धातुः: नु
मूलधातुः: णु
धात्वर्थः: स्तुतौ
गणः: अदादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: नौति


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Madhavlya Dhatu Vritti is about Dhatus

णु (अर्थः)  स्तुतौ
नौतीत्यादि यौतिवत् (नुनावयिषति अनूनवत्) इत्यत्र पुयण्जपरत्वाभावादभ्यासस्य नेत्वं, ( नुनूषति, ) "सनि ग्रहगुहोश्च'' इत्यनिट्त्वे "इको झल्'' इति सनः कित्त्वे "अज्झनगमां सनि'' इति दीर्घः (प्रणौति) "उपसर्गादसमासेऽपि'' इति णत्वम् (प्रणुनाव) इत्यादौ "उभौ साभ्यासस्य'' इति साभ्यासस्यानितेर्णत्वविधानाज्ज्ञापकात्ततःपूर्वमेव द्विर्वचनमिति परस्य णत्वं न भवति, व्यवधानात् न च णत्वस्य द्विर्वचने पूर्वत्रासिद्धत्वेन णत्वं न भविष्यतीति वाच्यम् [पूर्वत्रासिद्धीयमद्विर्वचने] इत्युक्तत्वादित्यात्रेयः हरदत्तस्तु "उभौ साभ्यासस्य'' इत्यनेन [पूर्वत्रासिद्धीयमद्विर्वचन] इत्यस्यानित्यत्वं ज्ञाप्यत इति णत्वस्यासिद्धत्वाद् नुशब्दस्य द्विर्वचने परस्य व्यवधानादणत्वमाह ( आनुते सृगालः ) [ आङि नुपृच्छयोरुपसङ्ख्यानम् ] इति तङ्, आङ्पूर्वोऽयं स्वभावादुत्कण्ठापूर्वके शब्दने वर्तते, तदुक्तं न्यासे, अयं धातुरुत्कण्ठापूर्वके शब्दने आङोत्तरः प्रवर्त्ततइति कैयटपदमञ्जर्योरुदाहरणस्य सोत्कण्ठं शब्दं करोतीत्यर्थं उक्तः ( आनुवाते, आनुवते, आनुषे, आनुवे, आनुवहे, आनुनुवे, आनुनुविषे, आनुनुविध्वे, आनुनुविढ्वे, आनुनुवहे, आनविता, आनविष्यते, आनुताम्, आनुष्व, आनवै, आनवै, आनुत, आनुथाः, आनुवि आनुवीत आनुवीथाः आनुवीय ) आशिषि ( आनविषीष्ट आनविष्ट आनविष्ठाः, आनविषि आनुनूषते ) यङ्लुक्यप्ययन्तङ् भवति आनोनुते ) दीर्घान्तोऽयं तुदादौ  25

णु स्तुतौ 
- नौति । प्रणौति । प्रणुनाव । नविता । नुतः ।। 26 ।।

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“णु स्तुतौ”@} <a href="#foot_krm02">2</a> ‘--स्तुत्यां नुवति, नौति वा।।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li>नावकः-विका, नावकः-विका, <a href="#foot_krm04">4</a> नुनूषकः-षिका, <a href="#foot_krm05">5</a> नुनावयिषकः-षिका, <a href="#foot_krm06">6</a> नोनूयकः-यिका;</li> <li> <a href="#foot_krm07">7</a> नविता-त्री, नावयिता-त्री, नुनूषिता-त्री, नुनावयिषिता-त्री, नोनूयिता-त्री;</li> <li> <a href="#foot_krm08">8</a> नुवन्-नुवती, नावयन्-न्ती, नुनूषन्-न्ती, नुनावयिषन्-न्ती;</li> <li> -- नविष्यन्-न्ती-ती, नावयिष्यन्-न्ती-ती, नुनूषिष्यन्-न्ती-ती, नुनावयिषिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> -- <a href="#foot_krm09">9</a> अनुवानः- <a href="#foot_krm10">10</a>, नावयमानः, <a href="#foot_krm11">11</a> आनुनूषमाणः, नुनावयिषमाणः, नोनूयमानः;</li> <li> आनविष्यमाणः, नावयिष्यमाणः, आनुनूषिष्यमाणः, नुनावयिषिष्यमाणः, नोनूयिष्यमाणः;</li> <li> <a href="#foot_krm12">12</a> संनुत्-संनुतौ-संनुतः;</li> <li> -- -- -- -- <a href="#foot_krm13">13</a> नुतः-नुतम्-नुतवान्, नावितः, नुनूषितः, नुनावयिषितः, नोनूयितः-तवान्;</li> <li> <a href="#foot_krm14">14</a> नावः, संनावी, नावः, नुनूषुः, नुनावयिषुः, <a href="#foot_krm15">15</a> नोनुवः;</li> <li> नवितव्यम्, नावयितव्यम्, नुनूषितव्यम्, नुनावयिषितव्यम्, नोनूयितव्यम्;</li> <li> नवनीयम्;</li> <li> नावनीयम्, नुनूषणीयम्, नुनावयिषणीयम्, नोनूयनीयम्;</li> <li> <a href="#foot_krm16">16</a> नव्यम्-अवश्यनाव्यम्, नाव्यम्, नुनूष्यम्, नुनावयिष्यम्, नोनूय्यम्;</li> <li> ईषन्नवः-दुर्नवः-सुनवः;</li> <li> -- -- -- नूयमानः, नाव्यमानः, नुनूष्यमाणः, नुनावयिष्यमाणः, नोनूय्यमानः;</li> <li> <a href="#foot_krm17">17</a> नवः-प्रणवः, नावः, नुनूषः, नुनावयिषः, नोनूयः, नवितुम्, नावयितुम्, नुनूषितुम्, नुनावयिषितुम्, नोनूयितुम्;</li> <li> नुतिः, नावना, नुनूषा, नुनावयिषा, नोनूया;</li> <li> नवनम्, नावनम्, नुनूषणम्, नुनावयिषणम्, नोनूयनम्;</li> <li> नुत्वा, नावयित्वा, नुनूषित्वा, नुनावयिषित्वा, नोनूयित्वा;</li> <li> प्रणुत्य, प्रणाव्य, प्रणुनूष्य, प्रणुनावयिष्य, प्रणोनूय्य;</li> <li> नावम् २, नुत्वा २, नावम् २, नावयित्वा २, नुनूषम् २, नुनूषित्वा २, नुनावयिषम् २, नुनावयिषित्वा, नोनूयम्;</li> <li> नोनूयित्वा।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (६८३)</li> <li id="foot_krm02">02 => (२-अदादिः-१०३५। सक। सेट्। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो। २४)</li> <li id="foot_krm04">04 => [[१। ‘सनि ग्रहगुहोश्च’ (७-२-१२) इतीण्णिषेधः। ‘इको झल्’ (१-२-९) इति सनः कित्त्वम्। ‘अज्झनगमां सनि’ (६-४-१६) इति दीर्घः। कित्त्वात् गुणाभावः। एवं सर्वत्र सन्प्रत्ययविषये प्रक्रिया ज्ञेया।]]</li> <li id="foot_krm05">05 => [[२। ण्यन्तात् सनि ‘ओः पुयण्--’ (७-४-८०) इति ज्ञापकादन्तरङ्गयोरपि वृद्ध्यावादेश- योः प्रागप्रवृत्तौ, ‘नु’ शब्दस्य द्वित्वे, अभ्यासे उकारश्रवणम्। एवं ण्यन्तात् सनि सर्वत्र ज्ञेयम्।]]</li> <li id="foot_krm06">06 => [[३। यङि परतः ‘अकृत्सार्वधातुकयोः--’ (७-४-२५) इति दीर्घः। एवं यङन्ते सर्वत्र प्रक्रिया ज्ञेया।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[४। अस्य धातोरुदात्तत्वात् (सेट्त्वात्) ‘आर्धधातुकस्येड् वलादेः’ (७-२-३५) इतीटि गुणावादेशौ। एवं तव्यदादिष्वपि ज्ञेयम्।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[५। शतरि, ‘अदिप्रभृतिभ्यः शपः’ (२-४-७२) इति शपो लुकि, ‘अचिःश्नु--’ (६-४-७७) इत्युवङ्।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => [[६। ‘आङि नुप्रच्छ्योरुपसङ्ख्यानम्’ (वा। १-३-२१) इति शानच्। आङ्पूर्घकोऽयं धातुः उत्कण्ठापूर्वके शब्दने वर्तते।]]</li> <li id="foot_krm10">10 => [[आ। ‘पतत्त्त्रिणः शुभा मन्द्रमानुवानास्त्वजिह्लदन्।।’ भ। का। ८। ६७।]]</li> <li id="foot_krm11">11 => [[७। ‘पूर्ववत् सनः’ (१-३-६२) इति आङ्पूर्वकादस्मात् सन्नन्तादात्मनेपदम् शानच्।]]</li> <li id="foot_krm12">12 => [[८। क्विपि, ‘ह्रस्वस्य पिति कृति--’ (६-१-७१) इति तुक्। एवं ल्यप्यपि।]]</li> <li id="foot_krm13">13 => [[९। ‘श्रयुकः क्किति’ (७-२-११) इति इण्णिषेधः। एवम्, क्त्वायाम्, क्तिन्यपि इण्णिषेधो ज्ञेयः।]]</li> <li id="foot_krm14">14 => [पृष्ठम्०६३३+ २४]</li> <li id="foot_krm15">15 => [[१। यङन्तात् पचाद्यचि (३-१-१३४), ‘यङोऽचि च’ (२-४-७४) इति लुकि, ‘न धातुलोप--’ (१-१-४) इति गुणनिषेधे उवङादेशः।]]</li> <li id="foot_krm16">16 => [[२। ‘अचो यत्’ (३-१-९७) इति यति, ‘वान्तो यि प्रत्यये’ (६-१-७९) इति अवादेशः। अवश्यनाव्यम् इत्यत्र ‘ओरावश्यके’ (३-१-१२५) इति ण्यति आवादेशः।]]</li> <li id="foot_krm17">17 => [[३। ‘ॠदोरप्’ (३-३-५७) इत्यप् भावे। प्रणवः इत्यत्र, ‘उपसर्गादसमासेऽपि णोपदेशस्य’ (८-४-१४) इति णत्वम्।]]</li></ul>

नु (णु꣡ स्तुतौ - अदादिः - सेट्)
ल्युट् = नवनम्
अनीयर् = नवनीयः - नवनीया
ण्वुल् = नावकः - नाविका
तुमुँन् = नवितुम्
तव्य = नवितव्यः - नवितव्या
तृच् = नविता - नवित्री
क्त्वा = नुत्वा
ल्यप् = प्रणुत्य
क्तवतुँ = नुतवान् - नुतवती
क्त = नुतः - नुता
शतृँ = नुवन् - नुवती

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Only about Dhatus

णु  स्तुतौ
- नौति, प्रणविता  अङि नुप्रच्छ्योः (1321 वा0) तङ्-आनुते  नुनूषति  नवः, प्रणवः  नुदंशोर्गुणश्च (तु0द0 उ0 654) इति नव  23

स्तुत्याम्
1.4.18
स्तौति स्तुते नुवति नौति पनायति ईट्टे ऋचति पणायति स्तवीति वन्दते अर्कयति ईडयति प्रशंसति दीप्यति मन्दते

णु - स्तुतौ (अदा० रप० सक० से०) नौति ।

पदविभागः - >धातुः
कन्नडार्थः - >ಸ್ತೋತ್ರ ಮಾಡು /ಹೊಗಳು
प्रयोगाः - >"द्विधा प्रयुक्तेन न वाङ्मयेन सरस्वती तन्मिथुनं नुनाव"
उल्लेखाः - >कुमा० ७-९०

<table> <tr> <td> </td> <td>नौति { नु }</td> <td> nauti { nu }</td> <td>verb</td> <td> sound</td> </td> </tr><tr> <td> </td> <td>नौति { नु }</td> <td> nauti { nu }</td> <td>verb</td> <td> shout</td> </td> </tr> <tr> <td> </td> <td>नौति { नु }</td> <td> nauti { nu }</td> <td>verb caus.</td> <td> praise</td> </td> </tr><tr> <td> </td> <td>नौति { नु }</td> <td> nauti { nu }</td> <td>verb caus.</td> <td> commend</td> </td> </tr> <tr> <td> </td> <td>नौति { नु }</td> <td> nauti { nu }</td> <td>verb caus.</td> <td> sound</td> </td> </tr><tr> <td> </td> <td>नौति { नु }</td> <td> nauti { nu }</td> <td>verb caus.</td> <td> shout</td> </td> </tr> <tr> <td> </td> <td>नौति { नु }</td> <td> nauti { nu }</td> <td>verb caus.</td> <td> exult</td> </td> </tr><tr> <td> </td> <td>नौति { नु }</td> <td> nauti { nu }</td> <td>verb pass.</td> <td> </td> </td> </tr> </table> <table width='800px' > <tr> <td> </td> </tr> </table> <table > <colgroup> <col width=160px> <col width=160px> <col width=160px> <col width=160px> <col width=160px> </colgroup>

नौति (nauti)

Spoken Sanskrit

Shabdartha Kaustubha

धातुपाठः (Krishnacharya)

Akhyata Chandrika