निष्क्रमणं (niSkramaNaM)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

Apte 1890

English

 निष्क्रमणं 1 Going forth or out. 
2 = निष्क्रम (3) above
 चतुर्थे मासि कर्तव्यं शिशोर्निष्क्रमणं गृहात् Ms. 2. 34. 

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 निष्क्रमणं,  क्ली,
   (निस् + क्रम + भावे ल्युट् ।)दशसंस्कारान्तर्गतसंस्कारविशेषः । तदनुष्ठानंयथा,  जाते कुमारे जन्मवासराद्यस्तृतीयःशुक्लपक्षस्तस्य तृतीयायां तिथौ प्रातः कुमारंस्नापयित्वा सायं सन्ध्यायामतीतायां चन्द्राभि-मुखः कृताञ्जलिः पिता तिष्ठेत् । अथ माताशुचिना वस्त्रेण कुमारमाच्छाद्य दक्षिणस्यांदिशि भर्त्तुर्वामपार्श्वे पश्चिमाभिमुखीभूय उत्तर-शिरसं कुमारं पित्रे समर्पयति । ततो माताभर्त्तुः पृष्ठदेशेन उत्तरस्यां दिशि गत्वा चन्द्रा-भिमुखीभूय भर्त्तुर्दक्षिणपार्श्वे तिष्ठति । अथपिता जपति प्रजापतिरृषिरनुष्टुप् छन्दश्चन्द्रोदेवता कुमारस्य चन्द्रदर्शने विनियोगः । ओँयत्ते सुषीमे हृदयं हितमन्तः प्रजापतौ वेदाहंमन्ये तद्ब्रह्ममाहं पौत्त्रमघं निगाम् । ततःप्रजापतिरृषिरनुष्टुप् छन्दश्चन्द्रो देवता कुमा-रस्य चन्द्रदर्शने विनियोगः । ओँ यत् पृथिव्याअनामृतं दिवि चन्द्रमसि श्रितं वेदमृतस्याहंनाममाहं पोत्त्रमघं ऋषम् । ततः प्रजापति-रृषिरनुष्टुप्छन्द इन्द्राग्नी देवते कुमारस्यचन्द्रदर्शने विनियोगः । ओँ इन्द्राग्नी शर्म्मयच्छतं प्रजायै मे प्रजापती यथायं न प्रमीयेतपुत्त्रो अनित्र्या अधि । इति मन्त्रत्रयं जप्त्वाकुमारं चन्द्रं दर्शयति । पिता चन्द्राय अर्घ्यंददाति च । ततः पिता तथाभूतमेव कुमार-मुत्तरशिरसं मात्रे दत्त्वा वामदेव्यगानान्तं कर्म्मकृत्वाच्छिद्रमवधार्य्य गृहं प्रविशेदिति । अतऊर्द्धमपरशुक्लपक्षत्रयेऽपि तृतीयायां तिथौसायंसन्ध्यामतिक्रम्य चन्द्राभिमुखः पिता जला-ञ्जलिं गृहीत्वा प्रजापतिरृषिरनुष्टुप्छन्दश्चन्द्रोदेवता कुमारस्य चन्द्रदर्शने विनियोगः । ओँयददश्चन्द्रमसि कृष्णं पृथिव्या हृदयं श्रितं तदहंविद्बांस्तत् पश्यन्माहं पौत्त्रमघं रुदमितिपठित्वा जलाञ्जलिं त्यजेत् । वारद्वयं तूष्णीम् ।ततो वामदेव्यं गीत्वाच्छिद्रमवधार्य्य गृहं प्रविशे-दिति । एतच्च निष्क्रमणकर्म्माङ्गभूतमुदीच्यं कर्म्मपत्नी पुत्त्रोपादानविरहात् प्रवासिनापि कर्त्तव्य-मेव । इति निष्क्रमणम् ॥
 इति भवदेवभट्टः ॥
 * ॥
तत्र विहितदिनं यथा । रिक्तातिरिक्तास्तिथयः ।शनिमङ्गलवासरेतरे वाराः । आर्द्राश्लेष्मा-कृत्तिकाभरणीमघाविशाखापूर्व्वफल्गुनीपूर्व्वा-षाढापूर्व्वभाद्रपत्शतभिषाभिन्नानि नक्षत्राणि ।कन्यातुलाकुम्भसिंहसंज्ञकानि लग्नानि । बाल-कस्य चतुर्थे मासि तृतीये वा चन्द्रादिशोभनेकर्त्तव्यम् । इति ज्योतिषम् ॥

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.