नौका (naukA)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Spoken Sanskrit
Englishनौका - naukA - - boat
यन्त्रनौका - yantranaukA - - boat
जलयान - jalayAna - - boat
नाविक - nAvika - - boatman
नौका - naukA - - ferryboat
नौ - nau - - boat
तरी - tarI - - boat
उत्प्लवा - utplavA - - boat
कला - kalA - - boat
तल्ली - tallI - - boat
तरण्डपादा - taraNDapAdA - - boat
तरणि - taraNi - - boat
तरन्ती - tarantI - - boat
पादालिन्दी - pAdAlindI - - boat
बेडा - beDA - - boat
प्लवाका - plavAkA - - boat
मङ्गिनी - maGginI - - boat
यानपात्रिका - yAnapAtrikA - - boat
वाधू - vAdhU - - boat
वेडा - veDA - - boat
नौका naukA boat
यन्त्रनौका yantranaukA boat
जलयान jalayAna boat
आत्मश्लाघा AtmazlAghA boast
मण्डल maNDala board
फलक phalaka board
नाविक nAvika boatman
नौका naukA ferry boat
चतुरङ्गफलक caturaGgaphalaka chess-board
सूचनाफलक sUcanAphalaka notice board
परिपथफलक paripathaphalaka circuit board [ computer ]
इमां सूचनाफलके स्थापयतु imAM sUcanAphalake sthApayatu Put this up on the notice board.
अजगर ajagara boa [ Zool. ]
उन्नत unnata boa
उलूत ulUta boa
पारीन्द्र pArIndra boa
नौ nau boat
तरी tarI boat
उत्प्लवा utplavA boat
कला kalA boat
नौका naukA ferry boat
तर tara ferry
घट्ट ghaTTa ferry
तरस् taras ferry
नदीतरस्थल nadItarasthala ferry
नदीतरस्थान nadItarasthAna ferry
सज्जन sajjana ferry
घट्टजीविन् ghaTTajIvin ferryman
प्रतितर pratitara ferryman
दाश dAza ferryman
तरि tari ferry-man
तारिक tArika ferry-man
तरिकिन् tarikin ferry-man
प्लविक plavika ferry-man
तरपण्य tarapaNya ferry-money
प्रतारण pratAraNa ferrying over
गुल्मतरपण्य gulmatarapaNya wharf- and ferry-dues
तरपण्यिक tarapaNyika one who receives ferry-money or freight
नौका naukA boat
नौका naukA ferry boat
युद्ध-नौका yuddha-naukA battle ship
नौका naukA canoe
नौका naukA ark [ ship ]
नौका naukA rook or castle
नौका naukA rowboat
नौका naukA small boat or ship
नौका naukA small boat
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Apte
Englishनौका [naukā], A small boat, a boat in general
क्षणमिह सज्जन- संगतिरेका भवति भवार्णवतरणे नौका Moha 6. -दण्डः an oar.
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishHindi
Hindiनाव
Apte Hindi
Hindiनौका
- नौ+कन्+टाप्
"एक छोटी नाव, किश्ती"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaनौका
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನೌಕೆ /ಹಡಗು
निष्पत्तिः - > स्वार्थे - "कः"
व्युत्पत्तिः - > नौ एव
नौका
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೋಣಿ
Aufrecht Catalogus Catalogorum
EnglishWordnet
Sanskrit अर्णवपोतः, समुद्रयानम्, कण्ठालः, जलयानम्, तरन्ती, नावः, नौका, नौ, परिप्लवः, पोत्रम्, बोहित्थः, बोहित्थम्, मङ्गिनी, रोकम्, वार्बटः, वार्वटः
यन्त्रचालितं तत् यानं यद् समुद्रं गच्छति।
"ह्यः अस्माभिः भारतदेशस्य नौसेनायाः विराट इति अर्णवपोतः दृष्टः।"
नौः, नौका, तरिका, तरणिः, तरणी, तरिः, तरी, तरण्डी, तरण्डः, पादालिन्दा, उत्प्लवा, होडः, वाधूः, वहित्रम्, पोतः, वर्वटः, अर्णवपोतः, उत्प्लवा, कण्ठालः, कर्षः, कर्षम्
नद्यादि-सन्तरणार्थम् काष्ठादिभिः विनिर्मितः यानविशेषः।
"विदुरेण प्रेषितः नरः मनोमारुतगामिनीं सर्ववातसहां यन्त्रयुक्तां नावं दर्शयामास।"
Sanskrit Tibetan
Tibetangru
१) जलयान २) तर ३) तरणी ४) नाव ५) नाव्य ६) नौ ७) नौका ८) पात्र ९) पोत १०) यान ११)
Tamil
Tamilநௌகா : சிறு படகு.
अमरकोशः
SanskritWord: नौका
Root: नौका
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ boat
⇒ vessel
Shloka(s):
1|10|10|2 ► नाव्यं त्रिलिङ्गं नौतार्ये स्त्रियां नौस्तरणिस्तरिः॥ (वारिवर्गः)
3|3|60|1 ► यानपात्रे शिशौ पोतः प्रेतः प्राण्यन्तरे मृते। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 1|10|10|2 ⇢ नौः (नौ) (स्त्री)
➠ 1|10|10|2 ⇢ तरणिः (तरणि) (पुं) ⇒ sun, quick, saving, helping, untired, energetic, benevolent, ray of light, carrying over, moving forwards, Crown flower plant [Calotropis Gigantea - Bot.]
➠ 1|10|10|2 ⇢ तरिः (तरि) (स्त्री)
➠ 3|3|60|1 ⇢ पोतः (पोत) (पुं) ⇒ boat, ship, cloth, garment, bark [ship], young person, barge [naut.], young of an animal, young animal or plant, fetus which has no enveloping membrane
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ तृणादिनिर्मिततरणसाधनम्
जातिः ➡ मानवनिर्मितिः
उपाधि ➡ वाहनम्
उपजीव्य_उपजीवक_भावः ➡ वहित्रवाहकः
अन्यसंबन्धाः ➡ नाविकः
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ नौपृष्ठस्थचालनकाष्ठम्
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritनौका, (नौरेव । नौ + स्वार्थे कन् ।) नद्यादि-सन्तरणार्थकाष्ठादिनिर्म्मितयानविशेषः । वारि-रथः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
तत्पर्य्यायः । नौः २तरिका ३ तरणिः ४ तरणी ५ तरिः ६ तरी ७तरण्डी ८ तरण्डः ९ पादालिन्दा १० उत्प्लवा ११होडः १२ वाधूः १२ वार्व्वटः १४ वहित्रम् १५पोतः १६ । इति शब्दरत्नावली ॥
वहनम् १७ ।इति जटाधरः ॥
* ॥
अथ निष्पदयानोद्देशः ।“नौकाद्यं निष्पदं यानं तस्य लक्षणमुच्यते ।अश्वादिकन्तु यद्यानं स्थले सर्व्वं प्रतिष्ठितम् ॥
जले नौकैव यानं स्यादतस्तां यत्नतो वहेत् ॥
”अथ कालः ।“सुवारवेलातिथिचन्द्रयोगेचरे विलग्ने मकरादिषट्के ।ऋक्षेऽन्त्यसप्तष्वतिरेकतोऽन्येव्रदन्ति नौकाघटनादि कर्म्म ॥
* ॥
अश्विखरांशुसुधानिधिपूर्व्वा-मित्रघनाच्युतभे शुभलग्ने ।तारकयोगतिथीन्दुविशुद्धौनौगमनं शुभदं शुभवारे ॥
” * ॥
“वृक्षायुर्व्वेदगदिता वृक्षजातिश्चतुर्व्विधा ।समासेनैव गदितं तेषां काष्ठं चतुर्व्विघम् ॥
”तद्यथा, --“लघु यत् कोमलं काष्ठं सुघटं ब्रह्मजाति तत् ।दृढाङ्गं लधु यत् काष्ठमघटं क्षत्त्रजाति तत् ॥
कोमलं गुरु यत् काष्ठं वैश्यजाति तदुच्यते ।दृढाङ्गं गुरु यत् काष्ठं शूद्रजाति तदुच्यते ॥
लक्षणद्बययोगेन द्विजातिः काष्ठसंग्रहः ॥
क्षत्त्रियकाष्ठैर्घटिता भोजमते सुखसम्पदं नौकाअन्ये लघुभिः सुदृढैर्व्विदधति जलदुष्पदेनौकाम् ॥
विभिन्नजातिद्वयकाष्ठजातान श्रेयसे नापि सुखाय नौका ।नैषा चिरं तिष्ठति पच्यते चविभिद्यते वारिणि मज्जते च ॥
न सिन्धुगाद्यार्हति लौहबन्धंतल्लोहकान्तैर्ह्रियते हि लौहम् ।विपद्यते तेन जलेषु नौकागुणेन बन्धं निजगाद भोजः ॥
”अथ लक्षणानि ।“सामान्यञ्च विशेषश्च नौकाया लक्षणद्वयम् ॥
”अत्र सामान्यम् ।“राजहस्तमितायामा तत्पादपरिणाहिनी ।तावदेवोन्नता नौका क्षुद्रेति गदिता बुधैः ॥
अतः सार्द्धमितायामा तदर्द्धपरिणाहिनी ।त्रिभागेणोत्थिता नौका मध्यमेति प्रचक्ष्यते ॥
क्षुद्राथ मध्यमा भीमा चपला पटलाभया ।दीर्घा पत्रपुटा चैव गर्भरा मन्थरा तथा ॥
नौकादशकमित्यक्तं राजहस्तैरनुक्रमम् ।एकैकवृद्धैः सार्द्धैश्च विजानीयात् द्वयं द्बयम् ॥
उन्नतिश्च प्रवीणा च हस्तादर्द्धांशसम्मिता ।अत्र भीमाभया चैव गर्भरा चाशुभप्रदा ॥
मन्थरापरतो यास्तु तासामेवाम्बुधौ गतिः ।तासां गुणस्तु संक्षेपात् दृढता च प्रकीर्णता ॥
”अथ विशेषः ।“दीर्घा चैवोन्नता चेति विशेषे द्बिविधा भिदा ॥
”तत्र दीर्घा यथा, --“राजहस्तद्बयायामा अष्टांशपरिणाहिनी ।नौकेयं दीर्घिका नाम दशाङ्गेनोन्नतापि च ॥
दीर्घिका तरणिर्लोला गत्वरा गामिनी तरिः ।जङ्घाला प्लाविनी चैव धारिणी वेगिनी तथा ॥
राजहस्तैकैकवृद्ध्या नौकानामानि वै दश ।उन्नतिः परिणाहश्च दशाष्टांशमितौ क्रमात् ॥
अत्र लोला गामिनी च प्लाविनी दुःखदा भवेत् ।लोलाया मानमारभ्य यावद्भवति गत्वरा ॥
लोलायाः फलमाधत्ते एवं सर्व्वासु निर्णयः ।वेगिन्याः परतो या तु सा शिवायोत्तरा यथा ॥
”भोजोऽपि ।“नौकादीर्घं यथेच्छं स्यात्तत्रतानि विवर्ज्जयेत् ।हस्तसंख्या परित्याज्या वसुवेदग्रहोत्तरे ॥
षष्ट्युत्तरमिता नौका कुलं हन्ति बलं धनम् ।नवतेरुत्तरे यापि या चत्वारिंशतेः परा ॥
एतेन चत्वारिंशतिषष्टिनवतिसंख्या तत्परतो-ऽपि ।यावदपरदशकं तावदेव तत्फलमिति ।”इति दीर्घा ।अथोन्नता ।“राजहस्तद्बयमिता तावत् प्रसरणोन्नता ।इयमूर्द्ध्वाभिधा नौका क्षेमाय पृथिवीभुजाम् ॥
ऊर्द्ध्वानूर्द्ध्वा स्वर्णमुखी गर्भिणी मन्थरा तथा ।राजहस्तैकैकवृद्ध्या नाम पञ्चत्रयं भवेत् ॥
अत्रानूर्द्ध्वा गर्भिणी च निन्दितं नामयुग्मकम् ।मन्थरायाः परा यास्तु ताः शुभाय यथोद्भवम् ॥
”भोजोऽपि ।“बाणाग्न्युत्तरतो मानं नौकानामशुभं वहेत् ।पञ्चाशदूर्द्धादुल्लासं धननाशं त्रयोर्द्ध्वतः ॥
”इत्युन्नता ॥
* ॥
“धात्वादीनामतो वक्ष्यं निर्णयं तरिसंश्रयम् ।कनकं रजतं ताम्रं त्रितयं वा यथाक्रमम् ॥
ब्रह्मादिभिः परिन्यस्य नौकाचित्रणकर्म्मणि ।चतुःशृङ्गा त्रिशृङ्गाभा द्बिशृङ्गा चैकशृङ्गिणी ॥
सितरक्तापीतनीलवर्णान्दद्याद्यथाक्रमम् ।केशरी महिषो नागो द्बिरदो व्याघ्न एव च ॥
पक्षी भेको मनुष्यश्च एतेषां वदनाष्टकम् ।नावां मुखे परिन्यस्य आदित्यादिदशा भुवाम् ॥
कलसो दर्पणश्चन्द्रस्त्रैदशानां महीभुजाम् ।हंसः केकी शुकः सिंहो गजोऽहिर्व्याघ्रषट्-पदौ ॥
आदित्यादिदशाजातनौकोपरि परिन्यसेत् ॥
* ॥
नौकासु मणिविन्यासो विज्ञेयो नवदण्डवत् ।मुक्तास्तवकैर्युक्ता नौका स्यात् सर्व्वतो भद्रा ।तत्संख्या चेदथ रसवेदद्वयसम्मिता क्रमशः ॥
कनकादीनां माला जयमालेति गद्यते सद्भिः ।ब्रह्मक्षत्त्रे द्बितये एकैके वैश्यशूद्रयोनी ॥
* ॥
निर्गृहं सगृहं वाथ तत् सर्व्वं द्विविधं भवेत् ।निर्गृहं पूर्व्वमुद्दिष्टं सगृहाणि यथा शृणु ॥
सगृहा त्रिविधा प्रोक्ता सर्व्वमध्याग्रमन्दिरा ।सर्व्वतो मन्दिरं यत्र सा ज्ञेया सर्व्वमन्दिरा ॥
राज्ञां कोशाश्वनारीणां यानमत्र प्रशस्यते ।मध्यतो मन्दिरं यत्र सा ज्ञेया मध्यमन्दिरा ॥
राज्ञां विलासयात्रादि वर्षासु च प्रशस्यते ।अग्रतो मन्दिरं यत्र सा ज्ञेया त्वग्रमन्दिरा ॥
चिरप्रवासयात्रायां रणे काले घनात्यये ॥
मन्दिरमानं नौकाप्रसरत एवार्द्धभागतो न्यूनम् ।भोजस्तु ।दीर्घवृत्तवसुषट्दिवाकरा-नेकदिङ्नवमिता यथाक्रमम् ।राजपञ्चभुजसम्मितोन्नति-र्मन्दिरे तरिगते महीभुजाम् ॥
भास्करादिकदशा भुवां पुनर्धातुनिर्णयनमत्रनवदण्डवत् ॥
काष्ठजं धातुजञ्चेति मन्दिरं द्बिविधं भवेत् ।काष्ठजं सुखसम्पत्त्यै विलासे धातुजं मतम् ॥
अत्र शय्यासनादीनां मन्थरोल्लोचयोरपि ।अन्येषाञ्चैव मुनिभिनिर्णयः पूर्व्ववन्मतः ॥
दिङ्मात्रमिदमुदिष्टं नौकालक्षणमग्रजम् ।प्रधानेष्वेव नियमः अप्रधाने न निर्णयः ॥
लघुता दृढता चैव गामिताच्छिद्रता तथा ।समतेति गुणोद्देशो नौकानां संप्रकाशितः ॥
एवं विचिन्त्य यो राजा नौकायानं करोति च ।स चिरं सुखमाप्नोति विजयं समरे श्रियम् ॥
योऽज्ञानादन्यथा यानं नौकावां कुरुते नृपः ।तस्यैतानि विनश्यन्ति यशो वीर्य्यं बलं धनम् ॥
”इति निष्पदयानोद्देशे नौकायानम् ॥
* ॥
जघन्यजलयानानि यथा, --“नौकान्यतो जले यानं जघन्यमिति गद्यते ।तद्देहा बहवस्ते तु पाश्चात्यानां प्रकीर्त्तिताः ॥
द्रोणीरूपन्तु यद्यानं द्रोणीयानन्तदुच्यते ।घटीभिर्घटितं यानं घटीनौकेति गद्यते ॥
तुम्ब्याद्यैस्तु फलैर्यानं फलयानं प्रचक्ष्यते ।चर्म्मभिस्तूलपूर्णैर्यच्चर्म्मयानं तदुच्यते ॥
यानं यल्लघुभिर्वृक्षर्वृक्षयानन्तदुच्यते ।जन्तुभिः सलिले यानं जन्तुयानं प्रचक्ष्यते ॥
बाहुभ्यां सन्तरेद्वारि जघन्येषु न निर्णयः ॥
”इति युक्तिकल्पतरौ निष्पदयानोद्देशः ॥
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.