| YouTube Channel

निर्घातः (nirghAtaH)

 
Apte
English
निर्घातः [nirghātḥ], 1 Destruction.
A whirlwind, a violent gust of wind, hurricane.
The noise of contending winds (vapours ?)
&c.
 in the sky
कुरुकुलनिधनोत्पातनिर्घात- वातः
Ve.*
 1.22
निर्घातोग्रैः कुञ्जलीनाञ् जिघांसुर्ज्यानिर्घोषैः क्षोभया- मास सिंहान्
R.*
 9.64
Ms.*
 1.38
4.15, 7
Y.*
 1.145
(वायुना निहतो वायुर्गगनाच्च पतत्यधः । प्रचण्डघोरनिर्घोषो निर्घात इति कथ्यते ॥.)
An earth-quake.
A thunderstroke
निर्घातश्च महानासीत् साकं च स्तनयित्नुभिः
Bhāg.*
 1.14.15.
A stroke in general
अहह दारुणो दैवनिर्घातः
U.*
 2.
An unusual event boding calamity (उत्पात)
तस्मिन्मुहूर्ते संप्राप्ते निर्घाताश्चापतन्मुहुः
Mb.
 * 3.4.23
Ms.*
 1.38
Bhāg.*
 3.17.8.
Apte 1890
English
निर्घातः 1 Destruction.
2 A whirlwind, a violent gust of wind, hurricane.
3 The noise of contending winds (vapours?) &c. in the sky
निर्घातोग्रैः कुंजलीनाञ् जिघांसुर्ज्यानिर्घोषैः क्षोभयामास सिंहान् R. 9. 64
Ms. 1. 38, 4. 105, 7, Y. 1. 145
(वायुना निहतो वायुर्गगनाच्च पतत्यधः । प्रचंडघोरनिर्घोषो निर्घात इति कथ्यते ॥.)
4 An earth-quake.
5 A thunderstroke.
6 A stroke in general
अहह दारुणो दैवनिर्घातः U. 2.
Apte Hindi
Hindi
निर्घातः
पुं*
 - निर्+हन्+घञ्
विनाश
निर्घातः
पुं*
 - निर्+हन्+घञ्
"बवंडर, हवा का प्रचण्ड खोंका, आँधी"
निर्घातः
पुं*
 - निर्+हन्+घञ्
"हवा की सनसनाहट, आकाश में हवा के झोकों के टकराने का शब्द"
निर्घातः
पुं*
 - निर्+हन्+घञ्
भूकंप
निर्घातः
पुं*
 - निर्+हन्+घञ्
वज्रपात
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 झञ्झावातः, झञ्ञानीलः, झञ्झा, निर्घातः, प्रभञ्जनः, वातरूषः, वायुगुल्मः, वायुवेगः, वात्या, प्रबलवायुः, प्रचण्डवायुः, चण्डवातः, तीव्रवातः, पवनाघातः, जवानिलः
noun
प्रावृषिजवायुः।
"झञ्झावाते गृहस्य छादः भग्नः।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
निर्घातः,
पुं,
 (निर् + हन + घञ् ।) वाय्वभिहत-वायुप्रपतनजन्यशब्दविशेषः । यथा, --“वायुनाभिहते वायौ गगनाच्च पतत्यधः ।प्रचण्डघोरनिर्घोषो निर्घात इति कथ्यते ॥
”इति शब्दमाला ॥
अपि च ।“यदान्तरीक्षे बलवान् मारुतो मरुताहतः ।पतत्यधः स निर्घातो जायते वायुसम्भवः ॥
”इति ज्योतिषम् ॥
(एतस्य लक्षणादिकं यथा, बृहत्संहितायां३९ अध्याये ।“पवनः पवनाभिहतो गगनादवनौ यदा समा-पतति ।भवति तदा निर्घातः स च पापो दीप्तविहग-रुतः ॥
अर्कोदयेऽधिकरणिकनृपधनियोधाङ्गना-बणिग्वेश्याः ।आप्रहरांशेऽजाविकमुपहन्याच्छूद्रपौरांश्च ॥
आमध्याह्नाद्राजोपसेविनो ब्राह्मणांश्च पीड-यति ।वैश्वजलदांस्तृतीये चौरान् प्रहरे चतुर्थे च ॥
अस्तं याते नीचान् प्रथमे यामे निहन्तिशस्यानि ।रात्रौ द्वितीययामे पिशाचमङ्घान्निपीडयति ॥
तुरगकरिणस्तृतीये विनिहन्याद्यायिनश्चतुर्थेच ।भैरवजर्जरशब्दे याति यतस्तां दिशं हन्ति ॥
”)