| YouTube Channel

नीड (nIDa)

 
शब्दसागरः
English
नीड mn. (-डः-डं)
1. Nest 2. A place, a spot.
E.
 नि before, इङ् to go,
aff.
 घञ् or नि + इल-क, डस्य-लः ।
Capeller Eng
English
नीड॑
m.
n.
 resting-place,
esp.
 a bird's nest
the interior
or seat of a carriage.
Yates
English
नी-ड (डः-डं) 1.
m.
n.
 A nest
a place.
Spoken Sanskrit
English
नीड nIDa
m.
n.
 place
नीड nIDa
m.
n.
 any place for settling down
नीड nIDa
m.
n.
 spot
नीड nIDa
m.
n.
 resting-place
नीड nIDa
m.
n.
 abode
नीड nIDa
m.
n.
 interior or seat of a carriage
नीड nIDa
n.
 bird's nest
Wilson
English
नीड
mn. (-डः-डं)
1 A nest.
2 A place, a spot.
E.
 नि before इङ् to go,
aff.
 घञ्.
Apte
English
नीडः [nīḍḥ] डम् [ḍam], डम् [नितरां मिलन्ति खगा अत्र नि-इल्-क लस्य डः Tv.]
A bird's nest
अंसव्यापि शकुन्तनीडनिचितम् &Sacute.7.11
नीडारम्भैर्गृहबलिभुजामाकुलग्रामचैत्याः Me.
A bed, couch.
A lair, den.
The interior or a seat of a carriage
एकरश्म्येकदमनमेकनीडं द्विकूबरम्
Bhāg.*
 4.26.2.
A place in general, abode, resting place.
Comp.
 -उद्भवः, -जः a bird.
Apte 1890
English
नीडः,
डं [नितरामिलंति खगा अत्र निइल्-क लस्यडः Tv.] 1 A bird's nest
Ś. 7. 11.
2 A bed, couch.
3 A lair, den.
4 The interior of a carriage.
5 A place in general, abode, resting place
Comp.
उद्भवः,
जः a bird.
Monier Williams Cologne
English
नीड॑ mn. (नीळ॑) (नि
+
 √ सद्) any place for settling down, resting-place, abode, (esp. ) a bird's nest,
RV.
&c.
&c.
the interior or seat of a carriage,
ŚBr.
MBh.
&c.
place, spot (= स्थान),
L.
नीड [cf.
Lat.
 nīdus
Germ.
 Nest
Eng.
 nest.]
Monier Williams 1872
English
नीड नीड (Ved. नीऌअ), अस्, अम्, m. n. (per-
haps fr. rt. सद् with नि, whence नि-षद = निष्ड
= निड्ड = नीड, or fr. rt. इल् with नि), a resting-place,
a place for lying down, a bird's nest
a bed, couch
a lair, den
the interior or seat of a carriage or
chariot
a place, abode in general
[cf. Lat. nīdus
Hib. nead
Cambro-Brit. nyth
Germ. and Angl.
Sax. nest.]
—नीड-ज, अस्, m. ‘nest-born, ’ a bird.
—नीडजेन्द्र (°ज-इन्°), अस्, m. ‘chief of the birds, ’
an epithet of Garuḍa.
—नीडोद्भव (°ड-उद्°), अस्,
m. ‘nest-born, ’ a bird.
Macdonell
English
नीड nīḍ-á,
m.
n.
 [ni-s (a) d-a, sitting in], 🞄resting-place, abode
nest
inner space of a 🞄chariot: -ka, nest
-garbha,
m.
 inside of a 🞄nest
-ārambha,
m.
 best-building.
Benfey
English
नीड नीड, i. e. probably नि-सद् + अ,
m.
1. A nest, Rām. 2, 96, 28.
2. A
den, 4, 43, 17.
3. The seat, or the
inner room of a chariot, 5, 40, 14.
--
Comp.
एक-,
adj.
 having only one seat,
Bhāg. P. 4, 26, 2.
स-,
adj.
 near. --
Cf. A.S. nest
Lat. nidus.
Hindi
Hindi
घोंसला (पु, neut)
Apte Hindi
Hindi
नीडः
पुं*
 - "नितरां मिलन्ति खगा अत्र - नि+इल्+क, लस्य ङ् तारा*"
पक्षी का घोसला
नीडः
पुं*
 - -
"बिस्तर, गद्दा"
नीडः
पुं*
 - -
"माँद, भट"
नीडः
पुं*
 - -
रथ का भीतरी भाग
नीडः
पुं*
 - -
"स्थान, आवास, विश्रामस्थल"
नीडम्
नपुं*
 - -
पक्षी का घोसला
नीडम्
नपुं*
 - -
"बिस्तर, गद्दा"
नीडम्
नपुं*
 - -
"माँद, भट"
नीडम्
नपुं*
 - -
रथ का भीतरी भाग
नीडम्
नपुं*
 - -
"स्थान, आवास, विश्रामस्थल"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
नीड
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಕ್ಕಿಗಳ ಗೂಡು
निष्पत्तिः - > नि + ईड (स्तुतौ) - "घञ्" (३-३-१९)
व्युत्पत्तिः - > नितराम् ईड्यते
प्रयोगाः - > वीरुन्नीडकपोतकूजितमनुक्रन्दन्त्यधः कुक्कुभाः
उल्लेखाः - > मालती० ९-७
नीड
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಕ್ಕಿಗಳ ಗೂಡು
नीड
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಶ್ರಯಸ್ಥಾನ / ವಿಶ್ರಾಂತಿಸ್ಥಾನ
प्रयोगाः - > अबलस्वकुलाशिनो झषान्निजनीडद्रुमपीडिनः खगान्
उल्लेखाः - > नैष० २-१०
नीड
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಶ್ರಯಸ್ಥಾನ / ವಿಶ್ರಾಂತಿಸ್ಥಾನ
L R Vaidya
English
nIqa {% m.n. %} 1. A bird’s nest
2. a bed, a couch
3. a lair, a den
4. the interior of a carriage
5. a place in general.
Bopp
Latin
नीड m. n. nidus. (Lat. nîdus, hib. nead, cambro-brit.
nyth, germ. et anglo-sax. nest.)
Lanman
English
nīḍá, Vedic nīḻá, m. n.
—1. (place for
settling down, i. e.) resting-place
—2. esp.
bird's nest. [for ni-zd-a, i. e. ni-s(a)d-a
--198b^3 --√sad + ni: cf. Lat. nīdus,
Ger. Nest, Eng. nest: for ḻ, see Whitney
54.]
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
पेशीकोशोऽण्डे कुलायो नीडे केकी तु सर्पभुक् ।
मयूरबर्हिणौ नीलकण्ठो मेघसुहृच्छिखी ॥ १३१९ ॥
शुक्लापाङ्गोऽस्य वाक्केका पिच्छं बर्हं शिखण्डकः ।
प्रचलाकः कलापश्च मेचकश्चन्द्रकः समौ ॥ १३२० ॥
-wordlist-
पेशीकोश (पुं), अण्ड (पुंक्ली), कुलाय (पुं), नीड (त्रि), केकिन् (पुं), सर्पभुज् (पुं), मयूर (पुं), बर्हिण (पुं), नीलकण्ठ (पुं), मेघसुहृद् (पुं), शिखिन् (पुं), शुक्लापाङ्ग (पुं), केका (स्त्री), पिच्छ (क्ली), बर्ह (क्ली), शिखण्डक (पुं), प्रालाक (पुं), कलाप (पुं), मेचक (पुं), चन्द्रक (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
कुलाय
कुलाय, नीड
पेशीकोशः स्मृतोऽण्डश्च कुलायो नीड उच्यते ।
verse 2.1.1.240
page 0029
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: नीडः
Root: नीड
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ पक्षिवासः
Meaning(s):
⇒ Nest
Shloka(s):
2|3|49|2 ► पतत्रं च कुलायस्तु पञ्जरं नीडमस्त्रियाम्॥ (अन्तरिक्षकाण्डः/खगाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|3|49|2 ⇢ कुलायः (कुलाय) (पुं) ⇒ Nest ⇒ पक्षिवासः
➠ 2|3|49|2 ⇢ पञ्चरः (पञ्चर) (नपुं) ⇒ Nest ⇒ पक्षिवासः
➠ 2|3|49|2 ⇢ नीडः (नीड) (पुं) ⇒ Nest ⇒ पक्षिवासः
➠ 2|3|49|2 ⇢ नीडम् (नीड) (नपुं) ⇒ Nest ⇒ पक्षिवासः
Related word(s):
जातिः ➡ अचलनिर्जीववस्तु
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
नीडः, पुं
क्ली,
 (नितरां ईड्यते स्तूयते सुदृश्यत्वा-दिति । नि + ईड स्तुतौ + घञ् ।) पक्षिवास-स्थानम् । पाखीरवासा इति भाषा ॥
तत्-पर्य्यायः । कुलायः २ । इत्यमरः । २ । ५ । ३७ ॥
(यथा, भागवते । ३ । ५ । ३९ ।“मार्गन्ति यत्ते मुखपद्मनीडै-श्छन्दःसुपर्ण्णैरृषयो विविक्ते ॥
”)स्थानम् । इति मेदिनी । डे, १७ ॥
(रथ्यधि-ष्ठानस्थानम् । यथा, रामायणे । ५ । ४८ । ३२ ।“स भग्ननीडः परिवृत्तकूवरःपपात भूमौ हतवाजिरम्बरात् ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
नीड
पु०
न०
 नितरामिसन्ति णगा चात्र नि + इल--क डस्यत्वः । णगानां १ वासस्थाने (वागा) अमरः २ माश्रये च“वितर्दिनिर्यूहविटङ्गनीडः” माथः “नीडारम्भैर्गृह-वलिभुजामाकुलग्रामचैत्याः” मेघ० । नितराभीड्यते नि +ईड--कर्मणि घञ् । ३ रथावयवभेदे “प्रदक्षिणं रथनीडपरिहारः” कात्या० श्रौ० १८५१८ “भग्नचक्राक्षनो-डाश्च निपातितमहाध्वजाः” भा० भी० ७१ अ० । स्वार्थेक । तत्रार्थे “कुर्वाणौ नीडकं तत्र जटासु तृणतन्तुभिः” भा० शा० २६२ अ० ।
Capeller
German
नीड॑ o. नीळ॑
m.
n.
 Ruheplatz, Lager, Nest.
नीड॑ auch innerer Wagenraum.
Grassman
German
nīḍá, m., Ruheplatz, Lager (des Stieres), (von nīḍ).
-ám {831, 2} (samānám).
-é vṛṣabhásya {297, 11}. _{297, 12}
upamásya {831, 6}.
Burnouf
French
नीड नीड
m.
n.
 nid.
Lieu, place.
Lat. nidus
irl.
nead
angl. nest.
नीड्ज
m.
 (जन्) oiseau, en gén.
नीडोद्भव
m.
 (उत्
भू) mms.
Stchoupak
French
नीड-
m.
 nt. lieu de repos, abri, not. nid
intérieur d'une voiture
-क- nid.
°गर्भ-
m.
 intérieur du nid.