| YouTube Channel

निरोधः (nirodhaH)

 
Apte
English
निरोधः [nirōdhḥ] निरोधनम् [nirōdhanam], निरोधनम् 1 Confinement, locking up, imprisonment
Bhāg.*
 1.58.58
निरोधनेन बन्धेन विविधेन वधेन च (निगृह्णीयात्)
Ms.*
 8.31
वैश्यः सर्वस्वदण्डः स्यात् संवत्सरनिरोधतः 375.
Enclosing, covering up
Amaru.*
 87.
Restraint, check, suppression, control
योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः Yoga. S.
अन्तश्चराणां मरुतां निरोधान्निवातनिष्कम्पमिव प्रदीपम्
Ku.*
 3.48.
Hindrance, obstruction, opposition.
Hurting, punishing, injuring.
Annihilation, complete destruction
जन्मनिरोधं प्रवदन्ति यस्य Śvet.
Up.*
 3.21.
Aversion, dislike.
Disappointment, frustration of hopes (in dramatic language).
(With the Buddhists) Suppression of pain.
Extinction (लय), निरोधो$स्यानुशयनमात्मनः सह शक्तिभिः
Bhāg.*
 2.1.6.
Apte 1890
English
निरोधः निरोधनं 1 Confinement, locking up, imprisonment
Ms. 8. 310, 375.
2 Enclosing, covering up
Amaru. 87.
3 Restraint, check, suppression, control
योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः Yoga S.
Ku. 3. 48.
4 Hindrance, obstruction, opposition.
5 Hurting, punishing, injuring.
6 Annihilation, complete destruction.
7 Aversion, dislike.
8 Disappointment, frustration of hopes (in dramatic language).
9 (With the Buddhists) Suppression of pain.
Apte Hindi
Hindi
निरोधः
पुं*
 - नि+रुध्+घञ्
"लय, बुझ जाना"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 कारावासः, कारानिरोधः, काराबंधनंम्, निरोधः, बंधनम्, आसेधः, प्रग्रहः, बंदीकरणम्
noun
विधिम् अनुसृत्य अपराधस्य कृते दिष्टः दण्डः येन अपराधी एकस्मिन् स्थाने रुद्धः भवति।
"तस्य कृते वर्षत्रयपर्यन्तं कारावासः आदिष्टः।"
Synonyms:
 निरोधः, निवारणम्, प्रतिरोधः, प्रतिबन्धः, प्रतिकारः, व्याघातः, प्रतिषेधः
प्रतिकृतिः
noun
कस्यचन अनुचितस्य कार्यस्य अवस्थायाः वा अवरोधनस्य क्रिया।
"सरकारः कैंसररोगस्य निरोधाय प्रयतते।"
Synonyms:
 निरोधः
noun
एकः पुरुषः ।
"निरोधस्य उल्लेखः ललितविस्तरे वर्तते"
अमरकोशः
Sanskrit
Word: निरोधः
Root: निरोध
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ check
⇒ siege
⇒ hurting
⇒ control
⇒ dislike
⇒ aversion
⇒ injuring
⇒ enclosing
⇒ disfavour
⇒ restraint
⇒ prevention
⇒ investment
⇒ commitment
⇒ locking up
⇒ confinement
⇒ destruction
⇒ covering up
⇒ suppression
⇒ imprisonment
⇒ disappointment
⇒ frustration of hope
⇒ suppression or annihilation of pain
⇒ particular process to which minerals are subjected
Shloka(s):
3|2|13|2 ► निग्रहस्तद्विरुद्धः स्यादभियोगस्त्वभिग्रहः॥ (सङ्कीर्णवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|2|13|2 ⇢ निग्रहः (निग्रह) (पुं) ⇒ cure, blame, limit, defeat, seizing, disgust, binding, dislike, ill-will, aversion, catching, coercion, boundary, arresting, overthrow, restraint, reprimand, punishment, confinement, restraining, destruction, suppression, subjugation, imprisonment, holding fast, keeping down or back, occasion for refutation, any punishment or chastisement, suppression of an illness i.e. healing, anything for catching hold of. a handle, place or occasion for being caught hold of, weak point in an argument or fault in a syllogism
➠ 3|2|13|2 ⇢ निरोधः (निरोध) (पुं) ⇒ check, siege, hurting, control, dislike, aversion, injuring, enclosing, disfavour, restraint, prevention, investment, commitment, locking up, confinement, destruction, covering up, suppression, imprisonment, disappointment, frustration of hope, suppression or annihilation of pain, particular process to which minerals are subjected
Related word(s):
जातिः ➡ क्रिया
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
निरोधः,
पुं,
 (नि + रुध + घञ् ।) नाशः । (यथा, हरिवंशे । २ । ५४ ।“उत्पत्तिश्च निरोधश्च नित्यं भूतेषु पार्थिव ! ।ऋषयोऽत्र न मुह्यन्ति विद्बांसश्चैव ये नराः ॥
”)रोधः । इति मेदिनी । धे, ३२ ॥
(यथा, पञ्च-तन्त्रे । २ । १६७ ।“निरोधाच्चेतसोऽक्षाणि निरुद्धान्यखिलान्यपि ।आच्छादिते वरौ मेघैराच्छन्नाः स्युर्गभस्तयः ॥
”)निग्रहः । इति हेमचन्द्रः । ६ । १४४ ॥
(यथा, मनुः । ६ । ६० ।“इन्द्रियाणां निरोधेन रागद्बेषक्षयेण च ।अहिंसया च भूतानाममृतत्वाय कल्पते ॥
”)