निर्वचन (nirvacana)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

Capeller Eng

English

 1 निर्वचन n.
  speaking out,  utterance,  saying,  proverb, 
explanation,  etymology.

 2 निर्वचन a.
  not speaking,  silent
 unobjectionable, 
blameless. 

Yates

English

 नि-र्व्वचन (नः-ना-नं)
a. Silent.
n.
  Ex-
planation
 index.

Spoken Sanskrit

English

निर्वचन 	-	 nirvacana 	-	 n.
  	-	 utterance
प्रमुञ्चति / -ते  { प्रमुच् } 	-	  pramuJcati / -te  { pramuc } 	-	 verb 	-	 utter
प्रवहति  { प्रवह् } 	-	  pravahati  { pravah } 	-	 verb 	-	 utter
अभिभाषते  { अभिभाष् } 	-	  abhibhASate  { abhibhAS } 	-	 verb 	-	 utter
अभिव्याहरति  { अभिव्याहृ } 	-	  abhivyAharati  { abhivyAhR } 	-	 verb 	-	 utter
अवकूजति  { अवकूज् } 	-	  avakUjati  { avakUj } 	-	 verb 	-	 utter
आमनति  { आम्ना } 	-	  Amanati  { AmnA } 	-	 verb 	-	 utter
उच्चरते  { उच्चर् } 	-	  uccarate  { uccar } 	-	 verb 	-	 utter
उच्चरति  { उच्चर् } 	-	  uccarati  { uccar } 	-	 verb 	-	 utter
उद्गिरति  { उद्गॄ } 	-	  udgirati  { udgRR } 	-	 verb 	-	 utter
उद्वदति  { उद्वद् } 	-	  udvadati  { udvad } 	-	 verb 	-	 utter
उन्मुञ्चते  { उन्मुच् } 	-	  unmuJcate  { unmuc } 	-	 verb 	-	 utter
उन्मुञ्चति  { उन्मुच् } 	-	  unmuJcati  { unmuc } 	-	 verb 	-	 utter
निर्मिमीते  { निर्मा } 	-	  nirmimIte  { nirmA } 	-	 verb 	-	 utter
निर्माति  { निर्मा } 	-	  nirmAti  { nirmA } 	-	 verb 	-	 utter
निर्वदति  { निर्वद् } 	-	  nirvadati  { nirvad } 	-	 verb 	-	 utter
निर्वदते  { निर्वद् } 	-	  nirvadate  { nirvad } 	-	 verb 	-	 utter
प्रक्रोशति  { प्रक्रुश् } 	-	  prakrozati  { prakruz } 	-	 verb 	-	 utter
प्रमुञ्चते  { प्रमुच् } 	-	  pramuJcate  { pramuc } 	-	 verb 	-	 utter
प्रमुञ्चति  { प्रमुच् } 	-	  pramuJcati  { pramuc } 	-	 verb 	-	 utter

निर्वचन 	-	 nirvacana 	-	 n.
  	-	 pronunciation
विधा 	-	  vidhA 	-	 f.
  	-	 pronunciation
उच्चार 	-	  uccAra 	-	 m.
  	-	 pronunciation
प्रयोग 	-	  prayoga 	-	 m.
  	-	 pronunciation
समुच्चार 	-	  samuccAra 	-	 m.
  	-	 pronunciation
उच्चारण 	-	  uccAraNa 	-	 n.
  	-	 pronunciation
वचन 	-	  vacana 	-	 n.
  	-	 pronunciation  [ grammar ]
वाक्यत्व 	-	  vAkyatva 	-	 n.
  	-	 pronunciation
करण 	-	  karaNa 	-	 n.
  	-	 pronunciation
अनुच्चार 	-	  anuccAra 	-	 m.
  	-	  non-pronunciation
अनुच्चारण 	-	  anuccAraNa 	-	 n.
  	-	  non-pronunciation
सम्यक्पाठ 	-	  samyakpATha 	-	 m.
  	-	  right pronunciation
सम्यग्वर्णप्रयोग 	-	  samyagvarNaprayoga 	-	 m.
  	-	  correct pronunciation
क्ष्वेडन 	-	  kSveDana 	-	 n.
  	-	  hissing pronunciation
विभज्यपाठ 	-	  vibhajyapATha 	-	 m.
  	-	  distinct pronunciation
करणविन्यय 	-	  karaNavinyaya 	-	 m.
  	-	  manner of pronunciation
उच्चारणार्थ 	-	  uccAraNArtha 	-	 adj.
  	-	  useful for pronunciation
अभिव्याहार 	-	  abhivyAhAra 	-	 m.
  	-	 pronunciation or utterance
उच्चारणार्थ 	-	  uccAraNArtha 	-	 adj.
  	-	  necessary for pronunciation
मुखसुख 	-	  mukhasukha 	-	 n.
  	-	  causing ease of pronunciation

निर्वचन 	-	 nirvacana 	-	 n.
  	-	 utterance
व्याहृति 	-	  vyAhRti 	-	 f.
  	-	 utterance
व्याख्या 	-	  vyAkhyA 	-	 f.
  	-	 utterance
शंसा 	-	  zaMsA 	-	 f.
  	-	 utterance
प्रवाद 	-	  pravAda 	-	 m.
  	-	 utterance
उच्चार 	-	  uccAra 	-	 m.
  	-	 utterance
प्रयोग 	-	  prayoga 	-	 m.
  	-	 utterance
वाद 	-	  vAda 	-	 m.
  	-	 utterance
व्याहार 	-	  vyAhAra 	-	 m.
  	-	 utterance
समुच्चार 	-	  samuccAra 	-	 m.
  	-	 utterance
उच्चारण 	-	  uccAraNa 	-	 n.
  	-	 utterance
वचन 	-	  vacana 	-	 n.
  	-	 utterance
वक्मन् 	-	  vakman 	-	 n.
  	-	 utterance
व्याहरण 	-	  vyAharaNa 	-	 n.
  	-	 utterance
संवृत 	-	  saMvRta 	-	 adj.
  	-	  covered up  [ utterance of the neutral vocal a ]
मति 	-	  mati 	-	 f.
  	-	  sacred utterance
यम 	-	  yama 	-	 n.
  	-	  tone of utterance
प्रागुक्ति 	-	  prAgukti 	-	 f.
  	-	  previous utterance
अनुव्याहरण 	-	  anuvyAharaNa 	-	 n.
  	-	  repeated utterance
वचस् 	-	  vacas 	-	 n.
  	-	  oracular utterance

निर्वचन 	-	 nirvacana 	-	 n.
  	-	 interpretation
वत्रग्नि 	-	  vatragni 	-	 interpretation
विवृति 	-	  vivRti 	-	 f.
  	-	 interpretation
समाख्या 	-	  samAkhyA 	-	 f.
  	-	 interpretation
विवरण 	-	  vivaraNa 	-	 n.
  	-	 interpretation
व्याख्यान 	-	  vyAkhyAna 	-	 n.
  	-	 interpretation
अर्थकरण 	-	  arthakaraNa 	-	 n.
  	-	 interpretation
उपव्याख्यान 	-	  upavyAkhyAna 	-	 n.
  	-	 interpretation
प्रवचन 	-	  pravacana 	-	 n.
  	-	 interpretation
छन्दगति 	-	  chandagati 	-	 f.
  	-	 interpretation of the veda
शैली 	-	  zailI 	-	 f.
  	-	  special or particular interpretation
द्विरूप 	-	  dvirUpa 	-	 m.
  	-	  variety of interpretation or reading
निरुक्ति 	-	  nirukti 	-	 f.
  	-	  etymological interpretation of a word
निरुक्त 	-	  nirukta 	-	 n.
  	-	  explanation or etymological interpretation of a word
श्लीष्ट 	-	  zlISTa 	-	 adj.
  	-	  connected so as to be susceptible of a double interpretation
पूर्वमीमांसा 	-	  pUrvamImAMsA 	-	 f.
  	-	  inquiry into or interpretation of the first or mantra portion of the veda
परिभाषा 	-	  paribhASA 	-	 f.
  	-	  rule or maxim which teaches the proper interpretation or application of other rules
इङ्गितज्ञ 	-	  iGgitajJa 	-	 adj.
  	-	  skilled in the expression or interpretation of internal sentiments by external gesture
इङ्गितकोविद 	-	  iGgitakovida 	-	 adj.
  	-	  skilled in the expression or interpretation of internal sentiments by external gesture

निर्वचन 	-	 nirvacana 	-	 n.
  	-	 interpretation
निर्वचन 	-	 nirvacana 	-	 n.
  	-	 pronunciation
निर्वचन 	-	 nirvacana 	-	 n.
  	-	 utterance
निर्वचन 	-	 nirvacana 	-	 n.
  	-	 etymology
निर्वचन 	-	 nirvacana 	-	 adj.
  	-	  not speaking
निर्वचन 	-	 nirvacana 	-	 adj.
  	-	  unobjectionable
निर्वचन 	-	 nirvacana 	-	 adj.
  	-	  blameless
निर्वचन 	-	 nirvacana 	-	 adj.
  	-	  silent
निर्वचन 	-	 nirvacana 	-	 n.
  	-	  explanation
निर्वचन 	-	 nirvacana 	-	 n.
  	-	  speaking out
निर्वचन 	-	 nirvacana 	-	 n.
  	-	  pronouncing
निर्वचन 	-	 nirvacana 	-	 n.
  	-	  saying or proverb

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wilson

English

 निर्व्वचन
mfn.
   (-नः-ना-नं) Silent.
n.
  (-नं)
1 Explanation,  declaration. 
2 Vocabulary,  index.
E.
  निर् affir. or neg. वचन speaking.

Apte

English

निर्वचनम् [nirvacanam],  1 Utterance,  pronunciation. 

A proverbial expression,  proverb
 न निर्मन्युः क्षत्रियो$स्ति लोके निर्वचनं स्मृतम् Mb.
 *  3.27.37.

Etymological interpretation,  etymology. नामनिर्वचनं तस्य श्लोकमेनं सुरा जगुः Mb.
 *  9.2.37.

A vocabulary,  an index.

Praise (प्रशंसा)
 प्रनष्टं शान्तनोर्वंशं समीक्ष्य पुनरुद्धृतम् । ततो निर्वचनं लोके सर्वराष्ट्रेष्ववर्तत ॥ Mb.
 *  1.19.23.

Apte 1890

English

 निर्वचनं 1 Utterance,  pronunciation. 
A proverbial expression,  proverb. 
Etymological interpretation,  etymology. 
A vocabulary,  an index. 

Monier Williams Cologne

English

 1. निर्—वचन mfn.
   not speaking,  silent,  Śukas.
 

 unobjectionable,  blameless,  MBh.
  

 2. निर्-°वचन n.
  speaking out,  pronouncing,  ŚāṅkhŚr.
  

 a saying or proverb,  MBh.
  

 interpretation,  explanation,  etymology,  MBh.
  

Monier Williams 1872

English

 1. निर्-वचन,  अम्,  n. (for 2. see below),  pro-
nunciation
 a proverbial expression,  proverb
 inter-
pretation,  etymological explanation,  etymology
 vo-
cabulary,  index
 [cf. 1. नि-वचन।]

 निर्वचन 2. निर्-वचन,  अस्,  आ,  अम् (for 1.
see above),  not speaking,  silent
 unobjectionable, 
unblamable,  blameless
 (अम्),  ind. silently
 [cf. 2.
नि-वचन।]

Benfey

English

 निर्वचन निर्वचन,  i. e.
 I. निस्-वच्
+ अन,  n.
 
 1. A proverb,  MBh. 1,  4359.
 2. Etymological explanation,  5,  2561.
 II. निस्-वचन,  adj.
 
 1. Silent.
 2.
Blameless,  MBh. 3,  13389. °नम्,  adv.
Silently,  Kumāras. 7,  19.

Apte Hindi

Hindi

निर्वचनम्
नपुं*
   - निर्+वच्+ल्युट्
"उक्ति,  उच्चारण"

निर्वचनम्
नपुं*
   - निर्+वच्+ल्युट्
"लोकप्रसिद्ध उक्ति,  लोकोक्ति"

निर्वचनम्
नपुं*
   - निर्+वच्+ल्युट्
"व्युत्पत्तिसहित,  व्युत्पत्ति"

निर्वचनम्
नपुं*
   - निर्+वच्+ल्युट्
"शब्दावली,  शब्दसूची"

निर्वचनम्
नपुं*
   - निर्+वच्+ल्युट्
स्तुति

Shabdartha Kaustubha

Kannada

निर्वचन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪದಗಳ ಅವಯವಾರ್ಥವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ ಹೇಳುವುದು
निष्पत्तिः - > निर् + वच (परिभाषणे) - भावे "ल्युट्" (३-३-११५)
निर्वचन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ
प्रयोगाः - > "न निर्मन्युः क्षत्रियोऽस्ति लोके निर्वचनं स्मृतम्"
उल्लेखाः - > भा० वन० २७-३६
निर्वचन
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪ್ರತಿವಚನವಿಲ್ಲದ /ಉತ್ತರವಿಲ್ಲದ
प्रयोगाः - > "येषां तटाकानि महोदकानि वाप्यश्व कूपाश्च प्रतिश्रायाश्च । अन्नस्य दानं मधुरा व वाणी यमस्य ते निर्वचना भवन्ति"
उल्लेखाः - > भा० वन० २०३-४०
निर्वचन
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಮೌನವಾಗಿ /ಮಾತನಾಡದೆ
प्रयोगाः - > "सा रञ्जयित्वा चरणौ कृतशीर्माल्येन तां निर्वचनं जघान"
उल्लेखाः - > कुमा० ७-१९

L R Vaidya

English

 nirvacana {% n. %} 1. a proverbial expression,  a proverb
 2. etymological interpretation,  etymology
 3. a vocabulary,  an index.

Abhyankara Grammar

English

निर्वचन  interpretation by means of etymology as found in the Nirukta works
 the act of fully uttering the meaning hidden in words that are partially or wholly unintelligible in respect of their derivation,  by separating a word into its compo- nent letters
 cf. निष्कृष्य विगृह्य निर्वचनम्,  Durgavrtti on Nir. II. 1.For details see Nirukta II.1.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 1. निर्वचन n. MBh. 1,  109,  23 nach Nīlak. = प्रशंसा.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  शान्त,  अवाक्,  निर्वाक्,  निर्वचन,  निभृत
adjective
 
यः किमपि न वदति।
 "तस्य कथनं श्रुत्वा अहं शान्तः अभवम्।"

Vedic Reference

English

 Nir-vacana in the Taittirīya Āraṇyaka^1 and the Nirukta^2
means ‘explanation, ’ especially etymological. Cf. Nirukta.
1) i. 6,  3.
2) ii. 1. Cf. a-nirvacanam,  ‘not
serving as an explanation, ’ ibid., 
vii. 24.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 निर्वचनं,  क्ली,
   (निर् + वच + भावे ल्युट् ।)निरुक्तिः । निश्चयकथनम् । यथा,  श्रीभागवते ।९ । २० । ३७ ।“नामनिर्व्वचनं तस्य श्लोकमेकं सुरा जगुः ॥
”(प्रशंसा । यथा,  महाभारते । १ । १०९ । २३ ।“प्रनष्टं शान्तनोर्वंशं समीक्ष्य पुनरुद्धृतम् ।ततो निर्व्वचनं लोके सर्व्वराष्ट्रेष्ववर्त्तत ॥
”निर्गतं वचनं यत्र । तूष्णीम् । यथा,  कुमारे ।७ । १९ ।“पत्युः शिरश्चन्द्रकलामनेनस्पृशेति सख्या परिहासपूर्व्वम् ।सा रञ्जयित्वा चरणौ कृताशी-र्माल्येन तां निर्वचनं जघान ॥
”वाक्यातीते,  त्रि,  । यथा,  महाभारते । ३ । १९९ । ३६ ।“येषां तडागानि महोदकानिवाप्यश्च कूप्याश्च प्रतिश्रयाश्च ।अन्नस्य दानं मधुरा च वाणीयमस्य ते निर्व्वचना भवन्ति ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 निर्वचन न०
  निर् + वच--भावे ल्युट् । १ निरुक्तौ अवयवार्थकथने । २ प्रसिद्धे च “न निर्मन्युः क्षत्रियोऽस्ति लोकेनिर्वचनं स्मृतम्” भा० व० २७ अ० । “सत्यं स्तेने बलंनार्य्यां राज्यं दुर्योधने तथा । इति लोके निर्वचनंलोके चरति भारत” भा० व० ३३ अ० ।निर्गतं वचनं यस्य प्रा० व० । वचनशून्ये ३ तुष्णीमित्यर्थे“माल्येन तां निर्वचनं जघान” कुमा० । ४ वचनरहितेवक्तव्यताशून्ये त्रि०
  “येषां तडागानि महोदकाति वाप्यश्चकूपाश्च प्रतिश्रयाश्च । अन्नस्य दानं मधुरा च वाणीयमस्य ते निर्वचना भवन्ति” भा० व० १९९ अ० ।

Capeller

German

 निर्वचन n.
  das Aussprechen
 Erklärung, 
Deutung. Adj. nicht redend,  stumm, 
n.
  adv.

Stchoupak

French

 निर्-वचन-
 a. qui ne dit rien,  silencieux 
 à quoi il n'y a rien à
redire,  irréprochable,  irréfutable 
 -अम् silencieusement,  sans rien dire 
nt. énonciation,  dicton,  proverbe 
 explication,  interprétation,  étymologie.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.