-1
PJS), abbreviation of Paṇḍita.
(PJS), abbreviation of Paṃnyāsa.
paṟṟu (IE 8-4), Tamil
a small territorial unit.
paḻanel (SII 13), a tax.
Lanman
English
1pá, vbl. drinking, in cpds. [√1pā, 333.]
2pá, vbl. keeping, keeper, in cpds. [√2pā,
333.]
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
1. प Z. 1, lies (f. आ und *ई).
एकाक्षरनाममाला
Sanskrit
प, पान, पवन, पथन्, प्रौढ, वर्णक
तरण्यां नौस्तथा ख्यातः पः पाने पवने पथि ।
प्रौढे च वर्णके पश्च पा पातरि तथा श्रुते ॥ ३१ ॥
verse 1.1.1.31
page 0121
पुराणम्
English
प / PA. A garden. (agni purāṇa, Chapter 348).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
प, पकारः । स तु पञ्चमवर्गस्य प्रथमो व्यञ्जनस्यैक-विंशतितमो वर्णः । अस्योच्चारणस्थानं ओष्ठः ।इति व्याकरणम् ॥
(तथा च शिक्षायाम् ।“कण्ठ्यावहाविचुयशास्तालव्या ओष्ठजावुपू” ॥
अस्योच्चारणे आभ्यन्तरप्रयत्नः । ओष्ठेन सहजिह्वाग्रस्य स्पर्शः ॥
) तत्पर्य्यायः । लोहितः २पार्श्वः ३ शूरः ४ । इति रुद्रयामले वर्णाभि-धानम् ॥
अस्य तत्त्वं यथा, --“अतः परं प्रवक्ष्यामि पकाराक्षरमव्ययम् ।चतुर्व्वर्गप्रदं वर्णं शरच्चन्द्रसमप्रभम् ॥
पञ्चदेवमयं वर्णं स्वयं परमकुण्डली ।पञ्चप्राणमयं वर्णं त्रिशक्तिसहितं सदा ॥
त्रिगुणावहितं वर्णमात्मादितत्त्वसंयुतम् ।महामोक्षप्रदं वर्णं हृदि भावय पार्व्वति !” ॥
इति कामधेनुतन्त्रे ५ पटलः ॥
(वङ्गभाषायां) अस्य लेखनक्रमो यथा, --“कुञ्चिता वामरेखायाः कोणाद्दक्षिणतोऽपरा ।कुञ्चिता सापि विज्ञेया मात्रा वामोद्गता तथा ॥
शम्भुब्रह्मा भगवती क्रमशस्तासु तिष्ठति” ॥
इति वर्णोद्धारतन्त्रम् ॥
अस्योत्पत्तिप्रकारो यथा, --“ऋटुरेफषकारञ्च मूर्द्धगो दन्तगस्तथा ।ऌतवर्गलसानोष्ठ्यानुपूपध्मानस्रंज्ञकान्” ॥
इति प्रपञ्चसारः ॥
तस्य ध्यानं यथा, --“विचित्रवसनां देवीं द्विभुजां पङ्कजेक्षणाम् ।रक्तचन्दनलिप्ताङ्गीं पद्ममालाविभूषिताम् ॥
मणिरत्नादिकेयूरहारभूषितविग्रहाम ।चतुर्व्वर्गप्रदां नित्यां नित्यानन्दमयीं पराम् ॥
एवं ध्यात्वा पकारन्तु तन्मन्त्रं दशधा जपेत्” ॥
इति वर्णोद्घारतन्त्रम् ॥
* ॥
तस्य नामानि यथा ।“पः पूरप्रियता तीक्ष्णा लोहितः पञ्चमो रमा ।गुह्यकर्त्ता निधिः शेषः कालरात्रिः सुवाहिता ॥
तपनः पालनः पाता पद्मरेणुर्निरञ्जनः ।सावित्री पातिनी पानं वीरतत्त्वो धनुर्द्धरः ॥
दक्षपार्श्वश्च सेनानी मरीचिः पवनः शनिः ।उड्डीशं जयिनी कुम्भोऽलसं रेखा च मोहक ॥
मूलाद्वितीयमिन्द्राणी लोकाक्षी मन आत्मनः” ॥
इति नानातन्त्रशास्त्रम् ॥
(अनुबन्धविशेषः । यथा कविकलपद्रुमे ।‘नः स्वादिः पो मुचादिर्मः शमादिर्म्मो णिचीण्णमोः’ ।तेन मुच ऌ श प ञौ मोक्ष इत्यस्य लटि मुञ्चति ॥
)
पः,
पुं,
 (पातयति वेगेन वृक्षादीन् । पत् + कर्त्तरिडः । अन्तर्णिच् ।) पवनः । (पतति वृक्षात् ।पत् + कर्त्तरि डः ।) पर्णम् । (पीयते इति ।)पानम । पाता । इत्येकाक्षरकोषः ॥
(यथा, मनुः । २ । १३९ ।“राजस्नातकयोश्चैव स्रातको नृपमानभाक्” ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
पः पञ्चमवर्गस्य प्रथभोवर्णः स्पशवर्णेषु एकविंशतितमः ।तस्योच्चारणस्थानभोष्ठः । तस्योच्चारणे आभ्यन्तरप्रयत्नःओष्ठेन सह जिह्वाग्रस्य स्पर्शः । बाह्याः प्रयत्नाः विवा-रश्वासघोषाः अल्पप्राणश्च । अस्मिन् परे विसर्गस्य स्थानेउपाध्मानीयः वर्णाभिधाने अस्य वाचकशब्दाउक्ता यथा“पः सुरप्रियता तीक्ष्णा लोहितः पञ्चमो रमा । गुह्य-कर्त्ता निधिः शेषः कालरात्रिः सुरारिहा । तपनःपालनः पाता देवदेवो निरञ्जनः । सावित्री पातिनीपानं वीरतन्त्रो धनुर्द्धरः । दक्षपार्श्वश्च सेनानीर्मरीचिःपवनः शनिः । उड्डीशं जयिनी कुम्भोऽनलरेखा चमीहकः । मूलं द्वितीयमिन्द्राणी लोलाक्षी मनआत्मकः”तदधीशदेवताध्यानं यथा “द्विचित्रवसनां देवीं द्विभुजांपङ्कजेक्षणाम् । रक्तचन्दनलिप्ताङ्गीं पद्ममालाविभूषि-ताम् । मणिरत्नादिकेयूरहारभूषितविग्रहाम् । चतुर्वर्गप्रदां नित्यां नित्यानन्दमयीं पराम् । एवं ध्यात्वा पका-रन्तु तन्मन्त्रं दशधा जपेत्” । अस्य स्वरूपं यथा “अतःपरं प्रवक्ष्यामि पकाराक्षरमव्ययम् । चतुवर्गप्रदं वर्णं श-रच्चन्द्रसमप्रभम् । पञ्चदेवमयं वर्णं स्वयं परमकुण्डली ।पञ्चप्राणमयं वर्णं त्रिशक्तिसहितं तथा । त्रिगुणाव-स्थितं वर्णमात्मादितत्त्वसंयुतम् । महामोक्षप्रदं वर्णंहृदि भावय पार्वति!” इयि कामधेनुतन्त्रे ५ पटले ।अस्य मातृकन्यासे दक्षपार्श्वे न्यास्यता । काव्यादौ अस्यप्रथमप्रयोगे सुखं फलम् । “सुखभयमरणक्लेशदुःखंप्रवर्गः” वृ० टी० । पवर्गस्थानां पञ्चानां वर्णानां क्रमेणफलपञ्चकोक्तेः ।
प
पु०
 पत--पा--वा ड । १ पबने २ पर्णे ३ पाने ४ पातने चरित्रे एकाक्षरकोषः ।
Capeller
German
1. प (—°) trinkend.
2. प (—°) schützend.
Burnouf
French
प प 35ᵉ lettre et 1ʳᵉ consonne labiale de l'alphabet
sanscrit
il répond au प् et qqf. à l' फ़् des autres langues
âryennes.
प प a. (पा) qui boit
qui gouverne [en
composition. ]
प प
m.
 air, vent.
Stchoupak
French
१ प-
-आ- -ई- ag. ifc. qui boit.
२ प-
ag. ifc. qui protège, qui garde.