| YouTube Channel

निर्विकल्पक (nirvikalpaka)

 
Capeller Eng
English
निर्विकल्प°क
a.
 having or offering no alternative,
free from difference or doubt
n.
 °ल्पम् without hesitation or
reflection.
Yates
English
नि-र्व्विकल्पक (कं) 1.
n.
 Inherent or
intuitive knowledge.
Wilson
English
निर्व्विकल्पक
n.
 (-कं) Knowledge, not depending upon or derived from
the senses.
E.
 निर् neg. विकल्प alternative, कन् added.
Monier Williams Cologne
English
निर्—विकल्पक
mfn.
=
 -विकल्प,
BhP.
Bhāṣāp.
Vedāntas.
निर्—विकल्पक
n.
 knowledge not depending upon or derived from the senses,
W.
Monier Williams 1872
English
निर्-विकल्पक or निर्-विकल्पन, अस्, आ, अम्, not
admitting an alternative, free from differences, having
no mutual dependence
not capable of mutual relation
undeliberative
conditioned
(अम्), n. knowledge not
depending upon or derived from the senses.
Benfey
English
निर्विकल्पक निर्विकल्पक, i. e. निस्
-विकल्प + क,
adj.
 Free from differ-
ences, Vedāntas. in Chr. 217, 9.
L R Vaidya
English
nir-vikalpaka {% a. %} 1. not admitting an alternative
2. being without determination
3. recognizing no distinctions as that of subject and object or the knower and the known (as contemplation in which one loses all consciousness of difference between himself and the thing he contemplates), चेतः प्रविश सहसा निर्विकल्पे समाधौ Bhartr.iii.61, Ve.i.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
निर्व्विकल्पकं,
क्ली,
 (निर्गतो विकल्पो नानाविध-कल्पना यस्मात् । कप् ।) प्रकारताविशेष्यता-नापन्नसम्बन्धानवगाह्यतीन्द्रियज्ञानम् । यथा, --“तत्प्रमाणाप्रमाणापि ज्ञानं यन्निर्व्विकल्पकम् ।प्रकारतादिशून्यं हि सम्बन्धानवगाहि यत् ॥
”“ज्ञानं यन्निर्व्विकल्पाख्यं तदतीन्द्रियमिष्यते ॥
”इति च भाषापरिच्छेदः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
निर्विकल्प(क)
त्रि०
 निर्गतो विकल्पो ज्ञातृज्ञेयादिविभागोविशेष्यविशेषणतासम्बन्धो वा यस्मात् प्रा० ब० वा कप् ।१ वेदान्तोक्ते ज्ञातृज्ञेयादिविभागशून्ये ब्रह्मात्मैकात्म-विषये अखण्डाकारके एकविषयके विशेष्यविशेष-णतासम्बन्धरहिते ज्ञाने, “आत्मारामा विहितरतयोनिर्विकल्पे समाधाविति वेणी० । “तत् प्रमा नाप्रमानापि ज्ञागं यन्निर्विकल्पकम् । प्रकारतादिशून्यं हिसम्बन्धानवगाहि यत्” इति न्यायोक्ते अलौकिके आलो-चनात्मके २ ज्ञानभेदे । “ज्ञानं यन्निर्विकल्पकाख्यं तद-तीन्द्रियभिष्यते” भाषा० । आलोचनशब्दे ८२६ पृ०दृश्यम् । वौद्धमते निर्विकल्पकज्ञानमेव प्रमाणं कल्प-नाशून्यत्वात् तद्भिन्नं सर्वमप्रमाणं यथोक्तं सर्वदर्शनसंग्रहे“ततश्चार्थो द्विविधः ग्राह्योऽध्यवसेयश्च तत्र ग्रहणंनिर्विकल्पकरूपं प्रमाणं कल्पनापोढत्वात् अध्यवसायःसविकल्पकरूपोऽप्रमाणं कल्पानाज्ञानत्वात् । तदुक्तम्“कल्पनापोढमभ्रान्तं प्रत्यक्षं निर्विकल्पकम् । विकल्पो”वस्तुनिर्भासादसंवादादुपप्लवः । ग्राह्यं वस्तु प्रमाणंहि ग्रहणं यदितोऽन्यथा । न तद्वस्तु न तन्मानं शब्द-लिङ्गेन्द्रियादिजमिति” च । ननु सविकल्पकस्याप्रामाण्येकथं ततः प्रवृत्तस्यार्थप्राप्तिः संवादश्चोपपद्येयातामितिचेन्न तद्भद्रं मणिप्रभाविषयमणिविकल्पन्यायेन पारम्प-र्य्येणार्थप्रतिलम्भसम्भवेन तदुपपपत्तेः” ।
Capeller
German
निर्विकल्पक dass.