नैषध (naiSadha)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
EnglishApte
Englishनैषध [naiṣadha], 1 A king of the Niṣadhas.
Especially, an epithet of king Nala, q. v.
स नैषधस्यार्थपतेः सुतायाम् R.
A native or inhabitant of Niṣadha.
of a Mahākāvya by Śrīharṣa (treating of the adventures of Nala, king of the Niṣadhas).
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishनैषध नैषध, अस्, ई, अम्, relating to
Niṣadha
(अस्), m. a prince of the Niṣadhas,
especially an epithet of Nala
(आस्), m. pl., N. of the
people of Niṣadha
a species of plant used as food
(अम्), n. or नैषध-चरित, अम्, n., N. of an
artificial epic poem by Śrī-harṣa, treating of Nala's
adventures.
—नैषधचरित-भाव-द्योतनिका,
f. ‘an explanation of the meaning of the Naiṣadha-
carita, ’ N. of a commentary on the preceding poem.
—नैषधान्वेषण (°ध-अन्°), अम्, n. the
seeking or searching for Naiṣadha, i. e. Nala.
Macdonell
EnglishBenfey
EnglishApte Hindi
Hindiनैषधः
- निषध+अण्
निषध देश का राजा
नैषधः
- निषध+अण्
"विशेषतः, राजा नल का विशेषण"
नैषधः
- निषध+अण्
"निषध देश का वासी, या जो निषध देश में उत्पन्न हुआ हो"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaनैषध
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಿಷಧದೇಶದ ದೊರೆ
निष्पत्तिः - > "अण्" (४-३-१२०)
व्युत्पत्तिः - > निषधानामयम्
प्रयोगाः - > "जनेन यूनः स्तुवता तदास्पदे निदर्शनं नैषधमभ्यषेचयत्", "स नैषधस्यार्थपतेः सुतायामुत्पादयामास निषिद्धशत्रुः"
उल्लेखाः - > नैष० १-३६, रघु० १८-२
नैषध
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಳ ಚಕ್ರವರ್ತಿ
प्रयोगाः - > "ददर्श पश्यामिव नैषधः प्रियमथाश्रितोद्ग्रीविकमुन्नतैर्गृहैः"
उल्लेखाः - > नैष० १६-१२२
नैषध
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶ್ರೀಹರ್ಷ ಕವಿವಿರಚಿತವಾದ ನಳಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಚರಿತ್ರೆ ರೂಪವಾದ ಒಂದು ಮಹಾಕಾವ್ಯ
L R Vaidya
EnglishLanman
EnglishMahabharata
EnglishNaishadha, pl. (ºāḥ), a people = Nishadha, pl. § 347 (Nalopākhyānap.): III, 61, 2315
64, 2413 (ºānāṃ janādhipa, i.e. Nala).
Naishadha^1 = Nala, q.v.
Naishadha^2, the king of the Nishadhas at the time of Yudhishṭhira. § 592 (Saṃśaptakavadhap.): VII, 20, 804 (in Droṇa's gāruḍavyūha)
32, 1437 (Bṛhatkshattraṃ ca Nºaṃ, slain by Dhṛshṭadyumna).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritनैषधः, (निषधानां राजा । निषध + अण् ।)नलराजा । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
(यथा, महा-भारते । ३ । ५३ । १६ ।“तस्याः समीपे तु नलं प्रशसंसुःकुतूहलात् ।नैषधस्य समीपे तु दमयन्तीं पुनः पुनः ॥
”निषधदेशाधिपतिः । यथा, रघुः । १८ । १ ।“स नैषधस्यार्थपतेः सुताया-मुत्पादयामास निषिद्धशत्रुः ॥
”वर्षविशेषः । जम्बुद्वीपेश्वरोऽग्नीध्रस्तु स्वपुत्त्रायहरिवर्षाय वर्षमेतद्दत्तवान् । यथा, विष्णु-पुराणे । २ । १ । २० ।“तृतीयं नैषधं वर्षं हरिवर्षाय दत्तवान् ॥
”नैषधं नलमधिकृत्य कृतो ग्रन्थः । नैषध + अण् ।स्वनामख्यातो हर्षदेवविरचितो द्वाविंशसर्गा-त्मकः काव्यग्रन्थविशेषः । यथा, --“उदिते नैषधेकाव्ये क्व माघः क्वच भारविः ॥
” * ॥
निषधानामयमिति । “तस्येदम् ।” ४ । ३ । १२० ।इत्यण् ।) निषधसम्बन्धिनि, त्रि ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritनैषध निषधानां राजा अण् । १ निषधदेशनृपे “स नै-षधस्यार्थपतेः सुतायाम्” रघुः । २ नलनृपे त्रिका० “ननैषधे कार्यमिदं निगाद्यम्” “देवः पतिर्विदुषि! नैषध-राजगत्या” नैषध० । निषधोऽभिजनोऽस्य अण् । ३ पित्रा-दिक्रमेण निषधदेशवासिनि बहूषु उभयत्र अणोलुक् । निषधाः तन्नृपा तद्देशवासिनश्च । नैषधं नलम-धिकृत्य कृतो ग्रन्थः अण् । ४ नलनृपचरितरूपे द्वाविंश-तिसर्गात्मके श्रीहर्षकविकृते महाकाव्यभेदे महाकाव्यो-दाहरणे “यथा रघुवंशशिशुपालबधनैषधादिः” सा० द०
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.