| YouTube Channel

निर्जलैकादशी (nirjalaikAdazI)

 
Monier Williams Cologne
English
निर्—ज°लैकादशी
f.
 the 11th day in the light half of the month Jyaiṣṭha (on which even the drinking of water is forbidden),
Col.
Shabdartha Kaustubha
Kannada
निर्जलैकादशी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಶುಕ್ಲ ಏಕಾದಶಿ
विस्तारः - > "वृषस्थे मिथुनस्थेऽर्के शुक्ला ह्यैकादशी हि या। ज्येष्ठे मासि प्रयत्नेन सोपास्या जलवर्जिता। स्नाने चाचमने चैव वर्जयित्वोदकं बुधः। उपयुञ्जीत नैवान्यद्व्रतभङ्गोऽन्यथा भवेत्" पाद्मपु०
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 निर्जलैकादशी, भीमसेन्येकादशी
noun
ज्येष्ठमासस्य शुक्लपक्षस्य एकादशी।
"निर्जलैकादश्यां हिन्दूजनाः व्रतम् आचरन्ति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
निर्ज्जलैकादशी,
स्त्री,
 (निर्ज्जला एकादशी ।)ज्यैष्ठमासीयशुक्लैकादशी । यथा, पाद्मे ।श्रीभीमसेन उवाच ।“पितामह ! ह्यशक्तोऽहमुपवासे करोमि किम् ।अतो बहुफलं ब्रूहि व्रतमेकमपि प्रभो ! ॥
श्रीव्यास उवाच ।वृषस्थे मिथुनस्थेऽर्के शुक्ला ह्येकादशी हि या ।ज्येष्ठे मासि प्रयत्नेन सोपोष्या जलवर्ज्जिता ॥
स्नाने चाचमने चैव वर्ज्जयित्वोदकं बुधः ।उपयुञ्जीत नैवान्यद्व्रतभङ्गोऽन्यथा भवेत् ॥
उद्याददयं यावद्वर्ज्जयित्वा जलं बुधः ।अप्रयत्नादवाप्नोति द्वादशद्वादशीफलम् ॥
ततः प्रभाते विमले द्वादश्यां स्नानमाचरेत् ।जलं सुवर्णं दत्त्वा तु द्विजातिभ्यो यथाविधि ॥
भुञ्जीत कृतकृत्यस्तु ब्राह्मणैः सहितो वशी ।एवं कृते तु यत् पुण्यं भीमसेन ! शृणुष्व तत् ॥
संवत्सरस्य या मध्ये एकादश्यो भवन्ति हि ।तासां फलमवाप्नोति पुत्त्र ! मे नात्र संशयः ॥
इति मां केशवः प्राह शङ्खचक्रगदाधरः ॥
”किञ्च ।“धनधान्यवहा पुण्या पुत्त्रभाग्यसुखप्रदा ।उपोषिता नरव्याघ्र ! इति सत्यं ब्रवीमि ते ॥
यमदूता महाकायाः करालाः कामरूपिणः ।दण्डपाशधरा रौद्रा नोपसर्पन्ति तं नरम् ॥
पीताम्बरधराः शङ्खचक्रहस्ता मनोजवाः ।अन्तकाले नयन्त्येनं वैष्णवा वैष्णवीं पुरीम् ॥
”किञ्च ।“तोयस्य नियमं यस्तु कुरुते वैष्णवोत्तमः ।पलकोटिसुवर्णस्य यामे यामे स पुण्यभाक् ॥
स्नाग दानं जपं होमं यदस्यां कुरुते नरः ।तत् सर्व्वञ्चाक्षयं प्राप्तमेतत् कृष्णस्य भाषितम् ॥
किंवापरेण धर्म्मेण निर्ज्जलैकादशीं नृप ! ।उपोष्य सम्यग्विधिना वैष्णवं पदमाप्नुयात् ॥
”किञ्च ।“यैः कृता भीमसेनैषा निर्ज्जलैकादशी शुभा ।स्वकुलं तारितं सर्व्वं कुलातीतं तथा शतम् ॥
आत्मना सह तैर्नीतं वासुदेवस्य मन्दिरे ॥
”किञ्च ।“आत्मद्रोहः कृतस्तस्तु यैरेषा नह्युपोषिता ।पापात्मानो दुराचारा दुष्टास्ते नात्र संशयः ॥
”किञ्च ।“यश्चेमां शृणुयाद्भक्त्या यश्चापि परिकीर्त्तयेत् ।उभौ तौ स्वर्गमाप्तौ हि नात्र कार्य्या विचा-रणा ॥
”अथ निर्ज्जलवतविधिः । यथा, --“यथाप्राग्लिखितं कृत्वा सङ्कल्पनियमं व्रते ।जलमादाय गृह्णीयान्मन्त्रेणानेन वैष्णवः ॥
एकादश्यां निराहारो वर्ज्जयिष्यामि वै जलम् ।केशवप्रीणनार्थाय प्रत्यन्तदमनेन च ॥
” इति ॥
“वर्ज्जयेच्चाम्ब्वहोरात्रं विना चाचमनार्थकम् ।विना च प्राशनं पादोदकस्यात्यन्तपावनम् ॥
एकादश्यां निशायान्तु नित्यपूजां विधाय हि ।हैमीं त्रैविक्रमीं मूर्त्तिं स्नापयेत् पयआदिभिः ॥
वस्त्रादिकं समर्प्याथाभ्यर्च्च्य गन्धादिभिश्च ताम् ।प्रणम्य जागरं कुर्य्यात् तदग्रे नर्त्तनादिना ॥
प्रातःस्नानादि निर्व्वत्य तं त्रिविक्रममर्च्चयेत् ।शक्त्याम्बुकुम्भान् विप्रेभ्यो दद्यात् गन्धाद्यल-ङ्कृतान् ॥
”तत्र मन्त्रः ।“देवदेव हृषीकेश संसारार्णवतारक ! ।जलकुम्भप्रदानेन यास्यामि परमाङ्गतिमिति ॥
दद्याच्च कनकं छत्रं वस्त्रयुग्ममुपानहौ ।जलपात्राणि दिव्यानि विभवे सति वैष्णवः ॥
शक्त्या विप्रान् भोजयित्वा पीत्वा भ्रातृकरा-ज्जलम् ।स्वयं वानीय मौनी सन् भुञ्जीत सह बन्धुभिः ॥
”इति श्रीहरिभक्तिविलासे १५ विलासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
निर्जलैकादशी स्त्री कर्म० । ज्यैष्ठस्य शुक्लैकादश्याम् यथाह-पाद्मे भीमसेनं प्रति व्यासः । “वृषस्थे मिथुगस्थेऽर्केशुक्ला ह्येकादशी हि या । ज्यैष्ठे मासि प्रयत्नेन सो-पास्या जलवर्जिता । स्नाने चाचमने चैव वर्जयित्वोदकं बुधः । उपयुञ्जीत नैवान्यद् व्रतभङ्गोऽन्यथा भवेत् ।उदयादुदयं यावद् वर्जयित्वा जलं बुधः । अप्रयत्नादवा-प्नोति द्वादशद्वादशी फलमिति” ।