नैमित्तिक (naimittika)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 नैमित्तिक mfn.
   (-कः-की-कं)
	 1. Occasional.
	 n.
  (-कं)
	 1. An effect (opposite
to “cause”)
	 2. Occasional,  periodical act or rite.
	 m.
  (-कः) An astro-
loger,  a prophet.
 E.
  निमित्त cause,  ठक् aff.
  

Capeller Eng

English

 नैमित्तिक f.
  ई having a cause,  as s.
  effect (cf.  
निमित्त°)
 having some particular cause,  occasional,  accidental. —m. 
fortune-teller,  soothsayer. 

Yates

English

 नैमित्तिक (कः-की-कं)
a. Occasional.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

नैमित्तिक 	-	 naimittika 	-	 adj.
  	-	 casual
नैमित्तिक 	-	 naimittika 	-	 adj.
  	-	  accidental
नैमित्तिक 	-	 naimittika 	-	 adj.
  	-	  occasional
नैमित्तिक 	-	 naimittika 	-	 adj.
  	-	  produced by any or by some particular cause
नैमित्तिक 	-	 naimittika 	-	 adj.
  	-	  special
नैमित्तिक 	-	 naimittika 	-	 n.
  	-	  effect

नैमित्तिक 	-	 naimittika 	-	 adj.
  	-	 casual
अनौपचारिक 	-	  anaupacArika 	-	 adj.
  	-	 casual
प्रासङ्गिक 	-	  prAsaGgika 	-	 adj.
  	-	 casual
सामयिक 	-	  sAmayika 	-	 adj.
  	-	 casual
अनियत 	-	  aniyata 	-	 adj.
  	-	 casual
आकस्मिक 	-	  Akasmika 	-	 adj.
  	-	 casual
हताहत 	-	  hatAhata 	-	 m.
  	-	 casualties
सामयिक श्रमिक 	-	  sAmayika zramika 	-	 m.
  	-	 casual worker
आकस्मिक - रिक्ति 	-	  Akasmika - rikti 	-	 f.
  	-	 casual vacancy
कामग 	-	  kAmaga 	-	 m.
  	-	 casual visitor
आकस्मिक रिक्तस्थान 	-	  Akasmika riktasthAna 	-	 n.
  	-	 casual vacancy

Wilson

English

 नैमित्तिक
mfn.
   (-कः-की-कं) Occasional.
n.
  (-कं) Occasional, 
periodical act or rite.
E.
  निमित्त cause,  ठक् aff.
  

Apte

English

नैमित्तिक [naimittika],  a.
  (-की f.
 )

Produced by,  connected with,  or dependent on,  any particular cause.

Unusual,  occasional,  accidental,  produced by some cause (opp.  नित्य). -कः An astrologer,  prophet.

कम् An effect (opp.  निमित्त 'cause')
 निमित्तनैमित्तिकयोरयं क्रमः Ś.*
  7.3.

An occasional rite,  a periodical ceremony,  a conditional act,  an act which is to be performed on the occurrence of a निमित्त 
 निमित्तप्राप्तौ च नैमित्तिकं कर्तव्यम् ŚB. on MS.*  12.1.18. Comp.
   -कर्मन्,  n.
 , ) -क्रिया an occasional or periodical ceremony or rite. -लयः N.
  of a ब्राह्मलय occurring at the end of four thousand years, -श्राद्धम् a special funeral rite.

Apte 1890

English

 नैमित्तिक a. (की f.) 1 Produced by,  connected with,  or dependent on,  any particular cause. 
2 Unusual,  occasional,  accidental,  produced by some cause (opp. नित्य). 
कः An astrologer,  prophet. 
कं 1 An effect (opp. निमित्त ‘cause’)
 निमित्तनैमित्तिकयोरयं क्रमः Ś. 7. 30. 
2 An oceasional rite,  a periodical ceremony. 

Monier Williams Cologne

English

 नैमित्तिक mf(ई)n.  produced by any or by some partic.  cause,  occasional,  special,  accidental (opp.  to नित्य),  KātyŚr.
  
 Mn.
  
 MBh.
   &c.
   (-त्व n.
 ,  Kap.
  ,  Sch.)

 नैमित्तिक m.
  =
  prec.  m.
  g. उक्थादि,  Divyāv.
 

 नैमित्तिक n.
  an effect (See निमित्त-न्°)

 =
  next,  W.
 

Monier Williams 1872

English

 नैमित्तिक,  अस्,  ई,  अम्,  produced by any cause
connected with any particular cause,  dependent on an
external cause
 (opposed to नित्य),  produced by some
cause or by particular and unusual circumstances, 
unusual,  occasional,  accidental
 (अस्),  m. an astro-
loger,  a prophet
 (अम्),  n. an effect
 occasional or
periodical act or rite.
—नैमित्तिक-कर्मन्,  अ,  n.
or नैमित्तिक-क्रिया,  f. an occasional ceremony (as
observed on the birth of a child &c.).

Macdonell

English

 नैमित्तिक naimitt-ika,  a.
  (ī) produced by a 🞄cause
 occasional,  incidental
 n.
  effect
 m.
  🞄fortune-teller.

Benfey

English

 नैमित्तिक नैमित्तिक,  i. e. निमित्त +
इक,  adj.
 
 1. Occasional,  Daśak. in
Chr. 180,  21.
 2. Dependent on an ex-
ternal cause.

Apte Hindi

Hindi

नैमित्तिक
वि* - निमित्त+ठक्
"किसी विशेष कारण के फलस्वरूप उत्पन्न,  संबद्ध या निर्भर"

नैमित्तिक
वि* - निमित्त+ठक्
"असाधारण,  कभी कभी होने वाला,  सांयोगिक,  किसी विशेष निमित्त से किया गया"

नैमित्तिकः
पुं*
  - -
"ज्योतिषी,  भविष्यवक्ता"

नैमित्तिकम्
नपुं*
   - -
कार्य

नैमित्तिकम्
नपुं*
   - -
"किसी विशेष अवसर पर होने वाला संस्कार,  आवर्ती पर्व"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

नैमित्तिक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ನಿಮಿತ್ತವನ್ನು ತಿಳಿದವನು
नैमित्तिक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ನಿಮಿತ್ತಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥದ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವವನು
निष्पत्तिः - > "ठक्" (४-२-६०)
व्युत्पत्तिः - > निमित्तं वेत्ति तत्प्रतिपादकग्रन्थमधीते वा
नैमित्तिक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಕಾರಣದಿಂದ ಬಂದ /ಕಾರಣವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಬಂದ
प्रयोगाः - > "निमित्तनैमित्तिकयोरयं क्रमः तव प्रसादस्य पुरस्तु सम्पदः"
उल्लेखाः - > शाकु० ७-३०
नैमित्तिक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಕಾರಣವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಬಂದ ಕರ್ಮ. ಸ್ನಾನ,  ದಾನ,  ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಮುಂತಾದುವು.
विस्तारः - > "निमित्तमात्रमाश्रित्य यो धर्मः सम्प्रवर्तते । नैमित्तिकः स विज्ञेयः प्रायश्चित्तविधिर्यथा ॥"

L R Vaidya

English

 nEmittika {% (I) a. (f. की) %} 1. Produced by or connected with any particular cause
 2. unusual,  occasional,  accidental.

 nEmittika {% (II) m. %} An astrologer,  a prophet.

 nEmittika {% (III) n. %} 1. An effect,  (op. to निमित्त ‘cause’),  निमित्तनैमित्तिकयोरयं क्रमः Sak.vii.
 2. an occasional rite.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 naimittika,  m. (= Pali ne°,  both mgs.
 from nimitta plus -ika), 
(1) one who hints at a desire for a gift (from a lay patron): RP 〔58.7〕 °kāḥ
 cf. Wogihara,  Lex. 〔21,  24 f.〕,  and next
(2) (commonly) sign-reader,  soothsayer,  fortune-teller (also nimittika,  naimitta,  °ttaka
 but these are much rarer than naimittika,  contrary to Wogiharaʼs statement,  above,  that the latter is found in Buddhist sources only in the LV and Mvy passages
 to disprove this statement,  I cite a few of many occurrences,  altho the word is also recorded in Skt.): LV 〔186.15〕
 Mvy 〔3793〕
 Mv 〔ii.32.6〕
 〔iii.178.17〕
 Divy 〔132.8〕
 〔168.17〕
 〔319.14 ff.〕
 〔410.18 f.〕
 〔474.26〕
 Av 〔i.13.11〕 etc.
 Gv 〔53.6〕.

Indian Epigraphical Glossary

English

 Naimittika (EI 19,  26
 HD),  a soothsayer or astrologer.
See Ep. Ind.,  Vol. IX,  p. 305.

Abhyankara Grammar

English

नैमित्तिक  effect
 one that is caused
 cf. निमित्ताभावे नैमित्तिकस्याप्यभावः a Pari- bhāsā given by Vyādi,  Siradeva and others.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 नैमित्तिक 2. Mahāvy. 186,  23. Nom. abstr. °त्व n. 127,  54.

अभिधानचिन्तामणीशिलोच्छः

Sanskrit

--source--
 
स्युर्नैमित्तिकनैमित्तमौहूर्ता गणके लिपौ ।
लिखिताऽपि मषी मेला कुलिके कुलकोऽपि च ॥ ३६ ॥
-wordlist-
 
नैमित्तिक (पुं),  नैमित्त (पुं),  मौहूर्त (पुं),  लिखिता (स्त्री),  मेला (स्त्री),  कुलक (पुं)

Tamil

நைமித்திக : விசேஷ காரணத்தால்,  அசாதரணமான.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 नैमित्तिकं,  त्रि,  (निमित्तादागतं निमित्तभवं वा ।इति ठक् ।) निमित्तजन्यम् । यथा,  --“नैमित्तिकानि काम्यानि निपतन्ति यथा यथा ।तथा तथैव कार्य्याणि नात्र कालं विचारयेत् ॥
”इति ग्रहयागतत्त्वम् ॥
माससंवत्सरादिविशेष नियम-शून्यावश्यकर्त्तव्य-कादाचित्कनिमित्तोत्पन्नं पुत्त्रजन्मादिनिमि-त्तकश्राद्धादि । यथा,  --“नित्यनैमित्तिके कुर्य्यात् प्रयतः सन् मलिम्लुचे ।तीर्थस्नानं गजच्छायां प्रेतश्राद्धं तथैव च ॥
”इति मलमासतत्त्वम् ॥
(निमित्तं वेत्ति निमित्तबोधकग्रन्थमधीते वा इतिठक् । निमित्तशास्त्राभिज्ञे तदध्ययनकर्त्तरि च ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 नैमित्तिक त्रि०
  निमित्तं वेत्ति तत्प्रतिपादकग्रन्थमधीते वाउक्था० ठक् । १ निमित्ताभिज्ञे २ निमित्तरूपशकुनशास्त्रा-ध्येतरि च । निमित्तादागतः ठक् । ३ निमित्तमात्रमाश्रित्यकर्त्तव्ये कर्मणि तच्च पुत्रजन्माश्रित्य विहितं जातेष्ठ्यादिग्रहणादिनिमित्रमाश्रित्य स्थानादि च “नित्यं नैमि-त्तिकं काम्यं त्रिविधं स्नानमिष्यते” ति० त० “नैमित्ति-कत्वं तु निमित्तनिश्चयवदधिकारिकर्त्तव्यत्वम्” स्मार्त्ताः ।“यत्तु पापोपशान्त्यै च दीयते विदुषां करे । नैमित्तिकंतदुद्दिष्टं दानं सद्भिरनुष्ठितम्” इति गरुडपु०  “निमि-त्तमात्रमाश्रित्य यो धर्मः सम्प्रवर्त्तते । नैमित्तिकः स वि-ज्ञेयः प्रायश्चित्तविधिर्यथा” । चण्डालशवपूयादि स्पृष्ट्वाऽस्नातां रजस्वलाम् । स्नानार्हस्तु यदा स्नाति स्नानंनैमित्तिकं तु तत्” । “नैमित्तिकानि कान्यानि निपतन्तियथा यथा” मल० त० ५ निमित्ताधीने च “गुरुणी द्वेरसवती द्वयोर्नैमित्तिकोद्रवः” “सांसिद्धिकं द्रव्यत्वंस्यात् नैमित्तिकमथापरम् । नैमित्तिकं वह्नियोगात् तप-नीयधृतादिषु” भाषा० “पुरुषार्थहेतुकमिदं निमित्तनैमित्तिकप्रसङ्गेन” सा० का० ।

Capeller

German

 नैमित्तिक f.
  ई eine Ursache habend,  unter
bestimmten Umständen eintretend, 
ebentuell,  gelegentlich
 m.
  Wahrsager.

Stchoupak

French

 नैमित्तिक-
 a. déterminé par une cause particulière 
 accidentel,  non
usuel (dit not. d'un rite) 
 nt. effet.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.