निरूहः (nirUhaH)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

Apte

English

निरूहः [nirūhḥ],  1 An enema,  not of an oily kind. 

Logic,  disputation. 

Certainty,  ascertainment.

A purging clyster.

A sentence having no ellipsis,  a complete sentence.

Apte 1890

English

 निरूहः 1 An enema not of an oily kind. 
Logic,  disputation. 
Certainty,  ascertainment. 
A purging clyster. 
A sentence having no ellipsis,  a complete sentence. 

Apte Hindi

Hindi

निरूहः
पुं*
  - नि+रुह्+घञ्
वस्तिकर्म का एक प्रकार

निरूहः
पुं*
  - नि+रुह्+घञ्
"तर्क,  युक्ति"

निरूहः
पुं*
  - नि+रुह्+घञ्
"निश्चितता,  निश्चय"

निरूहः
पुं*
  - नि+रुह्+घञ्
"वाक्य जिसमेंन्यूनपद न हों,  संपूर्ण वाक्य"

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 निरूहः,  पुं,
   (निर् + ऊह शून्ये + घञ् ।) वस्ति-भेदः । यथा,  --“वस्तिर्द्विधानुवासाख्यो निरूहश्चेतिसंज्ञितः ।यः स्नेहैर्दीयते स स्यादनुवासननामकः ।कषायक्षीरतैलैर्यो निरूहः स निगद्यते ॥
”इति सारकौमुदी ॥
अथ निरूहवस्तिकर्म्मविधिः ।आत्रेय उवाच ।“चतुरङ्गुलां वेणुमयीं नाडीं प्रतिलक्षणं कृत्वातथा वस्तिप्रतिकर्म्म कुर्य्यात् ।नातिचोष्णे च काले च न शीते नच भोजिते ।न निद्रादौ न मूत्रार्त्ते विष्ठार्त्ते नच वेदभाक् ॥
वस्तिकर्म्मनिरूहञ्च कारयेत्तं निरस्य च ।आदौ मूत्रविष्ठोत्सर्गं कृत्वा गुदं प्रक्षाल्यनातिशिथिलशय्यायां शाययित्वा वामाङ्गे वाम-पादं दक्षिणाङ्गे दक्षिणपादञ्च सङ्कोच्य जङ्घो-परि संस्थाप्य गुदाभ्यन्तरे द्व्यङ्गुलमात्रां नाडींसुधीः सञ्चारयेत् । ततः शनैः शनैः वस्तिंनिष्पीड्य द्बिपलपरिमिततैलेन निरूहं कुर्य्यात् ।निरूहानन्तरं शनैः शनैरुत्तानं शाययित्वोर्ड्घी-कृत्य च पश्चात् सङ्कोच्य पाणिभिः पञ्चवारान्स्फिक्पिण्डान् त्रोटयेत् । ततः स्वस्थं कृत्वाक्षणेनाप्यामाशयं मलस्थानं बोधयति । वस्त्यु-दरवातान् दोषान् निवारयति । पण्डितास्तंवस्तिनिरूहं तद्वस्तिकर्म्म च विदुः ।” इतिहारीतोत्तरे सूत्रस्थाने तृतीयोऽध्यायः ॥
“नरो विरिक्तस्तु निरूहदानंविवर्ज्जयेत् सप्तदिनान्यवश्यम् ।शुद्धो विरेकेण निरूहदानंतद्ध्यस्य शून्यं विकृषेच्छरीरम् ॥
”“विश्वक्स्थितं दोषचयं निरस्यसर्व्वान् विकारान् शमयेन्निरूहः ।देहे निरूहेण विशुद्धमार्गेसस्नेहनं वर्णवलप्रदश्च ॥
”इति सिद्धिस्थाने प्रथमेऽध्याये ॥
“ससैन्धवक्षौद्रयुतः सतैलोदेयो निरूहो बलवर्णकारी ।आनाहपार्श्वामययोनिदोषान्गुल्मानुदावर्त्तरुजञ्च हन्यात् ॥
यष्ट्याह्वमूलाष्टपलेन सिद्धंपयः शताह्वाफलपिप्पलीभिः ।युक्तं ससर्पिर्मधुवातरक्तःवैस्वर्य्यवीसर्पहितो निरूहः ॥
”इति सिद्धिस्थाने तृतीयेऽध्याये चरकेणोक्तम् ॥
)ऊहशून्यः । निश्चितम् । इति मेदिनी । हे, १८ ॥
 निग्रहः । तर्कः । इति हेमचन्द्रः ॥

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.