निरोध (nirodha)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 निरोध m.
  (-धः)
	 1. Loss,  destruction. 
	 2. Opposition,  hindrance,  check, 
restraint,  prevention. 
	 3. A version,  disfavour,  dislike.
	 4. Preserving.
5. Confinement.
 E.
  नि before,  रुध् to oppose,  affix भावे घञ्.

Capeller Eng

English

 निरोध m.
  shutting in,  confinement,  restraint,  coercion, 
oppression. 

Yates

English

 निरोध (धः) 1.
m.
  Loss
 confinement
check
 dislike
 preserving.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

निरोध 	-	 nirodha 	-	 m.
  	-	 prevention
प्रतिकृति 	-	  pratikRti 	-	 f.
  	-	 prevention
निवृत्ति 	-	  nivRtti 	-	 f.
  	-	 prevention
प्रतिचोदना 	-	  praticodanA 	-	 f.
  	-	 prevention
प्रतिक्रिया 	-	  pratikriyA 	-	 f.
  	-	 prevention
विच्छित्ति 	-	  vicchitti 	-	 f.
  	-	 prevention
विहति 	-	  vihati 	-	 f.
  	-	 prevention
निषेध 	-	  niSedha 	-	 m.
  	-	 prevention
विरोध 	-	  virodha 	-	 m.
  	-	 prevention
प्रतिघात 	-	  pratighAta 	-	 m.
  	-	 prevention
प्रतिकार 	-	  pratikAra 	-	 m.
  	-	 prevention
प्रतिषेध 	-	  pratiSedha 	-	 m.
  	-	 prevention
प्रत्यादेश 	-	  pratyAdeza 	-	 m.
  	-	 prevention
वध 	-	  vadha 	-	 m.
  	-	 prevention
विघात 	-	  vighAta 	-	 m.
  	-	 prevention
विघ्न 	-	  vighna 	-	 m.
  	-	 prevention
संरोध 	-	  saMrodha 	-	 m.
  	-	 prevention
निषेधन 	-	  niSedhana 	-	 n.
  	-	 prevention
प्रतिरोधन 	-	  pratirodhana 	-	 n.
  	-	 prevention
प्रतिषेधन 	-	  pratiSedhana 	-	 n.
  	-	 prevention
प्रतिविधान 	-	  pratividhAna 	-	 n.
  	-	 prevention
संरक्षण 	-	  saMrakSaNa 	-	 n.
  	-	 prevention
प्रसङ्गनिवारण 	-	  prasaGganivAraNa 	-	 n.
  	-	 prevention of eases
वारण 	-	  vAraNa 	-	 adj.
  	-	  relating to prevention
भवच्छद 	-	  bhavacchada 	-	 m.
  	-	 prevention of births or transmigration
वृत्तिनिरोध 	-	  vRttinirodha 	-	 m.
  	-	  obstruction or prevention of activity or function

निरोध 	-	 nirodha 	-	 m.
  	-	 prevention
निवारण 	-	 nivAraNa 	-	 n.
  	-	 preventing
प्रतिवारयति  { प्रति- वृ } 	-	  prativArayati  { prati- vR } 	-	 verb 	-	 prevent
विपद्यते  { वि- पद् } 	-	  vipadyate  { vi- pad } 	-	 verb 	-	 prevent
प्रतिसेधति  { प्रति- सिध् } 	-	  pratisedhati  { prati- sidh } 	-	 verb 	-	 prevent
बाधते / -ते  { बाध् } 	-	  bAdhate / -te  { bAdh } 	-	 verb 	-	 prevent
अलति  { अल् } 	-	  alati  { al } 	-	 verb 	-	 prevent
घुडति  { घुड् } 	-	  ghuDati  { ghuD } 	-	 verb 	-	 prevent
त्रासयति  { त्रस् } 	-	  trAsayati  { tras } 	-	 verb 	-	 prevent
बाधते  { बाध् } 	-	  bAdhate  { bAdh } 	-	 verb 	-	 prevent
बाधति  { बाध् } 	-	  bAdhati  { bAdh } 	-	 verb 	-	 prevent
प्रतिहन्ति  { प्रतिहन् } 	-	  pratihanti  { pratihan } 	-	 verb 	-	 prevent
प्रतिरुन्द्धे  { प्रतिरुध् } 	-	  pratirunddhe  { pratirudh } 	-	 verb 	-	 prevent
प्रतिरुन्धते  { प्रतिरुध् } 	-	  pratirundhate  { pratirudh } 	-	 verb 	-	 prevent
प्रतिरुन्धति  { प्रतिरुध् } 	-	  pratirundhati  { pratirudh } 	-	 verb 	-	 prevent
रुन्द्धे  { रुध् } 	-	  runddhe  { rudh } 	-	 verb 	-	 prevent
संरुणद्धि  { संरुध् } 	-	  saMruNaddhi  { saMrudh } 	-	 verb 	-	 prevent
संरुन्द्धे  { संरुध् } 	-	  saMrunddhe  { saMrudh } 	-	 verb 	-	 prevent
विहन्ति  { विहन् } 	-	  vihanti  { vihan } 	-	 verb 	-	 prevent
व्यपहन्ति  { व्यपहन् } 	-	  vyapahanti  { vyapahan } 	-	 verb 	-	 prevent

 
   निरोध   nirodha   m.
   prevention   
   निरोध  nirodha  m.
   enclosing   
   निरोध  nirodha  m.
   destruction  
   निरोध  nirodha  m.
   locking up   
   निरोध  nirodha  m.
   covering up  
   निरोध  nirodha  m.
   commitment   
   निरोध  nirodha  m.
   frustration of hope  
   निरोध  nirodha  m.
   siege   
   निरोध  nirodha  m.
   particular process to which minerals are subjected  
   निरोध  nirodha  m.
   disappointment   
   निरोध  nirodha  m.
   confinement  
   निरोध  nirodha  m.
   hurting   
   निरोध  nirodha  m.
   imprisonment  
   निरोध  nirodha  m.
   restraint   
   निरोध  nirodha  m.
   disfavour  
   निरोध  nirodha  m.
   control   
   निरोध  nirodha  m.
   injuring  
   निरोध  nirodha  m.
   aversion   
   निरोध  nirodha  m.
   suppression or annihilation of pain  
   निरोध  nirodha  m.
   dislike   
   निरोध  nirodha  m.
   suppression  
   निरोध  nirodha  m.
   investment   
   निरोध  nirodha  m.
   check     
            

Wilson

English

 निरोध
m.
  (-धः)
1 Loss,  destruction. 
2 Opposition,  hindrance,  check,  restraint,  prevention. 
3 Aversion,  disfavour,  dislike.
4 Preserving.
5 Confinement.
E.
  नि before रुध to oppose,  affix घञ्.

Apte

English

निरोधः [nirōdhḥ] निरोधनम् [nirōdhanam],  निरोधनम् 1 Confinement,  locking up,  imprisonment
 Bhāg.*
  1.58.58
 निरोधनेन बन्धेन विविधेन वधेन च (निगृह्णीयात्) Ms.*
  8.31
 वैश्यः सर्वस्वदण्डः स्यात् संवत्सरनिरोधतः 375.

Enclosing,  covering up
 Amaru.*
  87.

Restraint,  check,  suppression,  control
 योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः Yoga.  S.
 अन्तश्चराणां मरुतां निरोधान्निवातनिष्कम्पमिव प्रदीपम् Ku.*
  3.48.

Hindrance,  obstruction,  opposition. 

Hurting,  punishing,  injuring.

Annihilation,  complete destruction
 जन्मनिरोधं प्रवदन्ति यस्य Śvet. Up.*
  3.21.

Aversion,  dislike.

Disappointment,  frustration of hopes (in dramatic language).

(With the Buddhists) Suppression of pain. 

Extinction (लय),  निरोधो$स्यानुशयनमात्मनः सह शक्तिभिः Bhāg.*
  2.1.6.

Apte 1890

English

 निरोधः निरोधनं 1 Confinement,  locking up,  imprisonment
 Ms. 8. 310,  375. 
2 Enclosing,  covering up
 Amaru. 87. 
3 Restraint,  check,  suppression,  control
 योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः Yoga S.
 Ku. 3. 48. 
4 Hindrance,  obstruction,  opposition. 
5 Hurting,  punishing,  injuring. 
6 Annihilation,  complete destruction. 
7 Aversion,  dislike. 
8 Disappointment,  frustration of hopes (in dramatic language). 
9 (With the Buddhists) Suppression of pain. 

Monier Williams Cologne

English

 नि-°रोध m.
  confinement,  locking up,  imprisonment (-तस्,  Mn.
   viii,  375)

 investment,  siege,  Cat.
 

 enclosing,  covering up,  Var.
 
 Kāv.
  &c.
  

 restraint,  check,  control,  suppression,  destruction,  Mn.
  
 MBh.
   &c.
  

 (in dram. ) disappointment,  frustration of hope,  Daśar.
 

 (with,  Buddh.
 ) suppression or annihilation of pain (one of the 4 principles),  Lalit.
  
 MWB.
  43,  56,  137 &c.
  

 a partic.  process to which minerals (esp.   quicksilver) are subjected,  Cat.
 

 hurting,  injuring (=  नि-ग्रह),  L.
 

 aversion,  disfavour,  dislike,  W.
 

 N.
  of a man,  Lalit.
  

Monier Williams 1872

English

 नि-रोध,  अस्,  m. shutting in,  confinement,  locking
up,  imprisonment
 enclosing,  covering up
 check, 
restraint,  coercion,  suppression,  hindrance,  prevention, 
obstruction,  opposition
 annihilation,  destruction
(in dramatic language) disappointment,  frustration of
hope
 hurting,  injuring (= नि-ग्रह)
 aversion, 
disfavour,  dislike
 (with Buddhists) suppression or
annihilation of pain (one of the four principles)
 N.
of a man.

Macdonell

English

 निरोध ni-rodha,  m.
  confinement,  imprisonment
 🞄enclosure
 coercion,  repression,  subjection
 🞄obstruction
 destruction
 disappointment 🞄(dr.)
 -ródhana,  n.
  imprisonment
 🞄coercion
 refusal
 disappointment (dr.).

Benfey

English

 निरोध निरोध,  i. e. नि-रुध् + अ,  m.
 
 1. Confinement,  imprisonment,  Man.  8, 
375.
 2. Coercion,  6,  60.
 3. Obstruc-
tion,  MBh. 3,  11554.
 4. Destruction, 
Hariv. 111.
 5. Disappointment,  Daśa-
rūp. 1,  31.

Hindi

नियंत्रण या संयम

Apte Hindi

Hindi

निरोध
वि* - "नि+रुध्+घञ्,  ल्युट् वा"
"कैद करना,  रोधागार में रखना,  हवालात में रखना"

निरोध
वि* - "नि+रुध्+घञ्,  ल्युट् वा"
"घेरना,  ढक देना"

निरोध
वि* - "नि+रुध्+घञ्,  ल्युट् वा"
"प्रतिबंध,  रोक,  दमन,  नियंत्रण"

निरोध
वि* - "नि+रुध्+घञ्,  ल्युट् वा"
"रुकावट,  अवबाधा,  विरोध"

निरोध
वि* - "नि+रुध्+घञ्,  ल्युट् वा"
"चोट पहुँचाना,  दण्ड देना,  क्षति पहुँचाना"

निरोध
वि* - "नि+रुध्+घञ्,  ल्युट् वा"
"ध्वंस,  विनाश"

निरोध
वि* - "नि+रुध्+घञ्,  ल्युट् वा"
"अरुचि,  नापसंदगी"

निरोध
वि* - "नि+रुध्+घञ्,  ल्युट् वा"
"निराशा,  भग्नाशा"

निरोधः
पुं*
  - नि+रुध्+घञ्
"लय,  बुझ जाना"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

निरोध
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಡೆಯುವುದು/ಅಡ್ಡಿ ಪಡಿಸುವುದು
निष्पत्तिः - > नि+रुधिर्(आवरणे) "घञ्" (३-३-१८)
प्रयोगाः - > "विभेदमन्तःपदवीनिरोधं विध्वंसनं चाविदितप्रयोगः"
उल्लेखाः - > किरा० १७-२७
निरोध
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಡೆಯುವುದು/ಬಿಗಿ ಹಿಡಿಯುವುದು
प्रयोगाः - > "तेजोनिरोधसमताऽवहितेन यन्त्रा सम्यक्कुशात्रयविचारवता नियुक्तः"
उल्लेखाः - > माघ० ५-१०
निरोध
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು/ಒಳಗೇ ಅಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು/ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಡುವುದು
प्रयोगाः - > "अन्तश्चराणां मरुतां निरोधान्निवातनिष्कम्पमिव प्रदीपम्",  "योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः"
उल्लेखाः - > कुमा० ३-४८,  पा०यो०सू०
निरोध
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಾಶಪಡಿಸುವುದು/ನಿರ್ನಾಮ ಮಾಡುವುದು/ಪ್ರಳಯ
निरोध
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಂಧಿಸುವುದು/ಸೆರೆಹಿಡಿದು ನಿರ್ಬಂಧದಲ್ಲಿಡುವುದು
प्रयोगाः - > "निरोधखिन्नावुचितोपचारैः आनर्च सस्नेहमुषानिरुद्धौ"
उल्लेखाः - > याद० २०-९३
निरोध
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಿಗ್ರಹಿಸುವುದು/ದಂಡಿಸುವುದು
प्रयोगाः - > "इन्द्रियाणां निरोधेन रागद्वेषक्षयेण च। अहिंसया च भूतानां अमृतत्वाय कल्पते"
उल्लेखाः - > मनु० ६-६०

L R Vaidya

English

 niroDa {% m. %} 1. Confinement,  imprisonment,  M.viii.310
enclosing,  covering up
restraint,  check,  prevention,  K.S.iii.48
annihilation,  destruction
aversion,  dislike
disappointment,  frustration of hope (in dramatic language).

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 nirodha,  m. (= Skt. and Pali id.),  suppression
 in statements of the 3d Noble Truth,  see ārya-satya
 ni°samāpatti,  see this
 mg. obscure in (sukhito pramuditaḥ pratikrośaṃ) pratilabhati (sc. in the decadence of religion) purima-nirodha-dṛṣṭaṃ Mv 〔ii.371.(10—)11〕 (vs)
 Senartʼs note has what seems to me an unacceptable suggestion. Could it mean (revilings) seen in earlier repressions (of religion)? [See s.v. Rodha for a wrong reading which would make Nirodha the n. of a former Buddha,  LV 〔171.17〕.]

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 निरोध °Tod,  Kir. XVIII,  34.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

kun 'gog pa
निरोध

kun tu 'jug bral
निरोध

gag
१) निरुध्यन्ते २) निरोध

gags pa
१) अवसक्त २) निरुद्ध ३) निरोध ४) निवृत्त ५) बद्ध ६) रोध

ha ha bral
निरोध

gog pa
निरोध

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
अनुग्रहोऽभ्युपपत्तिः समौ निरोधनिग्रहौ ॥ १५०८ ॥
-wordlist-
 
अनुग्रह (पुं),  अभ्युपपत्ति (स्त्री),  निरोध (पुं),  निग्रह (पुं)

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  निरोधः
Root:  निरोध
Gender:  पुं
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ check
⇒ siege
⇒ hurting
⇒ control
⇒ dislike
⇒ aversion
⇒ injuring
⇒ enclosing
⇒ disfavour
⇒ restraint
⇒ prevention
⇒ investment
⇒ commitment
⇒ locking up
⇒ confinement
⇒ destruction
⇒ covering up
⇒ suppression
⇒ imprisonment
⇒ disappointment
⇒ frustration of hope
⇒ suppression or annihilation of pain
⇒ particular process to which minerals are subjected
Shloka(s): 
3|2|13|2 ► निग्रहस्तद्विरुद्धः स्यादभियोगस्त्वभिग्रहः॥ (सङ्कीर्णवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 3|2|13|2 ⇢ निग्रहः (निग्रह) (पुं) ⇒ cure, blame, limit, defeat, seizing, disgust, binding, dislike, ill-will, aversion, catching, coercion, boundary, arresting, overthrow, restraint, reprimand, punishment, confinement, restraining, destruction, suppression, subjugation, imprisonment, holding fast, keeping down or back, occasion for refutation, any punishment or chastisement, suppression of an illness i.e. healing, anything for catching hold of. a handle, place or occasion for being caught hold of, weak point in an argument or fault in a syllogism
➠ 3|2|13|2 ⇢ निरोधः (निरोध) (पुं) ⇒ check, siege, hurting, control, dislike, aversion, injuring, enclosing, disfavour, restraint, prevention, investment, commitment, locking up, confinement, destruction, covering up, suppression, imprisonment, disappointment, frustration of hope, suppression or annihilation of pain, particular process to which minerals are subjected
Related word(s): 
जातिः ➡ क्रिया
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 निरोधः,  पुं,
   (नि + रुध + घञ् ।) नाशः । (यथा, हरिवंशे । २ । ५४ ।“उत्पत्तिश्च निरोधश्च नित्यं भूतेषु पार्थिव ! ।ऋषयोऽत्र न मुह्यन्ति विद्बांसश्चैव ये नराः ॥
”)रोधः । इति मेदिनी । धे,  ३२ ॥
 (यथा,  पञ्च-तन्त्रे । २ । १६७ ।“निरोधाच्चेतसोऽक्षाणि निरुद्धान्यखिलान्यपि ।आच्छादिते वरौ मेघैराच्छन्नाः स्युर्गभस्तयः ॥
”)निग्रहः । इति हेमचन्द्रः । ६ । १४४ ॥
 (यथा, मनुः । ६ । ६० ।“इन्द्रियाणां निरोधेन रागद्बेषक्षयेण च ।अहिंसया च भूतानाममृतत्वाय कल्पते ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 निरोध पु०
  नि + रुध--भावे घञ् । १ नाशे २ गव्यादिप्रतिरोधेमेदि० ३ निग्रहे च तत्र नाशे (प्रलये) “न निरोधो नचोत्पत्तिर्न बद्धो न च साधकः । न मुमुक्षुर्न वै मुक्त इत्येषापरमार्थता” सां० प्र० भा० धृता श्रुतिः । ४ निरुद्धाख्यचित्ता-वस्थाभेदे निरुद्धशब्देऽस्य स्वरूपादिकमुक्तम् । “योगश्चित्त-वृत्तिनिरोधः” पात० सू० “अनयोर्द्वयोरेकाग्रनिरुद्धयोर्भू-म्योर्यश्चित्तस्यैकाग्रतारूपः परिणामः स योग इत्युक्तंभवति एकाग्रे बहिर्वृत्तिनिरोधः निरुद्धे च सर्वासांवृत्तीनां संस्कारशेषाणां प्रविलय इत्यनयोरेव भूम्यो-र्योगस्य सम्भवः” भोजवृत्तिः । तस्य कारणञ्च तत्र दर्शितंयथा “अभ्यासवैराम्याभ्यां तन्निरोधः” पात० सू० “अथासांनिरोधे क उपायः? इति चित्तनदी नामोभवतोवाहिनीवहति कल्याण्याय वहति पापाय च । या तु कैवल्यप्राग्भारा विवेकविषयनिम्ना सा कल्याणवहा । संसारप्राग्भाराऽविवेकविषयनिम्ना पापवहा । तत्र वैराम्येणविषयस्वोतः खिलीक्रियते विवेकदर्शनाभ्यासेन विवेकस्तोतउद्घाट्यते इत्युभयाधीनश्चित्तवृत्तिनिरोधः” ना० । “अ-भ्यासवैराम्ये वक्ष्यमाणलक्षणे ताभ्यां प्रकाशप्रवृत्तिनि-यमरूपा या वृत्तयस्तासां निरोधो भवतीत्युक्तं भवतितासां विनिवृत्तगाह्याभिनिवेशानाम् अन्तर्मुखतयाखकारण एव चित्ते शक्तिरूपतयाऽवस्थानम् । तत्रविषयदोषदर्शनजेन वैराम्येण तद्वैमुख्यमुत्पाद्यते । अभ्या-सेन च मुखजनकं शान्तप्रवाहप्रदर्शनद्वारेण दृढस्थैर्यमुत्प-द्यते । इत्यं ताम्यां भवति चित्तवृत्तिनिरोधः” भोजवृचिः ।“अवातो विपरीता । विवेकख्यातिरित्यतस्तस्यां विरक्तंचित्तं तामपि निरुणद्धि । तदवस्थं चित्तं संस्कारोपगंभवति । स निर्वीजः समाधिः,  न तत्र किञ्चित् सम्प-ज्ञायत इत्यसम्प्रज्ञातः द्विविधः स योगश्चित्तवृत्तिनिरोधइति । तदवस्थे चेतसि विषयाभावात् बुद्धिबोधात्मा पु-रुषः किं स्वभावः इति” पात० भा० “अतश्चितिशक्तेर्विप-रीतेति । यदा च विवेकख्यातिरपि हेया तदा कैवकथा वृत्त्यन्तराणां दोषबहुलानामिति भावः । ततस्य-द्वेतोर्निरोधसमाधेरवतारो युज्यते इत्याह अतस्तस्या-मिति । ज्ञानप्रसादमात्रेण हि परेण वैराग्येण वियेक-ख्यातिमपि निरुणद्धीत्यर्थः । अथ अनिरुद्धाऽशेषवृत्ति-चित्तं कीदृशमित्यत आह तदवस्थमित्यादि । स नि-रोधः व्यवस्था यस्य तत्तथोक्तम् । निरोधस्य स्वरूपमाहस निर्वीज इति । क्लेशसहितः कर्माशयो जात्यायुर्भोन-वीजम् तस्मान्निर्गत इति निर्धीजः । अस्यैव योगिजन-प्रसिद्धामन्वर्थसंज्ञामादर्शयति न तत्रेति । उपसंहरति ।द्विविधः सःयोभश्चित्तवृत्तिनिरोध इति । संप्रत्युत्तरसूत्र-मवतारयंश्चोदयति । तदवस्थे चेतसीति । किमाक्षेपेतत्तदाकारपरिणतबुद्धिबोधात्मा त्वयं पुरुषः सदानुमू-यते नतु बुद्धिबोधरहितोऽतोऽस्य पुरुषस्य बुद्धिबोध-स्वभावः सवितुरिव प्रकाशः न च संस्कारशेषे चेतसिसोऽस्ति न च स्वभावमपहाय भावो वर्त्तितुमर्हति इतिभावः । स्यादेतत् संस्कारशेषामपि बुद्धिं कस्मात् पुरुषोन बुध्यते इत्यत आह विषयाभावादिति । न बुद्धि-मात्रं पुरुषस्य विषयोऽपि तु पुरुषार्थवती बुद्धिः वि-वेकख्यातिविषयमोगौ च पुरुषार्थौ तौ च निरुद्धास-स्थायां न स्त इति सिद्धो विषयाभाव इत्यर्थः” विव० ।“तदा द्रष्टुः स्वरूपेऽवस्थानम्” पात० सू० “स्वरूपप्रतिष्ठातदार्नी चितिशक्तिर्यथा कैवल्ये,  व्युत्थानचित्ते तु सतितथापि भवन्ती न तथा” भा० “मूत्रेण परिहरतिंतदा द्रष्टुः स्तरूपेऽवस्वानम् । स्वरूप इत्यारोपितम्शान्तधोरमूढस्वरूपं निवर्त्तयति । पुरुषस्य हि चैतन्यंस्तरूपमनौवाचिकम् । न तु बुद्धिबोधः शान्तादिरूपः ।चोपाधिकी हि सः,  स्फटिकस्येध स्वमावस्वच्छधबलस्यजपाकुसुमसन्निधानोपाधिररुणिमा,  न चोपाजिनिवृ-त्तावुपहितनिवृत्तिरतिप्रसङ्गादिति भावः । स्वरूपस्यचाभेदेऽपि भेदं विकल्प्य कधिकरणभाव उक्त इति ।अयमेवार्थोभाव्यकृता द्योत्यते स्वरूपप्रतिष्ठेति । तदार्नीनिरोधावस्थायां न व्युत्यानावस्थायाभिति भावः ।स्वादेतत् व्युत्थानावस्थायामप्रतिष्ठिता स्वरूपे,  चितिशक्तिः निरोधावस्थायां प्रतितिष्ठन्ती परिणामिनी स्याद्व्युत्थाने वा स्वरूपप्रतिष्ठाने सति व्युत्थाननिरोधयोर-विशेष इत्यत आह व्युत्थानचित्ते त्विति । न जातुकूटस्थनित्या चितिशक्तिः स्वरूपात् च्यवते । तेन यथानिरोधे तथैव व्युत्थानेऽपि । न खलु शुक्तिकायाः प्रमाणविपर्य्ययज्ञाननोचरत्वेऽपि स्वरूपोदयव्ययौ भवतःप्रतिपत्ता तु तथाभूतमप्यतथात्वेनाभिमन्यते । निरोध-समाधिमपेक्ष्य सम्प्रप्रज्ञातोऽपि व्युत्थानमेवेति” विवरणम्२ निरुध्यते यस्मै सम्प्रदाने घञ् । निरोधजनिते वशीक-रणे च “निरोधश्छर्दिविधारणाभ्याम्” सां० सू० “प्राण-स्येति प्रसिद्ध्या लभ्यते “प्रच्छर्द्दनविधारणाभ्यां प्राण-स्येति” योगसूत्रे भाष्यकारेण प्राणायामस्य व्याख्या-तत्वात् । छर्दिश्च वमनम्,  विधारणं त्याग इति यावत् ।तेन पूरणरेचनयोर्लाभः । विधारणं च कुम्भकम् । तथाच प्राणस्य पूरकरेचककुम्भकैर्योनिरोधो वशीकरणं साधारणेत्यर्थः” सां० प्र० भा० ।

Capeller

German

 निरोध m.
  Einsperrung,  Hemmung,  Unterdrükung.

Burnouf

French

 निरोध निरोध m.
  (रुध्) empêchement,  obstruction. 
Cessation de l'action d'une cause
 destruction. 

Stchoupak

French

 नि-रोध-
 m.
  fait d'enfermer,  d'enclore,  emprisonnement,  détention 
restriction,  restreinte,  obstruction,  répression,  suppression 
 -क- a. qui
obstrue,  qui enferme,  qui empêche (ifc.) 
 -तस् après une détention. 

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.