| YouTube Channel

नीला (nIlA)

 
शब्दसागरः
English
नीला(ल)ङ्गु
m.
 (-ङ्गुः)
1. An insect in general.
2. A sort of insect.
3. A
Jackal.
f.
 (-ङ्गुः) A gad-fly.
E.
 See नीलङ्गु
the penultimate being
irr
 egularly made long.
Monier Williams Cologne
English
नी॑ला (आ),
f.
 the indigo plant (Indigofera Tinctoria),
L.
 (cf. नीली)
a species of Boerhavia with blue blossoms,
L.
black cumin,
L.
a species of blue fly,
L.
(du. ) the two arteries in front of the neck,
L.
a black and blue mark on the skin,
L.
N.
 of a goddess,
W.
(in music) of a Rāgiṇī (personified as wife of Mallāra)
of a river,
MBh.
 (v.l. नाला)
Chandas
Sanskrit
सम-वृत्तम्,
अक्षराणि-
 44,
पादेऽक्षराणि-
 11
मात्राः - 16
सङ्ख्याजातिः - त्रिष्टुभ्
मात्रा-विन्यासः
दा दा द द द द दा द दा द दा
लक्षण-मूलम् - आनन्दमिश्र-जालक्षेत्रम्
Apte Hindi
Hindi
नीला
स्त्री*
 - नील+अच्+टाप्
नील का पौधा
नीला
स्त्री*
 - नील+अच्+टाप्
नीलमक्खियों की एक जाति
नीला
स्त्री*
 - नील+अच्+टाप्
एक प्रकार का रोग
Shabdartha Kaustubha
Kannada
नीला
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ನೊಣ
नीला
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನೀಲಿ ಕೊಮ್ಮೆಗಿಡ
नीला
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ನೊಣ
नीला
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನೀಲಿ ಕೊಮ್ಮೆಗಿಡ
नीला
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನೀಲಿಗಿಡ
L R Vaidya
English
nIla {% (I) a. (f. ला or ली
नीला is used in connection with clothes &c.
नीली in connection with plants &c.) %} Black, dark-blue, dyed with indigo.
nIlA {% xxx %} The same as नीली (1), (2) q.v.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
Nīlā, n. of a rākṣasī: Māy 〔244.1〕.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 लाक्षा, राक्षा, जतु, यावः, अलक्तः, द्रुमामयः, रङ्गमाता, खदिरिका, रक्ता, पलङ्कषा, क्रिमिहा, द्रुमव्याधिः, अलक्तकः, पलाशी, मुद्रिणी, दीप्तिः, जन्तुका, गन्धमादिनी, नीला, द्रवरसा, पित्तारिः
noun
रक्तवर्णीयः पदार्थः यः विशिष्टे वृक्षे रक्तवर्णीयाभिः कृमिभिः निर्मीयते।
"दुर्योधनेन पाण्डवान् हन्तुं लाक्षायाः गृहं निर्मितम्।"
Synonyms:
 नीलः, नीला, नीलम्, नीलवर्णः, नीलवर्णा, नीलवर्णम्
noun
वर्णविशेषः, नभसः वर्णः इव वर्णः।
"निसर्गचित्रं आलिखति चित्रकारः आकाशं नीलेन वर्णेन वर्णयितुं व्यस्मरत्।"
Synonyms:
 नीला
noun
एका देवता ।
"नीलायाः उल्लेखः कोशे वर्तते"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
वर्वणा मक्षिका नीला पुत्तिका तु पतङ्गिका ॥ १२१४ ॥
-wordlist-
वर्वणा (स्त्री), मक्षिका (स्त्री), नीला (स्त्री), पुत्तिका (स्त्री), पतङ्गिका (स्त्री)
Mahabharata
English
Nīlā, a river. § 574 (Jambūkh.): VI, 9, 339 (only B., C. has Nālāṃ).
पुराणम्
English
नीला / NĪLĀ. I. A daughter born to Kapiśa of keśinī. (brahmāṇḍa purāṇa, Chapter 3).
नीला / NĪLĀ. II. A Gopikā. śrī kṛṣṇa was one day picnicking in Vṛndāvana with the Gopī women, and they were proud that he was mad after them. To dispel their pride kṛṣṇa disappeared abruptly from their midst and sported with the woman called nīlā. Then she also became proud that kṛṣṇa loved her more than the others, and she asked him to carry her on his shoulders. He stood there ready stretching his neck to carry her. But, when she stood with her legs parted to mount on Kṛṣṇa's neck and looked for him he was missing
he had already disappeared. The Gopikās ultimately shed their pride and then kṛṣṇa appeared before them. (Ceruśśeri's Malayālam Epic kṛṣṇa Gāthā).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
नीला,
स्त्री,
 (नीलो नीलवर्णोऽस्त्यस्या इति । अच् ।ततष्टाप् ।) नीलवर्णमक्षिका । इत्यमरः । २ ।५ । २६ ॥
नीलपुनर्नवा । नीली । इति राज-निर्घण्टः ॥
(कुब्जकः । तत्पर्य्यायो यथा, --“कुब्जको भद्रतरणिर्बृहत्पुष्पोऽतिकेसरः ।महासहा कण्टकाट्या नीलालिकुलसङ्कुला ॥
”इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥
“नीलानामौषधिस्तु नीलक्षीरा नीलपुष्पीलताप्रताणबहुला ।” इति चरके चिकित्सितस्थाने ।१ अध्यायः ॥
नदीविशेषः । यथा, --“वेणा इरावती नीला उत्तरात् पूर्व्ववाहिनी ॥
”इति हारीते प्रथमस्थाने सप्तमेऽध्याये ॥
यथा च महाभारते । ६ । ९ । ३१ ।“नीलां धृतिकरोञ्चैव पर्णासाञ्च महानदीम् ॥
”)मल्लाररागस्य स्त्री । इति बृहद्धर्म्मपुराणे ४४ अः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
नीला स्त्री १ नीलमक्षिकायाम् अमरः । २ नीलपुनर्णवायां३ नील्योषधौ च राजनि० अत्र बा० न ङीष् । ४ मल्लरा-गस्य स्त्रीभेदे वृहद्धमपु० । अस्यान्योऽर्थो नीलशब्दे दृश्यः