निषध (niSadha)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
Englishनिषध (-धः)
1. The name of a mountain or mountainous range,
forming one of the principal ranges of the universe, and des-
cribed as lying immediately south of Ilāvrata, and north of the
Himālaya range.
2. A country in the south-east division of India.
3. The sovereign of Nishada.
4. A musical note
also निषाद ।
5. Hard, solid.
नि before, सद् to go, अच्, and द egularly
changed to ध.
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
Englishनिषध
(-धः)
1 The name of a mountain or mountainous range, forming one of the principal
ranges of the universe, and described as lying immediately south of
Hāvrata, and north of the Himāla range.
2 A country in the south-east division of India.
3 The sovereign of Niṣadha.
4 A musical note
also निषाद्र.
5 Hard, solid.
नि before षद to go, अच् and द egularly changed to
ध.
Apte
Englishनिषध [niṣadha], Hard, solid. -धाः (pl. ) of a people and their country governed by Nala.
धः A ruler of the Niṣadhas.
of a mountain.
A musical note
निषाद. -धा of Nala's capital.
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishनिषध निषध, अस्, m., N. of a mountain
or chain of mountains forming one of the principal
ranges of the earth, and described as lying immedi-
ately south of Ilāvṛta and north of the Himālaya
(आस्), m. pl., N. of a people and their country
governed by Nala
the sovereign of the Niṣadhas
N. of a son of Janam-ejaya
of Kuśa the father of
Nala
a peculiar position of the closed hand
a
musical note [cf. नि-षाद]
(अस्, आ, अम्), hard,
solid
(आ), f., N. of Nala's capital, the city of the
Niṣadhas
N. of a river rising in the Vindhya
mountains.
—निषध-वंश, अस्, m. the race of
Niṣadha.
—निषधाधिप (°ध-अध्°), अस्, m.
or निषधाधिपति (°ध-अध्°), इस्, m. or निष-
धेश्वर (°ध-ईश्°), अस्, m. ‘lord of Niṣadha, ’
epithet of Nala
[cf. नैषध, नैषध्य।]
—निषधाश्व (°ध-अश्°), अस्, m., N. of a son
of Kuru.
—निषधेन्द्र-काव्य, अम्, n. ‘the poem
of the prince of the Niṣadhas, ’ N. of a poem.
Macdonell
EnglishBenfey
EnglishApte Hindi
Hindiनिषधः
- "नि+सद्+अच्, पृषो*"
नल द्वारा शासित एक देश तथा उसके निवासियों का नाम
निषधः
- -
निषध देश का शासक
निषधः
- -
पहाड़ का नाम
निषधः
- -
एक देश का नाम जहाँ नल का राज्य था।इस की राजधानी अलका थी जो अलकनन्दा नदी के तट पर स्थित है। ऐसा प्रतीत होता है कि उतरी भारत का वर्तमान कुमायूं प्रदेश इसका एक भाग था। यह एक वर्षपर्वत का नाम भी है।
Shabdartha Kaustubha
Kannadaनिषध
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಪರ್ವತ
निष्पत्तिः - > नि + षद्लृ (विशरणगत्यवसादनेषु) - "अच्" (३-१-१३४) - पृषो०
विस्तारः - > ಈ ಪರ್ವತವು ಇಲಾವೃತಖಂಡಕ್ಕೆ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವುದು. ಹತ್ತು ಸಹಸ್ರ ಯೋಜನಎತ್ತರವುಳ್ಳದ್ದು ಮತ್ತ್ ಸಹಸ್ರ ಯೋಜನ ವಿಸ್ತಾರವುಳ್ಳದ್ದು. "एवं दक्षिणेनेलावृतं निषधो हेमकूटो हिमालय इति प्रागायता यथा नीलादयोऽयुतयोजनोत्सेधा हरिवर्षकिम्पुरुषभारतानां यथासङ्ख्यम्" - भाग० ५-१६-९
निषध
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೂರ್ಯವಂಶದ ಒಬ್ಬ ದೊರೆ /ಶ್ರೀರಾಮನ ಪುತ್ರನಾದ ಕುಶನ ಪೌತ್ರ /ಕುಶನ ಮಗನಾದ ಅತಿಥಿ ರಾಜನ ಮಗ
प्रयोगाः - > "स नैषधस्यार्थपतेः सुतायामुत्पादयामास निषिद्धशत्रुः । अनूनसारं निषधान्नगेन्द्रात् पुत्रं यमाहुर्निषधाख्यमेव ॥"
उल्लेखाः - > रघु० १८-१
निषध
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಿಷಧದೇಶ
प्रयोगाः - > "निषधेषु महीपालो वीरसेन इति श्रुतः"
उल्लेखाः - > भा० वन० ४९-६०
निषध
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಿಷಧದೇಶದ ದೊರೆಗಳು
निषध
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕಠಿನವಾದ /ಗಟ್ಟಿಯಾದ
विस्तारः - > "निषधः कठिने देशे तद्राजे पर्वतान्तरे" - मेदि०
L R Vaidya
EnglishBopp
LatinLanman
EnglishSchmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
Germanअभिधानचिन्तामणिः
Sanskritषड्ज ऋषभगान्धारा मध्यमः पञ्चमस्तथा ।
धैवतो निषधः सप्त तन्त्रीकण्ठोद्भवाः स्वराः ॥ १४०१ ॥
ते मन्द्रमध्यताराः स्युरुरःकण्ठशिरोद्भवाः ।
षड्ज (पुं), ऋषभ (पुं), गान्धार (पुं), मध्यम (पुं), पञ्चम (पुं), धैवत (पुं), निषध (पुं), स्वर (पुं), मन्द्र (पुं), मध्य (पुं), तार (पुं)
Mahabharata
EnglishNishadha^1, son of the elder Janamejaya. § 154 (Pūruvaṃś.): I, 94, 3745.
Nishadha^2, an ancient king (“king of the Nishadhas”). § 267 (Yamasabhāv.): II, 8, 326 (in the palace of Yama
C. has by error Nishadaḥ).
Nishadha^3, a mountain. § 459 (Mārkaṇḍeyas.): III, 188, 12917 (seen by Mārkaṇḍeya in the stomach of Nārāyaṇa).-§ 548d (Indra): III, 315, 17460 (Indra went to N. and dwelt there in disguise).--§ 574 (Jambūkh.): VI, 6, 198 (among the varshaparvatāḥ of Jambūdvīpa), 202 (dakshineṇa tu Nīlasya Nºsyottareṇa tu, there lies Mālyavat), () 246 (inhabited by sarpāḥ and nāgāḥ).--§ 574i (Jambū): VI, 7, 272 (dakshiṇena tu Nīlasya Nºsyottareṇa tu, the Jambū is situated).--§ 574 (Jambūkh.): VI, 8, 288 (dakshiṇena tu Śvetasya Nºottareṇa tu, there the varsha Ramanaka is situated), 290 (dakshiṇena tu Nīlasya Nºsyottarena tu, there lies the varsha Hiraṇmaya, but the text seems to be in disorder in this passage).--§ 775 (Ānuśāsanik.): XIII, 166, 7658 (enumeration).
Nishadha, pl. (ºāḥ), a people and country. § 343 (Nalopākhyānap.): III, 52, 2067 (ºeshu mahīpālo Vīrasenaḥ).-§ 344 (do.): III, 54, 2074 (ruled by Nala), 2098 (Nalo nāma Nºeshu mahīpatiḥ), 2103.--§ 346 (do.): III, 59, 2255, 2258.--§ 347 (do.): III, 64, 2448, 2455 (ºānām adhipatiḥ…Nalaḥ), 2478 (? goptā Nºvaṃśasya), 2487 Nalaḥ…Nºānāṃ janādhipaḥ), 2492 (ºānām adhipatiṃ Nalaṃ), 2504 (Nalaṃ Nºānām adhipatiṃ).--§ 354 (do.): III, 78, 3030.--§ 574 (Jambūkh.): VI, 9, 359 (among the peoples of Bhāratavarsha). Nishadhādhipa, Nishadhādhipati, Nishadharājendra, Nishadheśvara = Nala, q.v.
पुराणम्
Englishनिषध १ / NIṢADHA I. A King born in Śrī Rāma's dynasty. kuśa was born as the son of śrī rāma, aditi as Kuśa's son and niṣadha as Aditi's son. This niṣadha was the father of King Nabhas. (bhāgavata, 9th skandha).
निषध २ / NIṢADHA II. A King of Bharata's dynasty. niṣadha was the grandson of King puru and the fourth son of janamejaya. A great humanitarian, niṣadha ruled the country to the satisfaction of everybody. (Ādi Parva, Chapter 94, Verse 56).
निषध ३ / NIṢADHA III. A mountain near mount Meru. During his triumphal tour, arjuna defeated the people of this region.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritनिषधः, पर्व्वतविशेषः । इत्यमरः । २ । ३ । ३ ॥
स तु इलावृतस्य दक्षिणे हरिवर्षस्य सीमा-पर्व्वतः । प्रागायतः । अयुतयोजनोत्सेधः ।द्विसहसयोजनविस्तीर्णः । इति श्रीभागवते ५स्कन्धे १६ अध्यायः ॥
कठिनम् । देशविशेषः ।(यथा, महाभारते । ३ । ५३ । ३ ।“ब्रह्मण्यो वेदवित् शूरो निषधेषु महीपतिः ॥
”)तद्देशीयराजः । इति मेदिनी । धे, ३३ ॥
निषादस्वरः । इति हेमचन्द्रः । ६ । ३७ ॥
(रामप्रपौत्त्रे सूर्य्यवंशीयनृपभेदे । यथा, हरि-वंशे । १५ । २६ ।“रामस्य तनयो जज्ञे कुश इत्यभिविश्रुतः ।अतिथिस्तु कुशाज्जज्ञे निषधस्तस्य चात्मजः ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskritनिषध पर्वतभेदे स च सि० शि० उक्तो यथा“लङ्कादेशाद्धिमगिरिरुदग्धेमकूटोऽथ तस्मात् तस्मा-च्चान्यो निषध इति ते सिन्धुपर्यन्त दैर्व्याः” । एवं सिद्धा-दुदगपि पुरात् शृङ्गवच्छुक्लनीला वर्षाण्येषां जगुरिहबुधा अन्तरे द्रोणिदेशान् । भारतवर्षमिदं ह्युदगस्मात्किन्नरवर्षमतो हरिवर्षम्” मू० “अतो लङ्काया उत्त-रतो हिमवान् नाम गिरिः पूर्व सिन्धुपर्यन्तदैर्व्यो-ऽस्ति । तस्योत्तरे हेमकूटः, सोऽपि समुद्रपर्यन्तदैर्घ्यः ।तथा तदुत्तरे निषधः” । तेषामन्तरे द्रोणिदेशा वर्ष-संज्ञाः, तत्रादौ भारतवर्षम् । तदुत्तरं किन्नरवर्षम् ।ततो हरिवर्षमिति” प्रमिता० । स च किंपुरुषवर्षस्यसीमापर्वतः यथाह भाग० ५ । १६ । १० श्लो० । “एवं दक्षि-णेनेलावृतं निषधो हेमकूटो हिमालय इति प्रागायतायथा नीलादयः । अयुतयोजनोत्सेधा हरिवर्षकिम्-पुरुषभारतानां यथासंख्यम्” । सूर्यवंश्ये रामात्मजकुशस्यपौत्रे २ नृपभेदे “अतिथिस्त कुशाज्जज्ञे निषधस्तस्य चा-त्मजः” हरिवं १५ अ० । “स (अतिथिः) नैषधस्यार्थपतेःसुतायाम् उत्पादयामास निषिद्धशत्रुः । अनूनसारंनिषधान्नगेन्द्रात् पुत्रं यमाहुर्निषधाख्यमेव” रघुः । चन्द्र-वंश्ये ३ जनमेजयान्तरस्यात्मजभेदे “जनमेयस्य तनयाःभुवि ख्याता महाबलाः । धृतराष्ट्रः प्रथमजः पाण्डुर्बा-ह्लीक एव च । निषधश्च महातेजास्तथा जाम्बूनदोब्रली” भा० आ० ९४ अ० । ४ देशभेदे ब० व० । “शकानिषादा निषधास्तथैवानर्त्तनैरृताः” भा० भी० ९ अ०जनषदोक्तौ । “निषधेषु महीपालो वीरसेन इतिश्रुतः” भा० व० ५२ अ० । निषधानां राजा ते अभिजनोऽस्यवा अण् । नैषध तद्देशनृपे पित्रादिक्रमेण तद्देशवासिनिच । “न नैषधे कार्यमिदं निगाद्यम्” नैष० बहुषु अणोलुक् । ५ कठिने मेदि० ६ निषादस्वरे हेमच० ।७ कुरुनामकनृपपुत्रे च “तपत्यां सूर्य्यकन्यायां कुरुक्षे-त्रपतिः कुरुः । परीक्षित् सुधनुर्मन्युर्निषधश्च कुरोःसुताः” भाग० २२ । ३
Burnouf
FrenchStchoupak
FrenchNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.