नेमि (nemi)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
Englishनेमि (-मिः-मी)
1. The circumference of a wheel.
2. The framework
for the rope of a well.
3. Edge, rim.
4. A windlass.
5. A thun-
derbolt.
6. The earth.
(-मिः)
1. The twenty-second Jina or
Jaina pontiff.
2. A sacred place, as Mathurā.
mf. (-मिः-मी) A
tree, (Dalbergia Oujeiniensis.)
णी to gain or go, Unādi मि.
Yates
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
English नेमि nemi tyre
नेमि nemi set of tyres [ engl. ]
नेमि nemi windlass or framework for the rope of a well
नेमि nemi car tire
नेमि nemi any circumference or edge or rim
नेमि nemi car tyre
नेमि nemi felly of a wheel
नेमि nemi foundation of a wall
नेमि nemi set of tires [ amer. ]
नेमि nemi thunderbolt
नेमि nemi Sandan tree [ Desmodium oojeinense - Bot. ]
नेमि nemi tyre
अन्तर्नेमि antarnemi tyre tube
नेमि nemi car tyre
नेमि nemi set of tyres [ engl. ]
नेमि nemi windlass or framework for the rope of a well
Wilson
EnglishApte
Englishनेमिः [nēmiḥ] मी [mī], मी 4 The circumfercnce, ring or felly of a wheel
उपोढशब्दा न रथाङ्गनेमयः 7.1
चक्रनेमिक्रमेण 111
1.17, 39.
Edge, rim
भुजान् कुठारेण कठोरनेमिना चिच्छेद रामः प्रसभं त्वहेरिव 9.15.34.
A windlass.
A circumference (in general)
उदधिनेमि 9.1.
A thunderbolt.
The earth. -मिः The tree तिनिश. -तुम्बारम् The felly and nave
शोभनमस्य चक्रस्य नेमितुम्बारम् ŚB. on 1.4.2. -वृत्ति following the course of, acting like, the outer rims of the wheel
न व्यतीयुः प्रजास्तस्य नियन्तुर्नेमिवृत्तयः 1.17.
Apte 1890
Englishनेमिः
मी f. 1 The circumference, ring or felly of a wheel
उपोढशब्दा न रथांगनेमयः Ś. 7. 10
चक्रनेमिक्रमेण Me. 109
R. 1. 17, 39.
2 Edge, rim.
3 A windlass.
4 A circumference (in general)
उदधिनेमि R. 9. 10.
5 A thunderbolt.
6 The earth.
मिः The tree तिनिश.
Comp.
वृत्ति a. following the course of, acting like, the outer rims of the wheel
R. 1. 17.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishनेमि, इस्, ई, f. the circumference or ring or felly or
outer rim of a wheel
edge, rim
a windlass or frame-
work for the rope of a well
a thunderbolt, a circle or
circumference in general, the earth
(इस्), m. the
plant Dalbergia Ougeinensis
N. of a Daitya
(with
Jainas) N. of the twenty-second Arhat of the present
Ut-sarpiṇī
N. of a Cakra-vartin
a sacred place, as
Mathurā (?).
—नेमि-चक्र, अस्, m. a prince de-
scended from Parīkṣit, who is said to have removed
the capital of India to Kauśāmbi after the inunda-
tion of Hāstina-pura.
—नेमिन्-धर, अस्, m., N.
of a mountain.
Macdonell
EnglishBenfey
Englishनेमि नेमि, i. e. नम् (with ए instead
of being reduplicated), + इ,
1. The
circumference of a wheel, MBh. 3,
15489.
2. Circumference, e. g. समुद्र
-नेम्, Surrounded by the ocean,
MBh. 1, 1585.
3. Edge, Bhāg. P. 3,
19, 14.
--
अ-रिष्ट-, a proper
name, 3, 20, 9.
काल-, 1. the name
of a weapon, Hariv. 2640.
2. the
name of a demon, Śāk. 95, 4.
Apte Hindi
Hindiनेमिः
- नी+मि
"परिधि, पहिये का घेरा"
नेमिः
- नी+मि
"किनारा, घेरा"
नेमिः
- नी+मि
"हस्तघर्घरी, गरारी"
नेमिः
- नी+मि
"वृत्त, परिधि"
नेमिः
- नी+मि
बज्र
नेमिः
- नी+मि
पृथ्वी
नेमिः
- नी+मि
तिनिश कअ वृक्ष
Shabdartha Kaustubha
Kannadaनेमि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಥದ ಚಕ್ರದ ಅಂಚು
निष्पत्तिः - > णीञ् (प्रापणे) - "मिः" (उ० ४-४३)
व्युत्पत्तिः - > नयति रथम्
प्रयोगाः - > "नीचैर्गच्छत्युपरि च दशा चक्रनेमिक्रमेण"
उल्लेखाः - > मेघ० २-४६
नेमि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಿನಿಶವೃಕ್ಷ /ನೆಮ್ಮಿಗಿಡ
नेमि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಾವಿಯಿಂದ ನೀರನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎಳೆಯಲು ಹಾಕಿರುವ ರಾಟೆ
L R Vaidya
EnglishEdgerton Buddhist Hybrid
EnglishSanskrit Tibetan
Tibetandkyil 'khor
१) गोचर २) गोधा ३) गोल ४) नेमि ५) परिवेश ६) मण्डल ७) मण्डली ८) वलय ९) स्वेरम् (?)
khor lo'i mtha'
१) नाभि २) नेमि
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritएतस्यामवसर्पिण्यामृषभोऽजितशंभवौ ।
अभिनन्दनः सुमतिस्ततः पद्मप्रभाभिधः ॥ २६ ॥
सुपार्श्वश्चन्द्रप्रभश्च सुविधिश्चाथ शीतलः ।
श्रेयांसो वासुपूज्यश्च विमलोऽनन्ततीर्थकृत् ॥ २७ ॥
धर्मः शान्तिः कुंथुररो मल्लिश्च मुनिसुव्रतः ।
नमिर्नेमिः पार्श्वो वीरश्चतुर्विंशतिरर्हताम् ॥ २८ ॥
ऋषभ (पुं), अजित (पुं), शम्भव (पुं), अभिनन्दन (पुं), सुमति (पुं), पद्मप्रभ (पुं), सुपार्श्व (पुं), चन्द्रप्रभ (पुं), सुविधि (पुं), शीतल (पुं), श्रेयांस (पुं), वासुपूज्य (पुं), विमल (पुं), अनन्ततीर्थकृत् (पुं), धर्म (पुं), शान्ति (पुं), कुन्थु (पुं), अर (पुं), मल्लि (पुं), मुनिसुव्रत (पुं), नमि (पुं), नेमि (पुं), पार्श्व (पुं), वीर (पुं)
अरिष्टनेमिस्तु नेमिर्वीरश्चरमतीर्थकृत् ।
महावीरो वर्धमानो देवार्यो ज्ञातनन्दनः ॥ ३० ॥
अरिष्टनेमि (पुं), नेमि (पुं), वीर (पुं), चरमतीर्थकृत् (पुं), महावीर (पुं), वर्धमान (पुं), देवार्य (पुं), ज्ञातनन्दन (पुं)
रथाङ्गं रथपादोऽरि चक्रं धारा पुनः प्रधिः ॥ ७५५ ॥
नेमिरक्षाग्रकीले त्वण्याणी नाभिस्तु पिण्डिका ।
रथाङ्ग (क्ली), रथपाद (पुं), अरि (क्ली), चक्र (पुंक्ली), धारा (स्त्री), प्रधि (पुंस्त्री), नेमि (स्त्री), अक्षाग्रकील (पुं), अणि (पुंस्त्री), आणि (पुंस्त्री), नाभि (स्त्री), पिण्डिका (स्त्री)
अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्
Sanskritचन्द्रस्तु मास्तपोराजौ शुभांशुः श्वेतवाहनः ॥ १० ॥
जर्णः सृप्रो राजराजो यजतः कृत्तिकाभवः ।
यक्षराडौषधीगर्भस्तपसः शयतो बुधः ॥ ११ ॥
स्यन्दः खसिन्धुः सिन्धूत्थः श्रविष्ठारमणस्तपा ।
आकाशचमसः पीतुः क्लेदुः पर्वरिचिक्लिदौ ॥ १२ ॥
परिज्वा युवनो नेमिश्चन्दिरः स्नेहरेकभूः ।
मा (पुं), तपोराज (पुं), शुभांशु (पुं), श्वेतवाहन (पुं), जर्ण (पुं), सृप्र (पुं), राजराज (पुं), यजत (पुं), कृत्तिकाभव (पुं), यज्ञराज् (पुं), औषधीगर्भ (पुं), तपस (पुं), शयत (पुं), बुध (पुं), स्यन्द (पुं), खसिन्धु (पुं), सिन्धूत्थ (पुं), श्रविष्ठारमण (पुं), आकाशचमस (पुं), पीतु (पुं), क्लेदु (पुं), पर्वरि (पुं), चिक्लिद (पुं), परिज्वन् (पुं), युवन् (पुं), नेमि (पुं), चन्दिर (पुं), स्नेहु (पुं), एकभू (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritचक्रधारा
चक्रधारा, प्रधि, नेमि
चक्रधारा प्रधिर्नेमिर्नाभिश्चक्रस्य पिण्डिका ॥ ४४७ ॥
verse 2.1.1.447
page 0051
प्रधि
प्रधि, नेमि
अन्धुः कूपः प्रधिर्नेमिश्चुरी चुण्ढी च चूतकः ।
verse 3.1.1.684
page 0078
पुराणम्
Englishनेमि / NEMI. The real name of daśaratha. (See under daśaratha).
Vedic Reference
EnglishNemi denotes in the Rigveda^1 and later^2 the ‘felly’ of a
chariot wheel. It was required to be of good wood (su-drū), ^3
and was bent into shape.^4 Cf. Ratha.
1) i. 32, 15
141, 9
ii. 5, 3
v. 13, 6
vii. 32, 20
viii. 46, 23
75, 5, etc.
2) Śatapatha Brāhmaṇa, i. 4, 2, 15
Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad, ii. 5, 15, etc.
3) Rv. vii. 32, 20.
4) Rv. viii. 75, 5.
Cf. Zimmer, Altindisches Leben,
248.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritनेमिः, (नयति चक्रमिति । नी + “नियोमिः ।” उणां । ४ । ४३ । इति मिः ।) चक्र-परिधिः । रथचक्रस्य भूमिस्पर्शिभागः । तत्-पर्य्यायः । प्रधिः २ । इत्यमरः । २ । ८ । ५६ ॥
नेमी ३ । इति भरतः ॥
(यथा, रघुः । १ । ३९ ।“मनोऽभिरामाः शृण्वन्तौ रथनेमिस्वनोन्मुखैः ।षड्जसंवादिनीः केका द्विधा भिन्नाः शिख-ण्डिभिः ॥
”)कूपोपरिस्थपट्टप्रान्तभागः । इति भरतः ॥
(प्रान्तभागः । यथा, रघुः । ९ । १० ।“अजयदेकरथेन स मेदिनी-मुदधिनेमिमधिज्यशरासनः ॥
”)भूमिस्थकूपपट्टः । इत्यन्ये । कूपस्य समीपे रज्जु-धारणार्थं त्रिदारुयन्त्रम् । इति स्वामी ॥
तत्-पर्य्यायः । त्रिका २ । इत्यमरः । १ । १० । २७ ॥
कूपनिकटसमानस्थानम् । यथा, --“नेमिर्नेमीतिका च स्यात् कूपान्तिकसस्थले ॥
”इति शब्दरत्नावली ॥
नेमिः, जिनविशेषः । इति हेमचन्द्रः । १ । २८ ॥
तिनिशवृक्षः । इत्यमरः । २ । ४ । २६ ॥
मथुरादौतिनाश इति ख्यातः ॥
(दैत्यविशेषः । यथा, भागवते । ८ । २१ । १९ ।“हे विप्रचित्ते हे राहो हे नेमे श्रूयतां वचः ।मा युध्यत निवर्त्तध्वं न नः कालोऽयमर्थकृत् ॥
”नयति शत्रून् विनाशमिति । नी + “नियो मिः ।”उणां ४ । ४३ । इति मिः । वज्रः । इतिनिघण्टुः । २ । २० ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskritनेमि नी--मि । १ तिनिशवृक्षे । २ कूपसमीपे रज्जुधार-णार्थे त्रिकाकृष्टयन्त्रे ३ चक्रान्ते च (रथचक्रस्य भूमि-स्पर्शनयोग्ये भागे) ४ कूपान्तिकस्थे--समानस्थलभागे स्त्रीअमरः वा ङीप् । ५ जिनभेदे हेमच० । ६ वज्रे निघण्टुः “नियन्तुर्नेमिवृत्तयः” रघुः “आनेमिमग्नैःशितिकण्ठपक्षः” “अपतन् द्रुतभ्रमितनेमिवृत्तयः” माघः
Grassman
Germannemí, f., 1〉 Radkranz [von nam], insbesondere 2〉 als der die Speichen (arā́n) oder das Rad (cakrám {196, 3}) umgebende (bhū mit pári), oder 3〉 als der von den Rossen in rollende Bewegung versetzte
4〉 als der, den die Wagner (ṛbhávas, táṣṭā) biegen (nam), namentlich in der Verbindung: einen Gott [A.] herbeibiegen (nam mit ā́) wie die Wagner den Radkranz
5〉 bildlich von dem Umfang der Somasteine
6〉 bildlich einen Radkranz biegen (nam) von den Sängern, die dem Gotte von allen Seiten entgegenrauschen. Vergl. áriṣṭa-nemi.
-is 2〉 {32, 15}
{141, 9}
{196, 3}
{367, 6}. — 5〉 eṣaam (grā́vṇām) {654, 3}.
-ím 3〉 {666, 23} (ní vāvṛtus)
{887, 16} rejayat. — 4〉 {548, 20}
{684, 5}. — 6〉 {706, 12}.
-áyas 1〉 (sthirā́s) {38, 12}.
Burnouf
FrenchNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.