नृत् (nRt)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

Capeller Eng

English

 1 नृत् नृ॑त्यति (नृ॑त्य°ते) pp.
   नृत्त॑ dance
 play,  act, 
represent (d. ). C.
  नर्त॑यति (°ते) cause to dance or to move to and
fro.  I.
  नरिनर्त्ति,  नरीनर्त्ति,  नरीनृत्यति,  °ते
(cause to) dance about or to and fro.  —अनु dance after
or before (acc. ). आ dance or hasten near.  C.
  cause to dance or move
gently. उप dance before (acc. ). परि dance about (acc. ). प्र
dance (forwards),  begin to dance. सम् dance together. 

 2 नृ॑त् f.
  gesture,  gesticulation. 

Spoken Sanskrit

English

नृत् 	-	 nRt 	-	 f.
  	-	  dancing
नृत् 	-	 nRt 	-	 f.
  	-	  gesticulation
नृत्यति  { नृत् } 	-	 nRtyati  { nRt } 	-	 verb 	-	  dance about
नृत्यति  { नृत् } 	-	 nRtyati  { nRt } 	-	 verb 	-	  dance
नृत्यति  { नृत् } 	-	 nRtyati  { nRt } 	-	 verb 	-	  act on the stage
नृत्यति  { नृत् } 	-	 nRtyati  { nRt } 	-	 verb 	-	  represent
नर्नर्त्ति  { नृत् } 	-	  narnartti  { nRt } 	-	 verb Intens. 	-	  dance about or cause to dance about
नर्नृतीति  { नृत् } 	-	  narnRtIti  { nRt } 	-	 verb Intens. 	-	  dance about or cause to dance about
नर्तयते  { नृत् } 	-	  nartayate  { nRt } 	-	 verb caus. 	-	  cause to dance
नर्तयति  { नृत् } 	-	  nartayati  { nRt } 	-	 verb caus. 	-	  cause to dance
निनृत्सति  { नृत् } 	-	  ninRtsati  { nRt } 	-	 verb Desid. 	-	  wish to dance
नरीनर्त्ति  { नृत् } 	-	  narInartti  { nRt } 	-	 verb Intens. 	-	  dance about or cause to dance about
नरीनृतीति  { नृत् } 	-	  narInRtIti  { nRt } 	-	 verb Intens. 	-	  dance about or cause to dance about
अभिनृत्यति  { अभि- नृत् } 	-	  abhinRtyati  { abhi- nRt } 	-	 verb 4 	-	  dance towards
नरीनृत्यते  { नृत् } 	-	  narInRtyate  { nRt } 	-	 verb Intens. 	-	  dance about or cause to dance about
नरीनृत्यति  { नृत् } 	-	  narInRtyati  { nRt } 	-	 verb Intens. 	-	  dance about or cause to dance about
निनर्तिषति  { नृत् } 	-	  ninartiSati  { nRt } 	-	 verb Desid. 	-	  wish to dance

Apte

English

नृत् [nṛt],  4 P.
  (नृत्यति,  प्रणृत्यति,  नृत्त)

To dance,  move about
 नृत्यति युवतिजनेन समं सखि Gīt.*
  1
 लोलोर्मौ पयसि महोत्पलं ननर्त Śi.*
  8.23
 Bk.*
  3.43.

To act on the stage.

To gesticulate,  play. Caus.
   (नर्तयति-ते)

To cause to dance
 त्वमाशे मोघाशे किमपरमतो नर्तयसि माम् Bh.*
  3.6
 तालैः शिञ्जावलयसुभगैर्नर्तितः कान्तया मे Me.*
  81
 U.*
  3.19.

To cause to move. -With आ (caus.)

to cause to dance.

to cause to dance or move quickly,  shake
 मरुद्भिरानर्तितनक्तमाले R.*
  5.42
 मा मा मुञ्च शठेति कोपवचनै- रानर्तितभ्रूलता Amaru.*
  36
 Ṛs.*
  3.1. -प्र˚ to dance &c.
 -प्रति˚ to ridicule by dancing in return. 

नृत् [nṛt],  f.
  Ved.
  Dancing.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Apte 1890

English

 नृत् {c4c} P. (नृत्यति,  प्रणृत्यति,  नृत्त) 1 To dance,  move about
 नृत्यति युवतिजनेन समं सखि Gīt. 1
 लोलोर्मौ पयसि महोत्पलं ननर्त Śi. 8. 23
 Bk. 3. 43. 
2 To act on the stage. 
3 To gesticulate,  play. 
Caus. (नर्तयति-ते) 1 To cause to dance
 त्वमाशे मोघाशे किमपरमतो नर्तयसि मां Bh. 3. 6
 तालैः शिंजावलयसुभगैर्नर्तितः कांतया मे Me. 79,  U. 3. 19. 
2 To cause to move. 
WITH आ (caus.) {1} to cause to dance. {2} to cause to dance or move quickly,  shake
 मरुद्भिरानर्तितनक्तमाले R. 5. 42
 Amaru. 32
 Rs. 3. 10. 
प्र to dance &c. 
प्रति to ridicule by dancing in return. 

Monier Williams Cologne

English

 1. नृत् cl.
  4. P.
  (Dhātup.   xxvi,  9) नृ॑त्यति (ep.   also °ते
 pf.  ननर्त,  ननृतुर्,  MBh.
  
 aor.
  अनर्तिषुर्,  RV.
  
 -नृतुर् [cf.   आ-√ नृत्]
 p.
  नृत॑मान [?] ib. v,  33,  6
 fut. नर्तिष्यति,  MBh.
   &c.
  
 नर्त्स्यति and नर्तिता Gr.
 
 inf.
   नर्तितुम् and नर्त्तुम्,  MBh.
   &c.
  
 ind.
 p.
  नर्तित्वा,  ib.,  -नर्तम्,  Br.
 ), 
to dance,  RV.
   &c.
   &c.
  
to act on the stage,  represent (acc.  ),  Hariv.
  &c.
  
to dance about (acc.  ),  R.
  :
Caus.
  नर्त॑यति,  °ते,  to cause to dance,  RV.
   &c.
   &c.
  :
Desid.
  निनृत्सति and निनर्तिषति,  Pāṇ.
  vii,  2,  57 :
Intens.
  नरिनर्त्ति or नरीनर्त्ति,  Var.
 
 Kāv.
  
 नरीनृत्यते,  °ति,  Kāv.
 
 नर्नर्त्ति,  नर्नृतीति,  नरिनृतीति or नरीनृतीति Gr.
 ,  to dance about or cause to dance about (cf.   नट्).

 2. नृ॑त् f.
  dancing,  gesticulation,  AV.
  

Monier Williams 1872

English

 नृत् 1. नृत्,  cl. 4. P. नृत्यति (ep. also -ते), 
ननर्त,  नर्त्स्यति and नर्तिष्यति, 
अनर्तीत्,  नर्तितुम्,  to dance
 to act on the stage
represent (as an actor),  gesticulate,  play: Caus. नर्-
तयति,  -यितुम्,  to cause to dance: Desid. निनृत्-
सति and निनर्तिषति: Intens. नर्नर्त्ति,  नर्-
नृतीति,  नरिनर्त्ति,  नरिनृतीति,  नरीनर्त्ति,  नरी-
नृतीति,  नरीनृत्यते,  to dance about,  dance with
vehement gesticulations
 (P.) to cause to dance
about or to and fro.

 2. नृत्,  त्,  f.,  Ved. dancing,  gesticulation,  gesture.

Macdonell

English

 नृत् NṚT,  Ⅳ. P. nṛ́tya,  dance
 act,  🞄play (tr. & int.) on the stage
 cs. nartáya,  cause to dance or move about,  induce 🞄to caper (peacocks): pp. nartita
 intv. narī̆narti,  🞄[Page147-2] 🞄P. narīnṛtya,  P. Ā. dance about
 🞄cause to dance about (ac.). anu,  dance after 🞄any one (ac.)
 dance before any one (ac.). ā,  🞄cs. agitate or move or stir gently. pra,  P. Ā. 🞄begin to dance,  dance along,  dance: pp. 🞄pra-nṛtta,  dancing
 cs. cause to dance (fig.). 🞄abhi-pra,  dance.

Benfey

English

 नृत् नृत्,  i. 4,  Par. (in poetry
also Ātm. ,  MBh. 7,  2913), 
 1. To dance, 
Man.  4,  64.
 2. To represent,  (as actor), 
Hariv. 8496. Ptcple. of the pf.  pass.
नृत्त,  n.
  Dancing,  Kathās. 9,  40.
Ptcple. of the fut. pass. नृत्य,  n.
 
Dancing,  acting,  Megh. 37. Caus.
नर्तय,  To cause to dance. MBh. 4, 
307. Ptcple. of the pf.  pass. नर्तित, 
n.
  Dancing,  7,  177. Frequent. नरी-
नृत् and नरीनृत्य,  To dance to and
fro,  Lass. 84,  9
 67,  7. -- With the prep.
अनु अनु, 
 1. To dance after (acc.), 
Rām.  3,  79,  15.
 2. To dance before
somebody (acc.),  MBh. 9,  2468. -- With
आ आ,  Caus. To cause to move softly, 
Amar. 32. -- With उप उप, 
 1. To
dance before somebody (acc.),  Rām.  6
92,  71.
 2. To mock somebody by
dancing before him (acc.),  MBh. 9, 
3315. Ptcple. of the fut. pass. उप-
नृत्य,  used to be danced in,  Rām.  3, 
6,  3. -- With परि परि,  To dance round
somebody (acc.),  MBh. 2,  2532. -- With प्र
प्र, 
 1. To dance forward,  Rām.  1,  45, 
26 Gorr.
 2. To begin to dance,  MBh.
3,  6087 (read प्रनृत्तवान्).
 3. To
dance,  Ṛt. 2,  14.
 4. To mock some-
body by dancing before him (acc.), 
MBh. 8,  4250. प्रनृत्त,  Having be-
gun to dance,  dancing,  MBh. 3,  1844. --
With संप्र सम्-प्र,  To begin to dance, 
3,  6093. -- With प्रति प्रति,  To mock
somebody in one's turn by dancing, 
(acc.),  8,  4251.

Apte Hindi

Hindi

नृत्
दिवा* पर*  - -
"नाचना,  इधर उधरहिलना"

नृत्
दिवा* पर*  - -
रंगमंच पर अभिनय करना

नृत्
दिवा* पर*  - -
"हाव भाव दिखाना,  नाटक करना"

नृत्
दिवा* पर* - -
नचवाना

नृत्
दिवा* - -
हिलजुल पैदा करना

L R Vaidya

English

 nft {% vi. 4P (pp. नृत्त
 pres. नृत्यति
 desid. निनृत्सति) %} 1. To dance,  ननृतुः सहावम् Bt.iii.43
 2. to represent on the stage
 3. to jesticulate.With उप- or प्र-,  1. to dance
 2. to dance before somebody.With प्रति-,  to mock by dancing in return.

 nft {% Caus. (नर्तयति-ते) %} 1. to cause to move
 2. to cause to dance,  करकिसलयतालैर्मुग्धया नर्त्यमानम् Ut.iii.,  Megh.ii.16.With आ-,  to cause to move softly,  आनर्तितभ्रूलता Am.S.32.

Bopp

Latin

 नृत् 4. P. interdum A. saltare. IN. 2. 31.: एताश्चा ऽन्याश्च न-
नृतुस् तत्र. MAH. 1. 5187.: ननर्त तन् दृष्ट्वा नृत्य-
मानम्.
c. आ Caus. agitare,  commovere. RAGH. 5. 42.: मरुद्भिर्
नर्तितनक्तमाले.
c. उप coram aliquo saltare,  c. acc. R. Schl. II. 91. 45.:
उपानृत्यस् तु भरतम्.
c. परि circum aliquem saltare. MAH. 2. 2532.: दुःशासनस्
तम् परिनृत्यति.

Lanman

English

 √nṛt (nṛ́tyati,  -te
 nanárta
 ánartīt
nartiṣyáti
 nṛttá
 nártitum
 nartitvā́
). dance.

Kridanta Forms

Sanskrit

नृत् (नृ꣡तीँ꣡ गात्रविक्षेपे - दिवादिः - सेट्)
ल्युट् =  नर्तनम्
अनीयर् =  नर्तनीयः - नर्तनीया
ण्वुल् =  नर्तकः - नर्तिका
तुमुँन् =  नर्तितुम्
तव्य =  नर्तितव्यः - नर्तितव्या
तृच् =  नर्तिता - नर्तित्री
क्त्वा =  नर्तित्वा
ल्यप् =  प्रनृत्य
क्तवतुँ =  नृत्तवान् - नृत्तवती
क्त =  नृत्तः - नृत्ता
शतृँ =  नृत्यन् - नृत्यन्ती

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  नृत्
मूलधातुः:
   नृती
धात्वर्थः:
  गात्रविक्षेपे
गणः:
  दिवादिः
कर्मकत्वं:
  अकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  परस्मैपदी
रूपम्:
  नृत्यति

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  नृत्,  उल्लस्
verb
 
सानन्दं उत्प्लवनपूर्वकगात्रविक्षेपणानुकूलः व्यापारः।
 "वृत्तिप्राप्तेः वृत्तं श्रुत्वा मनोहरः अनर्तीत्।"

Synonyms:
  नृत्,  आनृत्,  नट
verb
 
नर्तनानुकूलः व्यापारः।
 "सा साधु अनृत्यत्।"

Synonyms:
  रूप्,  निरूप्,  नृत्
verb
 
मञ्चे रूपकादीनां प्रस्तुत्यनुकूलः व्यापारः।
 "अद्य रात्रौ बालकाः वरशुल्कपद्धतिम् अधिकृत्य एकं नाटकं रूपयिष्यन्ति।"

Capeller

German

 नृत् f.
  Gebärde.

Grassman

German

 √nṛt,  1〉 tanzen
 2〉 ein Stück,  einen Tanz u. s. w. [A.] aufführen,  daher bildlich Thaten [A.] ausführen
 Caus. tanzen lassen [A.].
Mit ā́ tanzend herbeispringen zu [A.].
Stamm I. nṛtya [siehe Part.].
Stamm II. nṛtá [siehe Part.].
Aor. anartis:
-ṣus 1〉 (grā́vāṇas) {920, 4}. _{920, 5}.
Aor. nṛt:
-tus ā́ útsam {406, 12} (kīríṇas).
Stamm des Caus. nartáya [siehe Part.].
Part. nṛ́tyat [von Stamm I.]:
-atām 1〉 {898, 6} (reṇús).
nṛtámāna [von Stamm II.]:
-as 2〉 nṛmṇā́ni {387, 6}.
Part. des Caus. nartáyat:
-an ádrim {51, 3}.

Burnouf

French

 *नृत् नृत्। नृत्यामि 4 [qqf.  नृत्ये]
 p.
ननर्त
 f2. नर्त्स्यामि et नर्तिष्यामि
 a1.
अनर्लिषम्
 pp. नृत्त। Se balancer
		 danser.

Stchoupak

French

 नृत्-
 {%nṛtyati -te 
 nanarta %} (ननृतुः) 
 {%nartiṣyati 
 %} नृत्यते
{%nartayati -te 
 narinartti narīnṛtyate 
 %} नृत्त- नर्तितुम् (नर्त्तुम्) --
danser,  mimer,  représenter sur le théâtre 
 a. v. qui danse,  qui mime 
 nt.
danse 
 नृत्तमयई- a. qui consiste en danses.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.