निसर्ग (nisarga)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 निसर्ग m.
  (-र्गः)
	 1. The natural state,  nature,  peculiar character or
condition. 
	 2. Form. 
	 3. Creation. 
	 4. Relinquishment,  abandon-
ing.
	 5. Transfer,  barter.
	 6. Voiding excrement.
 E.
  नि before,  सृज्
to create,  or to abandon,  aff.
   घञ् ।

Capeller Eng

English

 निसर्ग m.
  evacuation,  discharging (esp.    of the body)
giving forth,  ceding,  granting,  bestowing
 dismission,  creation
 natural
state or character,  nature
 °—,  instr.
  ,  & abl.
  by nature,  originally.

Yates

English

 नि-सर्ग (र्गः) 1.
m.
  Natural state or
condition,  nature
 form
 crea-
tion
 leaving
 barter.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

निसर्ग 	-	 nisarga 	-	 m.
  	-	  favour or grant
निसर्ग 	-	 nisarga 	-	 m.
  	-	  voiding excrement
निसर्ग 	-	 nisarga 	-	 m.
  	-	  abandoning
निसर्ग 	-	 nisarga 	-	 m.
  	-	  giving away
निसर्ग 	-	 nisarga 	-	 m.
  	-	  bestowing
निसर्ग 	-	 nisarga 	-	 m.
  	-	  granting
निसर्ग 	-	 nisarga 	-	 m.
  	-	  creation
निसर्ग 	-	 nisarga 	-	 m.
  	-	  natural state or condition or form or character
निसर्ग 	-	 nisarga 	-	 m.
  	-	  evacuation
निसर्ग 	-	 nisarga 	-	 m.
  	-	  relinquishing
निसर्ग 	-	 nisarga 	-	 m.
  	-	  nature

Wilson

English

 निसर्ग
m.
  (-र्गः)
1 The natural state,  nature,  peculiar character or condition. 
2 Form. 
3 Creation. 
4 Relinquishment,  abandoning.
5 Transfer,  barter.
E.
  नि before सृज to create,  or to abandon,  aff.
   घञ्.

Apte

English

निसर्गः [nisargḥ],  1 Bestowing,  granting,  presenting,  giving away
 न चाधेः कालसंरोधान्निसर्गो$स्ति न विक्रयः Ms.*
  8.143.

A grant.

Evacuation,  voiding excrement.

Abandoning,  relinquishing.

Creation
 प्रजा निसर्गाद् विप्रान् वै क्षत्रियाः पूजयन्ति ह Mb.
 *  14.58.5.

Nature,  natural character,  natural state or condition
 निसर्ग दुर्बोधम् Ki.*
  1.6
18.31
 R.*
  3.35
 Ku.*
  4.16
 निसर्गतः,  निसर्गेण 'by nature',  or 'naturally'.

Exchange,  barter. Comp.
   -ज,  -सिद्ध a.
  innate,  inborn,  natural
 निसर्गजं तु तत्तस्य कस्तस्मात्तदपोहति Ms.*
  8.414. -निपुण a.
  naturally clever. -भिन्न a.
  different by nature
 निसर्ग- भिन्नास्पदमेकसंस्थम् R.*
  6.29. -विनीत a.
 

naturally discreet.

naturally well-behaved.

Apte 1890

English

 निसर्गः 1 Bestowing,  granting,  presenting,  giving away
 Ms. 8. 143. 
2 A grant. 
3 Evacuation,  voiding excrement. 
4 Abandoning,  relinquishing. 
5 Creation. 
6 Nature,  natural character,  natural state or condition
 निसर्गदुर्बोधं Ki. 1. 6
 18. 31
 R. 3. 35
 Ku. 4. 16
 निसर्गतः,  निसर्गेण ‘by nature’,  or ‘naturally’. 
7 Exchange,  barter. 
Comp. 
ज,  
सिद्ध a. innate,  inborn,  natural. 
भिन्न a. different by nature
 निसर्गभिन्नास्पदमेकसंस्थं R. 6. 29. 
विनीत a. {1} naturally discreet. {2} naturally well-behaved. 

Monier Williams Cologne

English

 नि-सर्ग m.
  (√ सृज्) evacuation,  voiding excrement,  MBh.
  

 giving away,  granting,  bestowing,  a favour or grant,  Mn.
  
 MBh.
   &c.
  

 relinquishing,  abandoning,  W.
 

 creation,  MBh.
  
 Hariv.

 natural state or condition or form or character,  nature (निसर्ग ibc. ,  °गेण ind.
 ,  °गात् ind.
 ,  or °ग-तस् ind.
  by nature,  naturally,  spontaneously),  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  

Monier Williams 1872

English

 निसर्ग नि-सर्ग। See under नि-सृज्,  p. 510.

 नि-सर्ग,  अस्,  m. evacuation,  voiding excrement
giving away,  presenting,  bestowing,  granting,  showing
a favour
 a grant
 relinquishment,  abandoning,  set-
ting free
 creation
 the natural state,  nature,  natural
character,  natural condition or form
 exchange, 
barter
 निसर्गेण or निसर्गात् or निसर्ग-तस्,  by
nature,  naturally,  from one's natural state or condition.
—निसर्ग-ज,  अस्,  आ,  अम्,  innate
 inborn,  produced
at creation,  natural.
—निसर्ग-भिन्न,  अस्,  आ,  अम्, 
naturally distinct.
—निसर्ग-विनीत,  अस्,  आ,  अम्, 
naturally discreet.
—निसर्ग-सिद्ध,  अस्,  आ,  अम्, 
effected by nature,  natural.

Macdonell

English

 निसर्ग ni-sarga,  m.
  evacuation of excrement
 🞄giving away
 bestowal,  grant
 creation
 🞄innate disposition,  nature: °—,  -tas,  in. ,  🞄ab. by nature
 -ja,  a.
  innate,  original,  originally 🞄[Page145-3] 🞄formed by (—°)
 -padva,  a.
  (ī) naturally 🞄inclined towards (lc.).

Benfey

English

 निसर्ग निसर्ग,  i. e. नि-सृज् + अ,  m.
 
 1. Evacuation of excrements,  MBh. 12, 
7951.
 2. Giving away,  Man.  8,  143.
 3. Grant,  Hariv. 10033.
 4. Creation, 
Hariv. 543.
 5. The natural state, 
peculiar character,  Kathās. 20,  31.

Apte Hindi

Hindi

निसर्गः
पुं*
  - नि+सृज्+घञ्
"प्रदान करना,  अनुदान देना,  उपहार देना,  पुरस्कार देना"

निसर्गः
पुं*
  - नि+सृज्+घञ्
अनुदान

निसर्गः
पुं*
  - नि+सृज्+घञ्
"मलोत्सर्ग,  शून्यीकरण,  मलत्याग"

निसर्गः
पुं*
  - नि+सृज्+घञ्
"त्याग,  तिलांजलि देना"

निसर्गः
पुं*
  - नि+सृज्+घञ्
सृष्टि

निसर्गः
पुं*
  - नि+सृज्+घञ्
"अदला-बदली,  विनिमय"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

निसर्ग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸ್ವಭಾವ /ಪ್ರಕೃತಿ
निष्पत्तिः - > नि + सृज (विसर्गे) - "घञ्" (३-३-१८)
प्रयोगाः - > "निसर्गसंस्कारविनीत इत्यसौ नृपेण चक्रे युवराजशब्दभाक्"
उल्लेखाः - > रघु० ३-३५
निसर्ग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸರ್ಗ /ಸೃಷ್ಟಿ
निसर्ग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರೂಪ /ಸ್ವರೂಪ
निसर्ग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದಾನ /ಕೊಡುಗೆ
प्रयोगाः - > "न त्वेवाधौ सोपकारे कौसीदीं वृद्धिमाप्नुयात् । न चाधेः कालसंरोधान्निसर्गोऽस्ति न विक्रयः"
उल्लेखाः - > म्अनु० ८-१४३

L R Vaidya

English

 nisarga {% m. %} 1. Bestowing,  granting
a grant
evacuation,  voiding excrement
abandoning,  relinquishing
creation
nature,  natural character,  natural condition,  स्त्रियो हि नाम खल्येता निसर्गादेवं पंडिताः Mrich.iv.,  K.S.iv.16,  R.iii.35,  Bhartr.i.79
 (निसर्गतः ‘naturally’)
exchange,  barter,  M.viii.143.

Bopp

Latin

 निसर्ग m. (r. सृज् praef. नि s. अ)
1) natura,  indoles.
RAGH. 3. 35. 6. 29.
2) jussus. SA. 1. 15.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

klong
१) आग्राहम् (?) २) आवर्त ३) निसर्ग ४) विपुल

ngang
१) निसर्ग २) रस

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
स्वाद्रूपं लक्षणं भावश्चात्मप्रकृतिरीतयः ।
सहजो रूपतत्त्वं च धर्मः सर्गो निसर्गवत् ॥ १३७६ ॥
शीलं सतत्त्वं संसिद्धिरवस्था तु दशा स्थितिः ।
-wordlist-
 
स्वरूप (क्ली),  स्वलक्षण (क्ली),  स्वभाव (पुं),  आत्मन् (पुं),  प्रकृति (स्त्री),  रीति (स्त्री),  सहज (पुं),  रूपतत्त्व (क्ली),  धर्म (पुंक्ली),  सर्ग (पुं),  निसर्ग (पुं),  शील (पुंक्ली),  सतत्त्व (क्ली),  संसिद्धि (स्त्री),  अवस्था (स्त्री),  दशा (स्त्री),  स्थिति (स्त्री)

नाममाला

Sanskrit

स्वभाव,  प्रकृति,  शील,  निसर्ग,  विश्वास,  निज
स्वभावः प्रकृतिः शीलं निसर्गो विश्वसो निजः ।
verse 0.1.1.185
page 0088

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 निसर्गः,  पुं,
   (नि + सृज् + घञ् ।) स्वभावः ।इत्यमरः । १ । ७ । ३८ ॥
 (यथा,  किराता-र्ज्जुनीये । १ । ६ ।“निसर्गदुर्बोधमबोधविक्लवाःक्व भूपतीनाञ्चरितं क्व जन्तवः ॥
”)रूपम् । सर्गः । इति मेदिनी । गे,  ४० ॥
 (यथा, महाभारते । १३ । ८५ । १२३ ।“निसर्गाद्ब्रह्मणश्चापि वरुणो यादसां पतिः ॥
”दानम् ॥
 यथा,  मनुः । ८ । १४३ ।“न त्वेवाधौ सोपक रे कौशीदीं वृद्धिमाप्नुयात् ।न चाधेः कालसंरोधान्निसर्गोऽस्ति न विक्रयः ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 निसर्ग पु०
  नि + सृज--घञ् । १ स्वभावे २ स्वरूपे ३ सृष्टौ चमेदि० “सर्गोनिसर्गोज्ज्वलः” नैष० “मधुरालापनिस-र्गपण्डिताम्” कुना० “निसर्गदुर्बोधमबोधविक्लवाः” किरा०“निसर्गज तु तत्तस्य कस्तस्मात्तदपोहति” मनुः । ग्र-हाणां निसर्गबलम् ग्रहबलशब्दे २७५४ पृ० दृश्यम् ।

Capeller

German

 निसर्ग m.
  Entleerung,  Verleihung,  Schöpfung, 
die Natur (eig. Hervorquellung),  das
Naturell. °—,  Instr. u. Abl. von Natur, 
von selbst.

Burnouf

French

 निसर्ग निसर्ग m.
  (सृज्) nature,  caractère,  naturel.
		 Ordre,  injonction. 

Stchoupak

French

 नि-सर्ग-
 m.
  évacuation (d'excréments) 
 fait de lâcher,  de laisser
partir,  d'abandonner 
 fait de se désister de qqch.,  de donner,  de faire cadeau
de qqch.,  d'accorder une faveur 
 nature ou condition innée,  caractère propre 
-तस् -आत् -एण par nature,  dès la naissance 
 naturellement, 
spontanément.
°ज- a. inné,  déterminé par la naissance,  naturel.
°निपुण- a. naturellement intelligent.
°पद्व- -ई- a. naturellement enclin ou attiré vers (loc.).
°भिन्न- a. v. naturellement différent.
°शालीन- a. naturellement modeste.
°सिद्ध- a. v. naturel.
°सौहृद- nt. amitié innée.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.