नुद् (nud)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

Capeller Eng

English

 1 नुद् नुद॑ति नुद॑°ते pp.
   नुत्त॑ & नुन्न push, 
thrust
 impel,  incite
 expel,  drive away,  remove,  reject.  C.
  नोदयति
impel. I.
  नोनुद्यते drive away repeatedly,  chase. —अप,  व्यप,  अपा &
व्यपा push or drive away,  chase,  remove. निस् push out,  expel,  remove, 
reject.  परा push away,  chase,  remove. प्र push or drive away, 
chase
 impel,  incite. प्रति push back,  repel,  avert.  वि drive
asunder or away
 strike,  wound.  C.
  drive away,  pass or spend (time)
divert,  amuse
 delight in,  enjoy (instr.  ). सम् press or bring
together.  C.
  bring near,  fetch
 impel,  incite. उपसम् = prec.
  S.
 

 2 नुद् (—°) chasing,  removing. 

Apte

English

नुद् [nud],  6 U.
  (नुदति-ते,  नुत्त or नुन्न,  प्रणुदति)

To push,  push or drive on,  impel,  propel
 मन्दं मन्दं नुदति पवनश्चानु- कूलो यथा त्वाम् Me.*
  9
 U.*
  5.1.

To prompt,  incite,  urge on
 रथचरणसमाह्वस्तावदौत्सुक्यनुन्ना Śi.*
  11.26
 Ku.*
  6.65.

To remove,  drive away,  cast away,  dispel
 अदस्त्वया नुन्नमनुत्तमं तमः Śi.*
  1.27
 केयूरबन्धोच्छ्वसितैर्नुनोद R.*
  6.68
 8.4
16.85
 Ki.*
  3.33
5.28.

To throw,  cast,  send.

Ved.
  To raise,  lift up. Caus.
  

To remove,  drive away.

To prompt,  incite,  push on or urge forward. -With उप to drive away,  remove
 Śi.*
  4.61. -प्र˚ to dispel,  drive off,  remove
 नयनप्रसरप्रणुन्नमिव वारिरुहम् Śi.*
  9.71.

Apte 1890

English

 नुद् {c6c} U. (नुदति-ते,  नुत्त or नुन्न,  प्रणुदते) 1 To push,  push or drive on,  impel,  propel
 मंदं मंदं नुदति पवनश्चानुकूलो यथा त्वां Me. 9
 U. 5. 1. 
2 To prompt,  incite,  urge on
 Śi. 11. 26
 Ku. 6. 65. 
3 To remove,  drive away,  cast away,  dispel
 अदस्त्वया नुन्नमनुत्तमं तमः Śi. 1. 27
 केयूरबंधोच्छ्वसितैर्नुनोद R. 6. 68,  8. 40
 16. 85
 Ki. 3. 33.
 5. 28. 
4 To throw,  cast,  send. 
5 Ved. To raise,  lift up. 
Caus. 1 To remove,  drive away. 
2 To prompt,  incite,  push on or urge forward. WITH उप to drive away,  remove
 Śi. 4. 61. 
प्र to dispel,  drive off,  remove
 Śi. 9. 71. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Monier Williams Cologne

English

 1. नुद् cl.
  6. Ā. P.
  (Dhātup.   xxviii,  2
 132) नुद॑ति,  °ते (pf.  नुनोद,  Kāv.
 
 नुनुदे॑,  3. pl.
  °द्रे,  RV.
   &c.
  
 aor.
  P.
  अनौत्सीत् Gr.
 
 Ā. अनुत्थास्,  RV.
  
 नुदिष्ठास्,  AV.
  
 Prec.  -नुद्यात्,  Bhag.
 
 fut. -नोत्स्यति,  MBh.
  
 °ते,  Br.
  &c.
  
 नोत्ता Gr.
 
 ind.
 p.
  -नुद्य,  ŚāṅkhGṛ.
 
 inf.
   -नु॑दे,  RV.
  
 -नुदस्,  Kāṭh.
 
 -नोदम्,  RV.
  ), 
to push,  thrust,  impel,  move,  remove,  RV.
   &c.
   &c.
  :
Caus.
  नोदयति (Pass.  नोद्यते),  to push on,  urge,  incite,  Up.
  
 MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  :
Intens.
  नोनुद्यते,  to push or drive away repeatedly,  AitBr.
  

 2. नुद् or नुद,  mfn.
   pushing,  impelling,  driving away,  removing,  Up.
  
 MBh.
  
 Kāv.
  &c.
   (ifc.  or with acc.
  )

Monier Williams 1872

English

 नुद् 1. नुद्,  cl. 6. P. A. नुदति,  -ते,  नुनोद, 
नुनुदे,  नोत्स्यति,  -ते,  अनौत्सीत्,  अनुत्त, 
नोत्तुम्,  to push,  push on,  impel,  incite,  propel,  urge
on,  push away,  drive away,  repel,  banish
 to move, 
remove
 to throw,  shoot,  cast,  send
 to raise,  lift up
(Ved.): Caus. नोदयति,  -यितुम्,  to push on,  incite, 
excite: Intens. नोनुद्यते,  नोनोत्ति,  to push or impel
or drive away repeatedly
 [cf. Angl. Sax. nyd-ian, 
‘to compel
’ a-nydan,  ‘to repel
’ niot-an: Goth.
niut-an: perhaps Gr. νύσσα.]

 2. नुद्,  त्,  त्,  त् (at the end of a comp.),  driving
away,  removing,  rejecting,  repelling.

Macdonell

English

 नुद् NUD,  Ⅵ. nudá,  push,  thrust
 drive 🞄on,  impel,  propel
 dirve away
 dispel,  🞄remove: pp. nuttá,  nunná,  pushed away
 🞄incited,  urged on
 divorced (wife)
 cs. P. 🞄nodaya,  incite,  urge on
 intv. Ā. nonudya,  🞄drive away. apa,  drive away,  dispel,  banish
 🞄remove. apa‿ā,  throw off,  remove. 🞄upa,  pp. -nunna,  driven near. nis (nirṇud),  drive away,  remove
 reject. parā,  🞄thrust away
 remove. pra (ṇud),  propel,  🞄drive away
 dispel,  disperse: pp. práṇutta,  🞄-ṇunna
 cs. pp. -ṇodita,  agitated. ati-pra,  🞄urge strongly. vi,  dirve asunder or away,  🞄dispel
 cs. id.
 pass (time)
 enliven,  divert
 🞄beguile or divert oneself with (in. ). sam,  🞄cs. collect
 urge on. 

 नुद् nud,  dispelling,  removing (—°).

Benfey

English

 नुद् NUD,  i. 6,  Par.,  Ātm.  (ii. 2, 
Hariv. 7442).
 1. To push on,  Megh. 9.
 2. To push away,  to remove,  MBh. 3, 
12707
 4,  1819. Ptcple. of the pf.  pass.
नुत्त,  नुन्न,  नूत,  and in epic poetry
also नुदित,  MBh. 1,  6670. Caus. नो-
दय, 
 1. To push on,  MBh. 9,  1005.
 2. To incite,  Rām.  5,  46,  12. -- With the
prep. अप अप, 
 1. To drive away, 
Bhāg. P. 1,  16,  35.
 2. To remove,  MBh. 14,  1853.
 -- With व्यप वि-अप,  To remove,  11,  24.
 -- With अभि अभि,  To strike,  14,  1718.
Caus. To order,  1478. -- With अव अव, 
Caus.
 1. To induce to drive away
(two acc.),  7,  3069. -- With अपा अप-आ, 
(probably अप with lengthened final), 
 1. To drive away,  7,  8691.
 2. To re-
move,  3,  16973.
 3. To expiate,  Man. 
6,  95. -- With व्यपा वि-अप-आ (see अपा), 
To remove,  MBh. 4,  1319. -- With उपा
उप-आ (?), 
 1. To drive away,  7,  1771.
 2. To remove,  268.
 3. To bruise, 
6,  5619. -- With उप उप,  To drive
near,  Śiś. 4,  68. -- With निस् निस्, 
निर्णुद् निर् णुद्, 
 1. To reject,  Man.  4, 
250.
 2. To remove,  MBh. 12,  7126.
 -- With अभिनिस् To remove,  12, 
10728. -- With परा परा,  णुद् णुद्, 
To remove,  Bhāg. P. 3,  7,  7. -- With
प्र प्र,  णुद् णुद्, 
 1. To drive away, 
MBh. 4,  1660.
 2. To remove,  Rām. 
3,  78,  8.
 3. To push on,  MBh. 3,  12096.
 4. To stir,  Rām.  5,  3,  38. Caus. प्र-
णोदित,  Agitated,  Pañc. 165,  10. --
With अतिप्र अति-प्र,  To press hard, 
Daśak. in Chr. 193,  14. -- With अनुप्र
अनु-प्र,  To put to flight,  Rām.  6,  7, 
36. -- With संप्र सम्-प्र, 
 1. To urge, 
MBh. 3,  377.
 2. To remove,  5,  745. --
With वि वि, 
 1. To strike,  to wound, 
6,  4846.
 2. To play (as a guitar), 
Bhāg. P. 4,  8,  38. Caus.
 1. To re-
move,  Śiś. 4,  60.
 2. To spend (as a
night),  MBh. 3 46.
 3. To exhilarate, 
Böhtl. Ind. Spr. 135. -- With अभवि
अभि-वि,  Caus. To exhilarate,  MBh.
12,  898. -- With सम् सम्, 
 1. To col-
lect,  6,  777.
 2. To push on,  Nal. 20, 
42.
 3. To find,  Rām.  5,  1,  92. -- Cf. 
A.S. nydian (to compel),  a-nydan (to
repel)
 Goth. niutan,  A.S. niótan (ori-
ginally,  to further),  not,  use,  perhaps
νύσσα.

 ऽनुद् -नुद्,  latter part of a comp.
adj.
 ,  Removing,  Kir. 5,  28.

Apte Hindi

Hindi

नुद्
"तुद्* उत्तम* नुदति - ते,  नुत्त या नुन्न" - -
"धकेलना,  धक्का देना,  हांकना,  ठेलना,  प्रोत्साहित करना"

नुद्
"तुद्* उत्तम* नुदति - ते,  नुत्त या नुन्न" - -
"प्रोत्साहित करना,  उकसाना,  आगे बढ़ाना "

नुद्
"तुद्* उत्तम* नुदति - ते,  नुत्त या नुन्न" - -
"हटाना,  भगा देना,  फेंक देना,  मिटाना"

नुद्
"तुद्* उत्तम* नुदति - ते,  नुत्त या नुन्न" - -
"फेंकना,  डालना,  भेजना"

नुद्
तुद्* उत्तम* - -
"हटाना,  दूर करना"

नुद्
तुद्* उत्तम* - -
"प्रोत्साहित करना,  उकसाना,  ढकेलना,  ठेलना,  आगे बढ़ाना "

L R Vaidya

English

 nud {% vt. 6U (pp. नुत्त or नुन्न
 pres. नुदति-ते,  प्रणुदति) %} 1. To push,  to impel,  मंदं मंदं नुदति पवनश्चानुकूलो यथा त्वाम् Megh.i.9
to incite,  to urge on
to remove (संशयं) केयूरबंधोच्छ्वसितैर्नुनाद R.vi.68
to throw,  to send.With अप-,  to drive away.With निस्-,  1. to reject,  धाना मत्स्यान्पयो मांसं शाकं चैव न निर्नुदेत् M.iv.250
to remove.With प्र-,  to drive off,  to dispel.With वि-,  1. to strike
to play (on a musical instrument).With सम्-,  1. to collect
to find.

 nud {% Caus. (नोदयति-ते) %} to push on,  to drive,  to incite.With वि-,  1. to drive away,  to dispel,  to remove
 2. to pass away,  to spend (as time)
 3. to divert,  to amuse,  to entertain.

Bopp

Latin

 नुद् 6. P. A. नुदामि,  नुदे,  part. pass. नुन्न
1) mittere, 
agere,  impellere,  incitare. DR. 8. 24.: सूतस्य नुदतो
वाहान्.
2) depellere,  removere,  repellere. RAGH. 6.
68.: सशयम् अस्य…नुनोद
 MAH. 3. 1341.: एनो रा-
जा नुदते यज्ञैः. -- Caus. agere,  pellere,  incitare,  e. c.
equos. A. 6. 17.: तान् हयान् अनोदयत्
 N. 19. 23.: ते
नोद्यमानाः…हयोत्तमाः.
c. अप depellere,  repellere,  removere. BH. 2. 8.: न हि
प्रपश्यामि ममा ऽपनुद्याद् यच् छोकम्.
c. अप praef. वि id. MAH. 3. 10695.: अलक्ष्मीम् व्यपनो-
त्स्यथ.
c. आ praef. अप id. MAN. 11. 102.: पापम् व्रतैर् एभिर्
अपानुदेत्
 MAH. 3. 16973.: पुरन्दरस्य बुद्धिम् एताम्
व्यपानुद.
c. आ praef. वि id. MAH. 4. 1319.
c. निस् निर्णुदामि,  निर्णुदे (gr. 94^b).)
1) id. R. Schl. I.
13. 40.: निर्णुदन् पापम् आत्मनः.
2) repudiare,  fasti-
dire,  rejicere. MAN. 4. 250.: पयो मांसं शाकञ्चै ऽव न
निर्णुदेत्.
c. प्र प्रणुदामि,  प्रणुदे (gr. 94^b).) i. q. simpl. A. 6. 18.: तेन
तेषाम् प्रणुन्नानाम् (हयानाम्)
 10. 56.: गाण्डीवा-
स्त्रप्रणुन्नांस् तान् गतासून्…दृष्ट्वा.
c. प्र praef. सम् id. MAH. 3. 377.
c. वि Caus. abigere,  pellere,  depellere. GITA-GOV. 10.
13.: तापम् विनोदय.
2) exhilarare,  animum relazare.
UR. 16. 12.: केने ऽदानीम् आत्मानम् विनोदयामि
RAGH. 14. 77.: विनोदयिष्यन्ति…मुनिकन्यकास्
त्वाम्
 MAH. 3. 46.: राजानन् तु ते हंसमधुरस्वराः, 
आश्वासयन्तो,  विप्राग्र्याः क्षपां सर्वाम् व्यनोदयन्.
c. सम् Caus. agere,  pellere,  impellere. N. 20. 42.: हयो-
त्तमान्…नलः सन्नोदयामास.

Lanman

English

 √nud (nudáti,  -te
 nunóda,  nunudé
ánutta [881]
 notsyáti,  -te
 nuttá,  nunná
-núdya). push
 thrust.
+ parā,  thrust away
 move from its
place.
+ pra,  push forward
 set in motion.
+ vi,  drive asunder or away
 turn away, 
esp. from cares,  like the Eng. di-vert
amuse. [for mg,  cf. also dis-port and
s-port.]

Kridanta Forms

Sanskrit

नुद् (णु॒दँ꣡ प्रेरणे - तुदादिः - अनिट्)
ल्युट् =  नोदनम्
अनीयर् =  नोदनीयः - नोदनीया
ण्वुल् =  नोदकः - नोदिका
तुमुँन् =  नोत्तुम्
तव्य =  नोत्तव्यः - नोत्तव्या
तृच् =  नोत्ता - नोत्त्री
क्त्वा =  नुत्त्वा
ल्यप् =  प्रणुद्य
क्तवतुँ =  नुत्तवान् / नुन्नवान् - नुत्तवती / नुन्नवती
क्त =  नुत्तः / नुन्नः - नुत्ता / नुन्ना
शतृँ =  नुदन् - नुदन्ती / नुदती
शानच् =  नुदमानः - नुदमाना

नुद् (णु॒दँ॑ प्रेरणे - तुदादिः - अनिट्)
ल्युट् =  नोदनम्
अनीयर् =  नोदनीयः - नोदनीया
ण्वुल् =  नोदकः - नोदिका
तुमुँन् =  नोत्तुम्
तव्य =  नोत्तव्यः - नोत्तव्या
तृच् =  नोत्ता - नोत्त्री
क्त्वा =  नुत्त्वा
ल्यप् =  प्रणुद्य
क्तवतुँ =  नुत्तवान् / नुन्नवान् - नुत्तवती / नुन्नवती
क्त =  नुत्तः / नुन्नः - नुत्ता / नुन्ना
शतृँ =  नुदन् - नुदन्ती / नुदती

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  नुद्
मूलधातुः:
   णुद
धात्वर्थः:
  प्रेरणे
गणः:
  तुदादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  अनिट्
उपग्रहः:
  उभयपदी
रूपम्:
  नुदति-ते

धातुः:
  नुद्
मूलधातुः:
   णुद
धात्वर्थः:
  प्रेरणे
गणः:
  तुदादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  अनिट्
उपग्रहः:
  परस्मैपदी
रूपम्:
  नुदति

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 1. नुद् mit प्रतिवि vertreiben,  verscheuchen,  Divyāvad. 491,  21 ( v.l. तुद्). — Kaus. dass.,  Jātakam. 32,  49.

 2. नुद् °Subst. Vertreibung,  Sūryaś. 5d
 27d
 51d.

Capeller

German

 1. नुद् नुद॑ति,  °ते stoßen,  drängen,  antreiben, 
fortstoßen,  vertreiben,  entfernen
p.p. नुत्त॑ u. नुन्न. Caus. नोदयति
antreiben.  अप u. व्यप fortstoßen, 
verscheuchen.  प्र dass.,  in Bewegung
setzen,  antreiben
 p.p. प्र॑णुत्त u. प्रणुन्न.
संप्र antreiben,  drängen
 p.p. संप्रणुदितवि
auseinander treiben,  verscheuchen. 
Caus. dass.,  zubringen (die Zeit),  (sich)
zerstreuen,  erheitern. 

 2. नुद् (—°) vertreibend,  entfernend.

Grassman

German

 √nud,  1〉 fortstossen,  wegtreiben [A.]
 2〉 jemand,  etwas [A.] nach einer Richtung hinstossen,  wobei die Richtung durch ein dem ersten Acc. zugeordnetes Adjectiv (ūrdhvám,  jihmám,  arvā́ñcam) ausgedrückt wird.
Mit ápa hinwegstossen,  verscheuchen [A.].
párā 1〉 fortstossen,  zurücktreiben [A.]
 2〉 von der Stelle rücken [A.].
prá 1〉 fortstossen [A.]
 2〉 in Bewegung setzen [A.].
práti zurückstossen,  abwehren [A.].
ví auseinandertreiben,  vertreiben [A.].
Stamm nudá:
-ata [2. pl. Impv.] 1〉 kapótam {991, 5} (praṇódham).
-anta [3. pl. Co.] ápa rodasī́ {167, 4}.
-ásva 1〉 yā́s parispṛ́dhas {765, 1}
 ádevayum jánam {775, 24}.
-asva ápa mṛ́dhas {281, 2}
 tā́,  {462, 7}
 amítrān {957, 1}. — párā 1〉 amítrān {548, 25}. — ví mṛ́dhas {910, 2}
 {1006, 2}.
-éthām [2. du.] 1〉 atríṇas {620, 1}.
Impf. anuda:
-as ápa jánam amitrayántam {1006, 3}.
-ethām [2. du. me.] párā 2〉 avatám {116, 9}.
Perf. nunud:
-dé (3. s.) 1〉 vívācas {268, 10}.
-de 2〉 valám arvā́ñcam {634, 8}. — párā 1〉 śárdhantam {534, 16} (abhí kṣā́m). — prá 2〉 nā́kam {602, 1}.
-dre 2〉 avatám ūrdhvám,  jihmám {85, 10}. _{85, 11}
 utsadhím ūrdhvám {88, 4} (píbadhyai).
Aor. nud:
-tthás [2. s. Co. me.] 1〉 ácyutam {458, 5} (sádasas pári svā́t).
Part. nudát:
-án prati manyúm páreṣām {954, 6}.
Part. II. nutta
enthalten in ánutta.
Inf. nóda:
-am pra (praṇódam) 1〉 (kapótam) {991, 5}.
Verbale núd als Inf.:
-úde parā 1〉 in aktivem Sinne {39, 2} sthirā́ vas santu ā́yudhā parāṇúde. — 2〉 in passivem Sinne sthirā́ṇi ná {634, 9}.

Burnouf

French

 *नुद् नुद्। नुदामि,  नुदे 6
 p. नुनोद, 
नुनुदे
 f2. नोत्स्यामि,  नोत्स्ये
 a1. अनौत्सम्, 
अनुत्सि
 pp. नुत्त et नुन्न। Mettre en mouvement.
		 Lancer.
		 Eloigner, 
 repousser: सपत्नान् les ennemis, 
संशयम् le doute.

Stchoupak

French

 १ नुद्-
 {%nudati -te 
 nunoda nunude 
 notsyati -te 
 nodayati %}
(नोद्यते) 
 नुत्त- नुन्ननुदित- °नुद्य -- pousser,  exciter,  hâter 
repousser,  chasser,  rejeter 
 caus. exciter,  inciter,  stimuler 
 a. v. poussé, 
stimulé,  envoyé,  chassé.

 २ नुद्-
 ag. ifc. qui pousse,  etc. 
 qui repousse,  etc. 
 -अ- ifc. id.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.