निर्विकल्प (nirvikalpa)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishCapeller Eng
EnglishSpoken Sanskrit
English निर्विकल्प nirvikalpa free from change or differences
निर्विकल्प nirvikalpa not admitting an alternative
निर्विकल्प nirvikalpa not wavering
निर्विकल्प nirvikalpa admitting no doubt
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
EnglishMacdonell
Englishनिर्विकल्प nir-vikalpa, admitting of no 🞄alternative, changeless, free from distinctions, 🞄undifferentiated
unhesitating: -m, ad. without 🞄hesitation
-ka, undifferentiated
-vikāra, unchanged
-vighna, unobstructed, 🞄unimpeded: -m or in. , without 🞄obstacles
-vicāra, unreflecting: -m, without 🞄long reflexion
-vicikitsa, subject to 🞄no doubt: -m, ad. without long reflexion
🞄-viceṣṭa, motionless, unresisting.
Apte Hindi
Hindiनिर्विकल्प
वि* निर्-विकल्प -
विकल्प से रहित
निर्विकल्प
वि* निर्-विकल्प -
जिसमें दृढ़ संकल्प या निश्चय का अभाव है
निर्विकल्प
वि* निर्-विकल्प -
पारस्परिक संबंध से विहीन
निर्विकल्प
वि* निर्-विकल्प -
प्रतिबन्धयुक्त
निर्विकल्प
वि* निर्-विकल्प -
"कर्ता, कर्म या ज्ञाता तथा ज्ञेय के विवेक से रहित एक प्रकार का प्रत्यक्ष ज्ञान जिसमें किसी विषय का केवल इसी रूप में ज्ञान होता है कि यह कुछ है
जिस प्रकार कि समाधि की अवस्था में केवल एक ही अभिन्न तत्त्व पर एकमात्र ध्यान केन्द्रित होता है, और ज्ञाता, ज्ञेय, तथा ज्ञान के विभेद का बोध नहीं रहता यहाँ तक कि आत्मचेतना का भी भास नहीं होता)।"
निर्विकल्पम्
अव्य* निर्-विकल्पम् -
बिना किसी संकोच या हिचक के
Shabdartha Kaustubha
Kannadaनिर्विकल्प
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ವಿಕಲ್ಪವಿಲ್ಲದ /ಪಕ್ಷಾಂತರವಿಲ್ಲದ
व्युत्पत्तिः - > निर्गतो विकल्पो पक्षान्तरावकाशो यस्मात्
निर्विकल्प
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಭ್ರಾಂತಿಯಿಲ್ಲದ /ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದ
निर्विकल्प
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಜ್ಞಾತೃ ಮತ್ತು ಜ್ಞೇಯಗಳ ಭೇದತೋರದೆ ಚಿತ್ತವು ಧ್ಯೇಯವಸ್ತುವಿನಲ್ಲದೇ ಲಯ ಹೊಂದುವುದು
प्रयोगाः - > "आत्मारामा विहितरतयो निर्विकल्पे समाधौ"
उल्लेखाः - > वेणी० १-२३
L R Vaidya
Englishnir-vikalpa {% a. %} 1. not admitting an alternative
2. being without determination
3. recognizing no distinctions as that of subject and object or the knower and the known (as contemplation in which one loses all consciousness of difference between himself and the thing he contemplates), चेतः प्रविश सहसा निर्विकल्पे समाधौ Bhartr.iii.61, Ve.i.
वाचस्पत्यम्
Sanskritनिर्विकल्प(क) निर्गतो विकल्पो ज्ञातृज्ञेयादिविभागोविशेष्यविशेषणतासम्बन्धो वा यस्मात् प्रा० ब० वा कप् ।१ वेदान्तोक्ते ज्ञातृज्ञेयादिविभागशून्ये ब्रह्मात्मैकात्म-विषये अखण्डाकारके एकविषयके विशेष्यविशेष-णतासम्बन्धरहिते ज्ञाने, “आत्मारामा विहितरतयोनिर्विकल्पे समाधाविति वेणी० । “तत् प्रमा नाप्रमानापि ज्ञागं यन्निर्विकल्पकम् । प्रकारतादिशून्यं हिसम्बन्धानवगाहि यत्” इति न्यायोक्ते अलौकिके आलो-चनात्मके २ ज्ञानभेदे । “ज्ञानं यन्निर्विकल्पकाख्यं तद-तीन्द्रियभिष्यते” भाषा० । आलोचनशब्दे ८२६ पृ०दृश्यम् । वौद्धमते निर्विकल्पकज्ञानमेव प्रमाणं कल्प-नाशून्यत्वात् तद्भिन्नं सर्वमप्रमाणं यथोक्तं सर्वदर्शनसंग्रहे“ततश्चार्थो द्विविधः ग्राह्योऽध्यवसेयश्च तत्र ग्रहणंनिर्विकल्पकरूपं प्रमाणं कल्पनापोढत्वात् अध्यवसायःसविकल्पकरूपोऽप्रमाणं कल्पानाज्ञानत्वात् । तदुक्तम्“कल्पनापोढमभ्रान्तं प्रत्यक्षं निर्विकल्पकम् । विकल्पो”वस्तुनिर्भासादसंवादादुपप्लवः । ग्राह्यं वस्तु प्रमाणंहि ग्रहणं यदितोऽन्यथा । न तद्वस्तु न तन्मानं शब्द-लिङ्गेन्द्रियादिजमिति” च । ननु सविकल्पकस्याप्रामाण्येकथं ततः प्रवृत्तस्यार्थप्राप्तिः संवादश्चोपपद्येयातामितिचेन्न तद्भद्रं मणिप्रभाविषयमणिविकल्पन्यायेन पारम्प-र्य्येणार्थप्रतिलम्भसम्भवेन तदुपपपत्तेः” ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.