| YouTube Channel

निष्कः (niSkaH)

 
Apte
English
निष्कः [niṣkḥ] कम् [kam], कम् 1 A golden coin (of different values, but generally taken to be equal to one Karṣa or Suvarṇa of 16 Māsas
'वराटकानां दशकद्वयं यत् सा काकिणी ताश्च पणश्चतस्रः । ते षोडश द्रम्म इहावगम्यो द्रम्मैस्तथा षोडशभिश्च निष्कः ॥ मांसभेत्ता तु षष्णिष्कान् (दण्डः)
Ms.*
 8.284.
A weight of gold equal to 18 or 15 Suvarṇas q. v.
A golden ornament for the neck or the breast
हरिचक्रेण तेनास्य कण्ठे निष्कमिवार्पितम्
Ku.*
 2.49
निष्ककण्ठीः (उपदेववरस्त्रियः)
Bhāg.*
 4.3.6.
Gold in general.
A golden vessel.
A die or dice
L.
 D. B.
Departure, going away
Nm. -ष्कः A Chāndāla.
Apte 1890
English
निष्कः
कं 1 A golden coin (of different values, but generally taken to be equal to one Karṣa or Suvarṇa of 16 Māṣas).
2 A weight of gold equal to 108 or 150 Suvarṇas q. v.
3 A golden ornament for the neck or the breast
Ku. 2. 49.
4 Gold in general.
5 A golden vessel.
ष्कः A Cāṇḍāla.
Apte Hindi
Hindi
निष्कः
पुं*
 - निष्+अच्
स्वर्णमुद्रा
निष्कः
पुं*
 - निष्+अच्
१०८ से १५० कर्ष के तोल का सोना
निष्कः
पुं*
 - निष्+अच्
छाती या कण्ठ में पहनने का स्वर्णाभूषण
निष्कः
पुं*
 - निष्+अच्
सोना
निष्कः
पुं*
 - निष्+अच्
चांडाल
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 नाणकम्, निष्कः, निष्कम्, मुद्रा, टङ्कः, टङ्ककः
noun
निर्दिष्टमूल्यं क्रयविक्रयमाध्यमः धातोः निर्मितः गोलः।- धातोः खण्डः यस्य मूल्यं निर्धारितं तथा च विनिमयस्य साधनमपि असौ।
"प्राचीने काले सुवर्णस्य नाणकानि आसन्।"
Synonyms:
 मुद्रा, दीनारः, नाणकम्, ढङ्कः, ढङ्ककः, निष्कः, निष्कम्, कार्षापणम्
noun
विनिमयसाधनम्।
"श्रेष्ठिनः मञ्जूषा मुद्रया परिपूर्णा।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
निष्कः, पुं
क्ली,
 (निश्चयेन कायति शोभते इति ।निस् + कै + आतश्चेति कः ।) चत्वारः सुवर्णाः ।चारि मोहर इति भाषा ॥
यथा, मनुः ।८ । १३७ ।“धरणानि दश ज्ञेयः शतमानस्तु राजतः ।चतुःसौवर्णिको निष्को विज्ञेयस्तु प्रमाणतः ॥
”साष्टशतसुवर्णः । हेम । उरोभूषणम् । (यथा, रामायणे । १ । ६ । ११ ।“नामृष्टभोजी नादाता नाप्यनङ्गदनिष्कधृक् ॥
”)पलम् । दीनारः । इत्यमरः । ३ । ३ । १४ ॥
अस्यटीका यथा । “शास्त्रीयषोडशमाषकपरिमितंस्वर्णं सुवर्णं तेषां सुवर्णानां अष्टाधिकशतम् ।हेम स्वर्णमात्रम् । उरोभूषणं वक्षोऽलङ्कारः ।पलं शास्त्रीयमानविशेषः । उरोभूषणं पलञ्चहेम्न एवेति केचित् । दीनारः सम्यग्व्यवहारार्थंमानवस्तु एषु निष्कः । केचित्तु दीनार इतिपल इत्यस्य विशेषणम् । दीनारे पले लौकिक-पले न तु शास्त्रीये इत्याहुः ॥
स्मार्त्तास्तुद्वात्रिंशद्रक्तिकापरिमितं काञ्चनं दीनारः ।तथाहि ।‘दीनारो रोपकैरष्टाविंशत्या परिकीर्त्तितः ।सुवर्णंसप्ततितमो भागो रोपक उच्यते ॥
’इति विष्णुगुप्तः ॥
सुवर्णोऽशीतिरक्तिकापरिमितं काञ्चनं तस्यसप्ततितमो भागः सप्तमांशाधिकहेमरक्तिकायांरोपकः तदष्टाविंशत्या द्बात्रिंशद्रक्तिकापरिमितंहेम दीनार इति पर्य्यवस्यतीत्याहुः ।” इतिभरतः ॥
* ॥
स्वर्णकर्षः । स्वर्णपलम् । इतिहेमचन्द्रः ॥
कण्ठभूषा । इति जटाधरः ॥
माषकचतुष्टयम् । इति वैद्यकपरिभाषा ॥
(यथा, “स्याच्चतुर्म्माषकैः शाणः स निष्कष्टङ्क एव च ॥
”इति पूर्व्वखण्डे प्रथमेऽध्याये शार्ङ्गधरेणोक्तम् ॥
)षोडशद्रम्यः । षोल काहन इति भाषा ॥
(यथा, लीलावत्याम् । २ ।“वराटकानां दशकद्बयं यत्सा काकिनीं ताश्च पणश्चतस्रः ।ते षोडशद्रम्य इहावगम्योद्रम्यैस्तथा षोडशभिश्च निष्कः ॥
”)