निवृत्त (nivRtta)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 निवृत्त mfn.
   (-त्तः-त्ता-त्तं)
	 1. Ceased,  stopped.
	 2. Abstaining from worldy
acts,  &c.
	 3. Abstracted from or independent of worldly motives.
4. Desisting from or repenting of any improper conduct.
	 5. Re-
turned,  turned back.
	 6. Gone,  departed.
	 7. Finished,  complet-
ed.
 E.
  नि prohibitory prefix,  वृत् to be,  aff.
   क्त
 see निर्वृत्त.

Capeller Eng

English

 निवृत्त a.
  returned,  gone,  departed,  fled
 having escaped, 
desisted or abstained from (abl.  or —°)
 deprived of (abl. )
 ceased, 
vanished,  disappeared,  no more,  to be supplied (g. )
 independent of
wordly motives (an action).

Yates

English

 नि-वृत्त (त्तः-त्ता-त्तं)
a. Ceased,  stop-
ped
 reformed
 finished
 gone.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

निवृत्त 	-	 nivRtta 	-	 adj.
  	-	  quiet
निवृत्त 	-	 nivRtta 	-	 adj.
  	-	  rid or deprived of  [ abl ]
निवृत्त 	-	 nivRtta 	-	 adj.
  	-	  averted from
निवृत्त 	-	 nivRtta 	-	 adj.
  	-	  set
निवृत्त 	-	 nivRtta 	-	 adj.
  	-	  fled
निवृत्त 	-	 nivRtta 	-	 adj.
  	-	  vanished
निवृत्त 	-	 nivRtta 	-	 adj.
  	-	  rebounded from
निवृत्त 	-	 nivRtta 	-	 adj.
  	-	  abstracted from this world
निवृत्त 	-	 nivRtta 	-	 adj.
  	-	  passed away
निवृत्त 	-	 nivRtta 	-	 adj.
  	-	  turned back
निवृत्त 	-	 nivRtta 	-	 adj.
  	-	  having renounced or given up
निवृत्त 	-	 nivRtta 	-	 adj.
  	-	  omitted
निवृत्त 	-	 nivRtta 	-	 adj.
  	-	  retreated
निवृत्त 	-	 nivRtta 	-	 adj.
  	-	  gone
निवृत्त 	-	 nivRtta 	-	 adj.
  	-	  indifferent to
निवृत्त 	-	 nivRtta 	-	 adj.
  	-	  finished
निवृत्त 	-	 nivRtta 	-	 adj.
  	-	  ceased
निवृत्त 	-	 nivRtta 	-	 adj.
  	-	  completed
निवृत्त 	-	 nivRtta 	-	 adj.
  	-	  returned to
निवृत्त 	-	 nivRtta 	-	 adj.
  	-	  disappeared
निवृत्त 	-	 nivRtta 	-	 n.
  	-	  causing a cessation
निवृत्त 	-	 nivRtta 	-	 n.
  	-	  return
निवृत्त 	-	 nivRtta 	-	 n.
  	-	  ceased to be valid or binding
निवृत्त 	-	 nivRtta 	-	 n.
  	-	  left out
निवृत्त 	-	 nivRtta 	-	 n.
  	-	  desisting from or repenting of any improper conduct
निवृत्त 	-	 nivRtta 	-	 ppp. 	-	  become
निवृत्त 	-	 nivRtta 	-	 ppp. 	-	  returned

निवृत्त 	-	  nivRtta 	-	 adj.
  	-	 omitted
निराकृत 	-	  nirAkRta 	-	 adj.
  	-	 omitted
परिहीण 	-	  parihINa 	-	 adj.
  	-	 omitted
प्रतिहत 	-	  pratihata 	-	 adj.
  	-	 omitted
प्रतिषिद्ध 	-	  pratiSiddha 	-	 adj.
  	-	 omitted
हीन 	-	  hIna 	-	 adj.
  	-	 omitted
निवर्तते  { निवृत् } 	-	  nivartate  { nivRt } 	-	 verb 	-	  be omitted
विनिर्वर्तते  { विनिवृत् } 	-	  vinirvartate  { vinivRt } 	-	 verb 	-	  be omitted
परिहापणीय 	-	  parihApaNIya 	-	 adj.
  	-	  to be omitted
परित्याज्य 	-	  parityAjya 	-	 adj.
  	-	  to be omitted
परिषन्न 	-	  pariSanna 	-	 adj.
  	-	  lost or omitted
अपरिहीयमाण 	-	  aparihIyamANa 	-	 adj.
  	-	  not being omitted
निष्परिहार्य 	-	  niSparihArya 	-	 adj.
  	-	  not to be omitted
परिहीयते  { परिहा } 	-	  parihIyate  { parihA } 	-	 verb pass. 	-	  be avoided or omitted
लोप्य 	-	  lopya 	-	 adj.
  	-	  to be omitted or elided
परिलुप्यते  { परिलुप् } 	-	  parilupyate  { parilup } 	-	 verb pass. 	-	  be taken away or omitted
उद्गीर्य 	-	  udgIrya 	-	 ind.
  	-	  having omitted or ejected
सार्य 	-	  sArya 	-	 adj.
  	-	  that which may be dropped or omitted
परिहार्य 	-	  parihArya 	-	 adj.
  	-	  to be shunned or avoided or omitted or escaped from
भ्रष्टक्रिय 	-	  bhraSTakriya 	-	 adj.
  	-	  one who has discontinued or omitted prescribed acts
पश्चात्ताप 	-	  pazcAttApa 	-	 m.
  	-	  repentance at something rejected or omitted from want of judgement
क्षयाह 	-	  kSayAha 	-	 m.
  	-	  lunar day that is omitted in the adjustment of the lunar and the solar calendar
क्षयमास 	-	  kSayamAsa 	-	 m.
  	-	  lunar month that is omitted in the adjustment of the lunar and the solar calendar
पतितसावित्रीक 	-	  patitasAvitrIka 	-	 m.
  	-	  man of the first 3 classes whose investiture has been unduly performed or omitted
व्यवस्थितविभाषा 	-	  vyavasthitavibhASA 	-	 f.
  	-	  option fixed or determined in each particular case applicable or omitted throughout
व्यवस्थितविकल्प 	-	  vyavasthitavikalpa 	-	 m.
  	-	  option fixed or determined in each particular case applicable or omitted throughout

 
   निवृत्त  nivRtta adj.
   ceased   
   विगत  vigata adj.
   ceased    
   प्रशान्त  prazAnta adj.
   ceased   
   पर्यवसित  paryavasita adj.
   ceased    
   अस्तमित  astamita adj.
   ceased   
   उपशान्त  upazAnta adj.
   ceased    
   निर्वृत  nirvRta adj.
   ceased   
   प्रहीण  prahINa adj.
   ceased    
   प्रनष्ट  pranaSTa adj.
   ceased   
   विच्छिन्न  vicchinna adj.
   ceased    
   विश्रान्त  vizrAnta adj.
   ceased   
   व्यपेत  vyapeta adj.
   ceased    
   व्यावृत्त  vyAvRtta adj.
   ceased   
   व्युच्छिन्न  vyucchinna adj.
   ceased    
   व्युपरत  vyuparata adj.
   ceased   
   व्युपशान्त  vyupazAnta adj.
   ceased    
   व्युत्क्रान्त  vyutkrAnta adj.
   ceased   
   शान्त  zAnta adj.
   ceased    
   संनिवृत्त  saMnivRtta adj.
   ceased   
   सम्प्रशान्त  samprazAnta adj.
   ceased        

 
   निवृत्त  nivRtta adj.
   rebounded from

Wilson

English

 निवृत्त
mfn.
   (-त्तः-त्ता-त्तं)
1 Ceased,  stopped.
2 Abstaining from worldly acts,  &c.
3 Abstracted from or independant of worldly motives.
3 Desisting from or repenting of any improper conduct.
4 Returned,  turned back.
5 Gone,  departed.
6 Finished,  completed.
E.
  नि prohibitory prefix,  वृत to be,  aff.
   क्त
 see निर्वृत्त.

Apte

English

निवृत्त [nivṛtta],  p. p. 

Returned,  turned back.

Gone,  departed,  vanished,  disappeared.

Ceased,  refrained or abstained from,  stopped,  desisted
 तस्थौ निवृत्तान्यवरा- भिलाषः Ku.*
  1.51.

Abstaining from worldly acts,  abstracted from this world,  quiet
 प्रवृत्तं च निवृत्तं च द्विविधं कर्म वैदिकम् Ms.*
  12.88.

Repenting of improper conduct.

Finished,  completed,  whole

Set (as the sun)
 see वृत् with नि.

त्तम् Return. 

A mind free from the influence of passions. Comp.
   -आत्मन् m.
 

a sage.

an epithet of Viṣṇu. -इन्द्रिय a.
  one whose senses or desires are averted from.  -कारण a.
  without further cause or motive. (-णः ) a virtuous man,  a man uninfluenced by worldly desires. -मांस a.
  one who abstains from eating meat
 निवृत्तमांसस्तु जनकः U.*
  4. -यौवन a.
  one whose youth has returned,  restored to youth. -राग a.
  of subdued passions. -लौल्य a.
  not desirous. -वृत्ति a.
  quitting any practice or occupation. -हृदय a.
  with relenting heart.

Apte 1890

English

 निवृत्त p. p. 1 Returned,  turned back. 
2 Gone,  departed,  vanished,  disappeared. 
3 Ceased,  refrained or abstained from,  stopped,  desisted
 Ku. 1. 51. 
4 Abstaining from worldly acts,  abstracted from this world,  quiet. 
5 Repenting of improper conduct. 
6 Finished,  completed,  whole
 see वृत् with नि. 
त्तं 1 Return. 
2 A mind free from the influence of passions. 
Comp. 
आत्मन् m. {1} a sage. {2} an epithet of Viṣṇu. 
कारण a. without further cause or motive. (
णः) a virtuous man,  a man uninfluenced by worldly desires. 
मांस a. one who abstains from eating meat
 निवृत्तमां सरतु जनकः U. 4. 
राग a. of subdued passions. 
वृत्ति a. quitting any practice or occupation. 
हृदय a. with relenting heart. 

Monier Williams Cologne

English

 नि-°वृत्त mfn.
   (often w.r. for निर्-वृत्त,  वि-वृत्त,  नि-वृत) turned back,  returned to (acc.  ),  MBh.
  

 rebounded from (abl. ),  R.
 

 retreated,  fled (in battle),  MBh.
  

 set (as the sun),  R.
 

 averted from,  indifferent to,  having renounced or given up (abl.  or comp. ),  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  

 abstracted from this world,  quiet,  BhP.
  
 Hcat.

 rid or deprived of (abl. ),  MBh.
  
 R.

 passed away,  gone,  ceased,  disappeared,  vanished,  ib.

 (with कर्मन् n.
  an action) causing a cessation (of mundane existence),  Mn.
   xii,  88 (opp.  to प्रवृत्त)

 ceased to be valid or binding (as a rule),  Pat.
 ,  Kāś.
 

 omitted,  left out (cf.   comp.  below)

 finished,  completed,  W.
 

 desisting from or repenting of any improper conduct,  ib.

 नि-°वृत्त n.
  return (See दुर्निव्°)

Monier Williams 1872

English

 नि-वृत्त,  अस्,  आ,  अम्,  returned,  returning,  turned
back
 gone,  departed
 vanished
 ceased,  refrained
from,  abstained,  stopped,  desisted,  prohibited
 abstain-
ing from worldly acts,  &c.
 abstaining,  abstracted or
abstained from or independent of worldly acts or
motives,  abstracted from this world,  quiet
 desisting
from or repenting of any improper conduct
 finished, 
completed,  whole
 (अम्),  n. return
 [cf. दुर्-न्°।]
—निवृत्त-कारण,  अस्,  आ,  अम्,  without further
cause or motive
 (अस्),  m. a virtuous man,  one
uninfluenced by worldly desires.
—निवृत्त-कृषि-
गोरक्ष,  अस्,  आ,  अम्,  ceasing from agriculture and the
tending of cattle.
—निवृत्त-देव-कार्य,  अस्,  आ,  अम्, 
ceasing from sacrificial rites or offerings to the gods.
—निवृत्त-मांस,  अस्,  आ,  अम्,  one who abstains
from eating meat.
—निवृत्त-यज्ञ-स्वाध्याय,  अस्, 
आ,  अम्,  ceasing from sacrifices and the repetition of
prayers.
—निवृत्त-राग,  अस्,  आ,  अम्,  of subdued
appetites or passions.
—निवृत्त-वृत्ति,  इस्,  इस्,  इ, 
quitting any practice or occupation.
—निवृत्त-
हृदय,  अस्,  आ,  अम्,  with relenting heart.
—निवृत्-
तात्मन् (°त-आत्°),  आ,  m. ‘one whose spirit is ab-
stracted, ’ a sage
 an epithet of Viṣṇu.

Macdonell

English

 निवृत्त ni-vṛtta,  pp. turned away: -rāga,  a.
  🞄whose passions are subdued,  -hṛdaya,  a.
  🞄with relenting heart
 -vṛtti,  f.
  return
 disappearance
 🞄cessation
 abstention from (ab.,  🞄—°)
 abstinence
 escape from (ab.)
 abstention 🞄[Page144-2] 🞄from action,  inaction
 discontinuance of 🞄a grammatical rule.

Apte Hindi

Hindi

निवृत्त
भू* क* कृ* - नि+वृत्+क्त
"लौटा हुआ,  वापिस आया हुआ"

निवृत्त
भू* क* कृ* - नि+वृत्+क्त
"गया हुआ,  बिदा हुआ"

निवृत्त
भू* क* कृ* - नि+वृत्+क्त
"रुक हुआ,  परहेजगार,  ठहरा हुआ,  विरत"

निवृत्त
भू* क* कृ* - नि+वृत्+क्त
"सांसारिक कार्यों से परहेज करने वाला,  इस संसार से विरक्त,  शान्त"

निवृत्त
भू* क* कृ* - नि+वृत्+क्त
असदाचरण के लिए पश्चात्ताप

निवृत्त
भू* क* कृ* - नि+वृत्+क्त
"समाप्त,  पूरा,  समस्त"

निवृत्तम्
नपुं*
   - -
लौटाना

निवृत्त
वि* - नि+वृत्+क्त
"जमा हुआ,  व्यवस्थित,  विनियमित"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

निवृत्त
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಹಿಂತಿರುಗಿದ /ಹಿಂದಕ್ಕೆ ನಡೆದ
निष्पत्तिः - > नि + वृतु (वर्तने) - "क्तः" (३-४-७२)
प्रयोगाः - > "निवृत्ते भरते धीमानत्रेरामस्तपोवनम्"
उल्लेखाः - > भट्टि० ४-१
निवृत्त
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ನಿಂತು ಹೋದ /ದೂರವಾದ /ಅದೃಶ್ಯವಾದ
प्रयोगाः - > "निवृत्ते सद्भावे जन इव जने गच्छति पुरः",  "निवृत्तवृत्तोरुपयोधरक्लमःप्रवृत्तिनिर्हादिविभूषणारवः"
उल्लेखाः - > अमरु० ४३,  किरा० ८-३
निवृत्त
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕೊನೆಗೊಂಡ /ಅವಸಾನಹೊಂದಿದ
प्रयोगाः - > "न द्वेष्टि सम्प्रवृत्तानि न निवृत्तानि काङ्क्षति"
उल्लेखाः - > गीता० १४-२२
निवृत्त
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿದ /ಹಿಂಜರಿದು ಹೋದ /ಪರಾಙ್ಮುಖನಾದ
प्रयोगाः - > "दान्तत्रिषवणस्नायी निवृत्तश्च प्रतिग्रहात्"
उल्लेखाः - > याज्ञ०३-४८
निवृत्त
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ವಿಮುಖನಾದ /ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸದ
प्रयोगाः - > "गान्धर्वमस्त्रं कुसुमास्त्रकान्तः प्रस्वापनं स्वप्ननिवृत्तलौल्यः"
उल्लेखाः - > रघु० ७-६१
निवृत्त
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ದೂರಕ್ಕೆ ಸರಿದ /ದೂರದಲ್ಲಿ ನಿಂತ
प्रयोगाः - > "एनो निवृत्तेन्द्रियवृत्तिरेनं जगाद भूयो जगदेकनाथः"
उल्लेखाः - > रघु० ५-२३
निवृत्त
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ತ್ಯಜಿಸಿದ /ತೊರೆದ /ಬಿಟ್ಟಿರುವ
प्रयोगाः - > "अनिवृत्तमांसानामेवं कल्पं व्याहरन्ति केचित् । निवृत्तमांसस्तु तत्रभवान् जनकः"
उल्लेखाः - > उ० रा० ४
निवृत्त
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಿಂತಿರುಗುವುದು /ಹಿಂದಕ್ಕೆ ನಡೆಯುವುದು /ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು
निष्पत्तिः - > नि + वृतु (वर्तने) - भावे "क्तः" (३-३-११४)
निवृत्त
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಭಾವ
निवृत्त
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೂರವಾಗುವುದು /ಅದೃಶ್ಯವಾಗುವುದು /ಅಗೋಚರವಾಗುವುದು
निवृत्त
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವುದು
निवृत्त
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುವುದು /ಹಿಂಜರಿಯುವುದು
निवृत्त
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೂರಕ್ಕೆ ಸರಿಯುವುದು
निवृत्त
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತ್ಯಜಿಸುವುದು /ತೊರೆಯುವುದು
निवृत्त
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಿವೃತ್ತಿಪೂರ್ವಕವಾದ ಕರ್ಮ (ಧರ್ಮ)
प्रयोगाः - > "प्रवृत्तं च निवृत्तं च द्विविधं कर्म वैदिकम् । सर्गादौ सृजता सृष्टं ब्रह्मणा वेदरूपिणा ॥"
उल्लेखाः - > हेमाद्रि०

L R Vaidya

English

 nivftta {% a. (f. त्ता) %} 1. Returned,  turned back
gone,  departed
ceased,  refrained from
abstracted from this world
finished,  completed,  (pp. of वृत् with नि q.v.).

Bopp

Latin

 निवृत्त v. वृत् praef. नि.

Lanman

English

 nivṛtta,  ppl.
	—1. turned away
 esp. of
an action which is turned away,  i. e. not
directed (to any ulterior purpose or object), 
 free from hope of reward in this
world or the next,  disinterested,  opp. of
pravṛtta,  q. v.
	—2. having turned away
from,  and so abstaining from,  29^3. [√vṛt
+ ni.]

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  निवृत्त
adjective
 
यः कार्यात् कर्तव्यात् वा मुक्तः जातः।
 "अहं स्वस्य कार्यात् निवृत्तः जातः।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

gyur pa
१) अवस्था २) आगत ३= आपन्न ४) आसन् ५) आसीत् ६) उपपन्न ७) कृत ८) गत ९) जात १०) ज्ञात ११) निवृत्त १२) परिणति १३) प्रवृत्त १४) प्राप्त १५) प्राप्ति १६) बद्ध १७) भवतः १८) भव्ति १९) भवन्ति २०) भवेत् २१) भवेय २२) भाव २३) भाविन् २४) भू २५) याति २६) संवृत्त २७) सत् २८) संभव २९) स्यात् ३०)

gags pa
१) अवसक्त २) निरुद्ध ३) निरोध ४) निवृत्त ५) बद्ध ६) रोध

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
परिक्षिप्ते वलयितं निवृत्तं परिवेष्टितम् ॥ १४७४ ॥
परिस्कृतं परीतं च त्यक्तं तूत्सृष्टमुज्झितम् ।
धूतं हीनं विधूतं च विन्नं वित्तं विचारिते ॥ १४७५ ॥
-wordlist-
 
परिक्षिप्त (क्ली),  वलयित (क्ली),  निवृत्त (क्ली),  परिवेष्टित (क्ली),  परिस्कृत (क्ली),  परीत (क्ली),  त्यक्त (क्ली),  उत्सृष्ट (क्ली),  उज्झित (क्ली),  धूत (क्ली),  हीन (क्ली),  विधूत (क्ली),  विन्न (क्ली),  वित्त (क्ली),  विचारित (क्ली)

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 निवृत्तः,  त्रि,  (नि + वृत् + क्तः ।) निवृत्ति-विशिष्टः । विरतः । यथा,  श्रीभागवते । १० । १ । ४ ।“निवृत्ततर्षैरुपगीयमाना-द्भवौषधाच्छ्रोत्रमनोऽभिरामात् ।क उत्तमश्लोकगुणानुवादात्पुमान् विरज्येत विना पशुघ्नात् ॥
”

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 निवृत्त न०
  नि + वृत--भावे क्त । १ निवृत्तौ यत्नभेदे चित्तस्यविषयेभ्य २ उपरमे च । ३ अभावे न०
  । नञ्सूत्रभाष्ये“निवृत्तपदार्थक” इत्युक्तम् । “तस्यार्थः निवृत्तमभावःपदार्थो यस्येति नपुंसके भावे क्त इति” वैयाकरणभूषणेउक्तं,  हरिण्याप्युक्त्रं यथा “अभावो वा तदर्थस्तुभाष्यस्य हि तदाशयात्” । कर्त्तरि क्त । ४ निवृत्तियुक्तेत्रि०  “निवृत्ततर्षैरुपगीयमानात्” भाग० १ । १ अ० । “निवृत्तेमरते धीमानत्रेरामस्तपोवनम्” भट्टिः । ५ निवृत्तिपूर्वकेकर्मणि न०
  “प्रवृत्तञ्च निवृत्तं च द्विविधं कर्म वैदिकम् ।सर्गादौ सृजता सृष्टं ब्रह्मणा वेदरूपिणा” हेमा०व्रत० भृगुः । धर्मभेदस्य निवृत्तिपूर्वकत्वादुपचारादत्रनिवृत्तपदव्यपदेश्यता ।

Capeller

German

 निवृत्त s. वर्त्.

Burnouf

French

 निवृत्त निवृत्त (pp. de वृत्) achevé,  terminé, 
cessé,  passé
 perdu.
		 Dont on s'abstient
 cf.  निवर्तामि।
निवृत्ति f.
  fin,  terminaison,  terme
 cessation. 
		 Abstention
refus.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.