नीलकण्ठ (nIlakaNTha)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Spoken Sanskrit
Englishनीलकण्ठ - nIlakaNTha - - blue-necked
नीलकण्ठ - nIlakaNTha - - sparrow
नीलकण्ठ - nIlakaNTha - - species of plant
नीलकण्ठ - nIlakaNTha - - blue-necked jay
नीलकण्ठ - nIlakaNTha - - wagtail
नीलकण्ठ - nIlakaNTha - - peacock a species of gallinule or water-hen
नीलकण्ठ - nIlakaNTha - - Indian crane [ Ardea Sibirica - Zoo. ]
नीलकण्ठ - nIlakaNTha - - radish
नीलकण्ठ nIlakaNTha blue-necked
नीलगल nIlagala blue-necked
मेचकगल mecakagala blue-necked
नीलग्रीव nIlagrIva blue-necked
शितिकण्ठक zitikaNThaka blue-necked
नीलकण्ठ nIlakaNTha blue-necked jay
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishApte Hindi
Hindiनीलकण्ठः
नील-कण्ठः -
मोर
नीलकण्ठः
नील-कण्ठः -
शिव का विशेषण
नीलकण्ठः
नील-कण्ठः -
एक प्रकार का लजलकुक्कुट
नीलकण्ठः
नील-कण्ठः -
नीलकंठ पक्षी
नीलकण्ठः
नील-कण्ठः -
खंजन पक्षी
नीलकण्ठः
नील-कण्ठः -
चिड़िया
नीलकण्ठः
नील-कण्ठः -
मधुमक्खी
Shabdartha Kaustubha
Kannadaनीलकण्ठ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಯೂರ / ನವಿಲು
व्युत्पत्तिः - > नीलः कण्ठो यस्य
प्रयोगाः - > स्कन्धाधिरूढोज्ज्वलनीलकण्ठानुर्वीरुहः श्लिष्टतनूनहीन्द्रैः
उल्लेखाः - > माघ० ४-७
नीलकण्ठ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನೀರು ಕೋಳಿ
नीलकण्ठ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಡಿಗೆಸೊಗಸಿನ ಹಕ್ಕಿ / ಖಂಜನ ಪಕ್ಷಿ
नीलकण्ठ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿ
नीलकण्ठ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರಶಿವ / ಪರಮೇಶ್ವರ
प्रयोगाः - > क्व नीलकण्ठ व्रजसीत्यलक्ष्यवागसत्यकण्ठार्पितबाहुबन्धना
उल्लेखाः - > कुमा० ५-५७
विस्तारः - > ಸಮುದ್ರಮಥನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಲೋಕರಕ್ಷಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಾತಿನಂತೆ ಪರಮೇಶ್ವರನು ವಿಷಪಾನ ಮಾಡಿದುದರಿಂದ ನೀಲಕಂಠನೆಂಬ ಹೆಸರಾಯಿತು. त्रैलोक्यं मोहितं यस्य गन्धमाघ्राय तद्विषम् । प्राग्रसल्लोकरक्षार्थं ब्रह्मणो वचनाच्छिवः ॥ दधार भगवान् कण्ठे मन्त्रमूर्तिर्महेश्वरः । तदाप्रभृति देवस्तु नीलकण्ठ इति श्रुतः ॥ - भा० आदि. ४२, ४३
L R Vaidya
EnglishBopp
LatinAufrecht Catalogus Catalogorum
Englishनीलकण्ठ son of Nārāyaṇa Paṇḍita, grandson of Kṛṣṇa
Paṇḍita, brother of Khaṇḍerāya (Paraśurāmaprakāśa).
W. p. 312.
नीलकण्ठ son of Viṣṇu, father of Viṣṇu, father of
Nīlakaṇṭha, father of Nāganātha, father of Nṛsiṃha,
father of Nāganātha, father of Jñānarāja (Siddhānta-
sundara). W. p. 231.
नीलकण्ठ son of Ananta, grandson of Cintāmaṇi:
Gṛhapraveśaprakaraṇaṭīkā jy.
Gocaraprakaraṇaṭīkā.
Grahakautuka.
Grahalāghava.
Jaiminisūtraṭīkā Subodhinī.
Jyotiṣakaumudī.
Ṭoḍarāja.
Tājika.
Tithiratnamālā. B. 4, 146.
Daivajñavallabha.
Praśnakaumudī.
Praśnatantra. Bik. 328. See Praśnanīlakaṇṭha.
Makaranda. Pheh 9.
Muhūrtacintāmaṇiṭikā. NW. 538.
Varṣatantra.
Varṣaphala.
Vivahaprakaraṇaṭīkā. NP. I, 160.
Saṃjñātantra.
Sāraṇikoṣṭhaka. B. 4, 206.
See Nilakaṇṭhī.
नीलकण्ठ author of the Anyāpadeśaśataka, Nalacaritra
nāṭaka, Vairāgyaśataka, Śivatattvarahasya, Śivalīlā-
rṇava, see Nīlakaṇṭha Dīkṣita, son of Nārāyaṇa
Dīkṣita.
नीलकण्ठ son of Ananta, grandson of Cintāmaṇi. He
was father of Govinda, grandfather of Ananta, Cintā-
maṇi and Mādhava (Tājikaṭīkā). He composed his
Tājika in 1587.
Abhyankara Grammar
Englishनीलकण्ठ author of वैयाकरणसिद्धान्तरहस्य a commentary on the Siddhanta Kaumudi of Bhattoji Diksita.
Sanskrit Tibetan
Tibetankhro bo dbyug pa sngon po
नीलकण्ठ
gyol po
१) खेल २) नीलकण्ठ
mgul nges
नीलकण्ठ / नीलकन्धर
mgrin sngon
नीलकण्ठ / नीलकन्धर
mgrin sngon
नीलकण्ठ
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritशंभुः शर्वः स्थाणुरीशान ईशो रुद्रोड्डीशौ वामदेवो वृषाङ्कः ।
कण्ठेकालः शंकरो नीलकण्ठः श्रीकण्ठोग्रौ धूर्जटिर्भीमभर्गौ ॥ १९५ ॥
मृत्युंजयः पञ्चमुखोऽष्टमूर्तिः श्मशानवेश्मा गिरिशो गिरीशः ।
षण्ढः कपर्दीश्वर ऊर्ध्वलिङ्ग एकत्रिदृग्भालदृगेकपादः ॥ १९६ ॥
मृडोऽट्टहासी घनवाहनोऽहिर्बुध्नो विरूपाक्षविषान्तकौ च ।
महाव्रती वह्निहिरण्यरेताः शिवोऽस्थिधन्वा पुरुषास्थिमाली ॥ १९७ ॥
स्याव्द्योमकेशः शिपिविष्टभैरवौ दिक्कृत्तिवासा भवनीललोहितौ ।
सर्वज्ञनाट्यप्रियखण्डपर्शवो महापरा देवनटेश्वरा हरः ॥ १९८ ॥
पशुप्रमथभूतोमापतिः पिङ्गजटेक्षणः ।
पिनाकशूलखट्वाङ्गगङ्गाहीन्दुकपालभृत् ॥ १९९ ॥
गजपूषपुरानङ्गकालान्धकमखासुहृत् ।
शम्भु (पुं), शर्व (पुं), स्थाणु (पुं), ईशान (पुं), ईश (पुं), रुद्र (पुं), उड्डीश (पुं), वामदेव (पुं), वृषाङ्क (पुं), कण्ठेकाल (पुं), शङ्कर (पुं), नीलकण्ठ (पुं), श्रीकण्ठ (पुं), उग्र (पुं), धूर्जटि (पुं), भीम (पुं), भर्ग (पुं), मृत्युञ्जय (पुं), पञ्चमुख (पुं), अष्टमूर्ति (पुं), श्मशानवेश्मन् (पुं), गिरिश (पुं), गिरीश (पुं), षण्ढ (पुं), कपर्दिन् (पुं), ईश्वर (पुं), ऊर्ध्वलिङ्ग (पुं), एकदृश् (पुं), त्रिदृश् (पुं), भालदृश् (पुं), एकपाद् (पुं), मृड (पुं), अट्टहासिन् (पुं), घनवाहन (पुं), अहिर्बुध्न (पुं), विरूपाक्ष (पुं), विषान्तक (पुं), महाव्रतिन् (पुं), वह्निरेतस् (पुं), हिरण्यरेतस् (पुं), शिव (पुं), अस्थिधन्वन् (पुं), पुरुषास्थिमालिन् (पुं), व्योमकेश (पुं), शिपिविष्ट (पुं), भैरव (पुं), दिग्वासस् (पुं), कृत्तिवासस् (पुं), भव (पुं), नीललोहित (पुं), सर्वज्ञ (पुं), नाट्यप्रिय (पुं), खण्डपर्शु (पुं), महादेव (पुं), महानट (पुं), महेश्वर (पुं), हर (पुं), पशुपति (पुं), प्रमथपति (पुं), उमापति (पुं), पिङ्गजट (पुं), पिङ्गेक्षण (पुं), पिनाकभृत् (पुं), शूलभृत् (पुं), खट्वाङ्गभृत् (पुं), गङ्गाभृत् (पुं), अहिभृत् (पुं), इन्दुभृत् (पुं), कपालभृत् (पुं), गजासुहृद् (पुं), पूषासुहृद् (पुं), अनङ्गासुहृद् (पुं), कालासुहृद् (पुं), अन्धकासुहृद् (पुं), मखासुहृद् (पुं)
पेशीकोशोऽण्डे कुलायो नीडे केकी तु सर्पभुक् ।
मयूरबर्हिणौ नीलकण्ठो मेघसुहृच्छिखी ॥ १३१९ ॥
शुक्लापाङ्गोऽस्य वाक्केका पिच्छं बर्हं शिखण्डकः ।
प्रचलाकः कलापश्च मेचकश्चन्द्रकः समौ ॥ १३२० ॥
पेशीकोश (पुं), अण्ड (पुंक्ली), कुलाय (पुं), नीड (त्रि), केकिन् (पुं), सर्पभुज् (पुं), मयूर (पुं), बर्हिण (पुं), नीलकण्ठ (पुं), मेघसुहृद् (पुं), शिखिन् (पुं), शुक्लापाङ्ग (पुं), केका (स्त्री), पिच्छ (क्ली), बर्ह (क्ली), शिखण्डक (पुं), प्रालाक (पुं), कलाप (पुं), मेचक (पुं), चन्द्रक (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritकलविङ्क
कलविङ्क, चटक, गृहबलिभुज्, नीलकण्ठ
कलविङ्कश्चटकः स्याद् गृहबलिभुक् नीलकण्ठश्च ॥ २४३ ॥
verse 2.1.1.243
page 0030
नाममाला
Sanskritमयूर, बर्हिण, केकिन्, शिखिन्, प्रावृषिक, नीलकण्ठ, कलापिन्, शिखण्डिन्
मयूरो बर्हिणः केकी शिखी प्रावृषिकस्तथा ।
नीलकण्ठः कलापी च शिखण्डी तत्पतिर्गुहः ॥ १२६ ॥
verse 0.1.1.126
page 0064
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritनीलकण्ठः, (नीलः नीलवर्णः कण्ठो यस्य ।)शिवः । (यथा, महाभारते । १ । १८ । ४३ -- ४४ ।“त्रैलोक्यं मोहितं यस्य गन्धमाध्राय तद्बिषम् ।प्राग्रसल्लोकरक्षार्थं ब्रह्मणो वचनाच्छिवः ॥
दधार भगवान् कण्ठे मन्त्रमूर्त्तिर्महेश्वरः ।तदा प्रभृति देवस्तु नीलकण्ठ इति श्रुतः ॥
”)मयूरः । इत्यमरः । ३ । ३ । ३९ ॥
(यथा, मेघदूते । ७९ ।“यामध्यास्ते दिवसविगमे नीलकण्ठः सुहृद्बः ॥
”)पीतसारः । दात्यूहः । ग्रामचटकः । खञ्ज-रीटः । इति हेमचन्द्रः ॥
मूलके, क्ली । इतिराजनिर्घण्टः ॥
* ॥
विजयदशम्यां नीलकण्ठ-दर्शनविधिर्यथा, --“कृत्वा नीराजनं राजा बलवृद्धौ यथाबलम् ।शोभनं खञ्जनं पश्येत् जलगोगोष्ठसन्निधौ ॥
”दर्शनानन्तरं नमस्कारमन्त्रो यथा, --“नीलग्रीव शुभग्रीव सर्व्वकामफलप्रद ।पृथिव्यामवतीर्णोऽसि खञ्जरीट ! नमोऽस्तु ते ॥
त्वं योगयुक्तो मुनिपुत्त्रकस्त्व-मदृश्यतामेषि शिखोद्गमेन ।त्वं दृश्यसे प्रावृषि निर्गतायांत्वं खञ्जनाश्चर्य्यमयो नमस्ते ॥
”द्रव्यविशेषोपरिस्थितस्य तस्य दर्शनफलं यथा, --“अब्जेषु गोषु गजवाजिमहोरगेषुराज्यप्रदः कुशलदः शुचिशाद्वलेषु ।भस्मास्थिकेशनखलोमतुषेषु दृष्टोदुःखं ददाति बहुशः खलु खञ्जरीटः ॥
”दिग्विशेषे फलं यथा, --“वित्तं ब्रह्मणि कार्य्यसिद्धिरतुला शक्रे हुताशेभयंयाम्यामग्निभयं सुरद्विषि कलिर्लाभः समुद्रालये ।वायव्यां वरवस्त्रगन्धसलिलं दिव्याङ्गना चोत्तरेऐशान्यां मरणं ध्रुवं निगदितं दिग्लक्षणंखञ्जने ॥
”अशुभखञ्जनदर्शनप्रायश्चित्तं यथा, --“अशुभं खञ्जनं दृष्ट्वा देवब्राह्मणपूजनम् ।दानं कुर्व्वीत कुर्य्याच्च स्नानं सर्व्वौषधीजलैः ॥
”इति तिथ्यादितत्त्वे दुर्गोत्सवतत्त्वम् ॥
(पीतशालवृक्षः । अस्य पर्य्यायो यथा, --“नीलकण्ठः पीतशालः पीतकः प्रियकोऽसनः ॥
”इति वैद्यकरत्नमालायाम् ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskritनीलकण्ठ पुंस्त्री नीलः कण्ठो थस्य । १ मशूरे अकरः ।२ दात्यूहे कालकण्ठे ३ ग्रामचटके ५ खञ्जने च हेमच०स्त्रियां सर्वत्र ङीष् । ५ पीतसारे हेमच० विभेणकालकण्ठे ६ शिवे अमरः । “स्कन्धाधिरूढोजज्वलनीलकण्टानुर्वीरुहः श्लिष्टतनूनहीन्द्रैः” “अवाप बा-ल्योचितनीलकण्ठ!” माघः “क्व नीलकण्ठ! व्रजसीत्यअलख्यवाक्” कुमा० । ७ मूलके राजनि० ८ राक्षस-भेदे “घण्टाजालावसक्तास्तु नीलकण्ठा विभीषणाः”भा० सौ० ८ अ० नानाराक्षसोक्तौ शिवस्य नीलकण्ठ-नामनिर्वचनम् हरिवं० १३३ अ० अन्यथोक्तं यथा “दत्तःप्रहारः कुलिशेन पूर्व तवेशान! सुरराज्ञाऽतिवीर्य्य ।कण्ठे नैल्यं तेन ते यत् प्रवृत्तं तस्मात् ख्यातस्त्वं नील-कण्ठेति कल्यः” २२२ अ० । अन्यथापि तस्य तथात्वमुक्तम्“ततः प्रसभमाप्लुत्य रुद्रं विष्णुः सनातनः । जग्राहकण्ठे भगवान्नीलकण्ठस्ततोऽभवत्” । भागवते ५८ अ०“तद्विषं जग्धुमारेभे प्रभावज्ञानुमोदतः । ततः कर-त्वलीकृत्य व्यापि हालाहलं विषम् । अभक्षयन् महा-देवः कृपया भूतभावनः । तस्यापि दर्शयामास स्ववीर्यंजलकल्मषः । यच्चकार गले नीलं तच्च साधोर्विभू-षणम् । नीलग्रीवादयोऽप्युक्तार्थे “नीलग्रीव! शुभ-ग्रीव! सर्वकालफलप्रद” । “असौ यो अवसर्पतिनीनग्रीवो विलोहितः” यजु० १६ । ७ रुद्राध्याये । खञ्ज-नश्च स्वनामख्यातः पक्षिभेदः खञ्जनशब्दे २४५६ पृ०दृश्यम् ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.