निरस्त (nirasta)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 निरस्त mfn.
   (-स्तः-स्ता-स्तं)
	 1. Expelled,  sent forth or out.
	 2. Sent,  thrown, 
cast,  directed.
	 3. Thrown off,  (as from a horse.)
	 4. Abandoned, 
deserted,  left.
	 5. Rejected,  disallowed.
	 6. Shot,  (as an arrow, )
	 7.
Uttered ra pidly,  hurried.
	 8. Destroyed,  9. Gone,  absent,  what is
not.
	 10. Suppressed,  checked.
	 11. Torn or taken. 
	 12. Broken,  (as
an agreement.)
 E.
  निर् out or forth,  अस् to throw or send,  affix
कर्मणि क्त.

Yates

English

 निर_स्त (स्तः-स्ता-स्तं)
a. Shot as an ar-
row
 uttered rapidly
 thrown
abandoned
 rejected.

Spoken Sanskrit

English

निरस्त 	-	 nirasta 	-	 adj.
  	-	  pronounced hurriedly or dropped in pronouncing
निरस्त 	-	 nirasta 	-	 adj.
  	-	  shot off
निरस्त 	-	 nirasta 	-	 adj.
  	-	  cast out or off
निरस्त 	-	 nirasta 	-	 n.
  	-	  dropping or leaving out
निरस्त 	-	 nirasta 	-	 ppp. 	-	  cast off
निरस्त  { निर्- अस् } 	-	 nirasta  { nir- as } 	-	 ppp. 	-	  discarded
निरस्त 	-	 nirasta 	-	 ppp. 	-	  removed
निरस्त 	-	 nirasta 	-	 ppp. 	-	  spit out
निरस्त 	-	 nirasta 	-	 ppp. 	-	  rooted out
निरस्त 	-	 nirasta 	-	 ppp. 	-	  rejected
निरस्त 	-	 nirasta 	-	 ppp. 	-	  vomited
निरस्त 	-	 nirasta 	-	 ppp. 	-	  cast out
निरस्त 	-	 nirasta 	-	 ppp. 	-	  banished
निरस्त 	-	 nirasta 	-	 ppp. 	-	  dispelled
निरस्त 	-	 nirasta 	-	 ppp. 	-	  destroyed
निरस्त 	-	 nirasta 	-	 ppp. 	-	  expelled
निरस्त 	-	 nirasta 	-	 ppp. 	-	  scattered
निरस्त 	-	 nirasta 	-	 ppp. 	-	  refuted

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wilson

English

 निरस्त
mfn.
   (-स्तः-स्ता-स्तं)
Expelled,  sent forth or out.
Sent,  thrown,  cast,  directed.
Thrown off,  (as from a horse.)
Abandoned,  deserted,  left.
Rejected,  disallowed.
Shot,  (as an arrow.)
Uttered rapidly,  hurried.
Destroyed.
Gone,  absent,  what is not.
Suppressed,  checked.
Torn or taken. 
Broken,  (as an agreement.)
E.
  निर् out or forth,  अस to throw or send,  affix क्त.

Apte

English

निरस्त [nirasta],  p. p. 

Cast off or away,  thrown out or away,  repudiated,  driven,  expelled,  banished
 कौलीन- भीतेन गृहान्निरस्ता R.*
  14.84.

Dispelled,  destroyed.

Abandoned,  deserted.

Removed,  deprived or void of
 निरस्तपादपे देश एरण्डोपि द्रुमायते H.*
  1.67.

Discharged (as an arrow).

Refuted.

Vomited,  spit out.

Uttered rapidly
 सर्वे ऊष्माणो$ग्रस्ता अनिरस्ता विवृता वक्तव्याः Ch. Up.*
   2.22.5.

Torn out or destroyed.

Suppressed,  checked.

Broken (as an agreement &c.
 ).

Thrown off (as from a horse).

Offered,  given
 त्वं पुण्डरीकमुख बन्धुतया निरस्तमेको निवापसलिलं पिबसीत्ययुक्तम् Māl.
 9.4.

Rejected,  disallowed.

Sent forth or away. -स्तः An arrow discharged.

स्तम् Rejecting,  refusal &c.
 

Dropping or leaving out,  rapid pronunciation. 

Spitting out.

Preventing,  warding of. 

Throwing or casting.Comp.   -भेद a.
  having all differences removed,  same,  identical. -राग a.
  one who has renounced all worldly attachments. -संख्य a innumerable.

Apte 1890

English

 निरस्त p. p. 1 Cast off or away,  thrown out or away,  repudiated,  driven,  expelled,  banished
 कौलीनभीतेन गृहान्निरस्ता R. 14. 84. 
2 Dispelled,  destroyed. 
3 Abandoned,  deserted. 
4 Removed,  deprived or void of
 निरस्तपादपे देश एरंडोपि द्रुमायते H. 1. 69. 
5 Discharged (as an arrow). 
6 Refuted. 
7 Vomited,  spit out. 
8 Uttered rapidly. 
9 Torn out or destroyed. 
10 Suppressed,  checked. 
11 Broken (as an agreement &c.). 
12 Thrown off (as from a horse). 
13 Offered,  given
 Māl. 9. 40. 
14 Rejected,  disallowed. 
15 Sent forth or away. 
स्तः An arrow discharged. 
स्तं 1 Rejecting,  refusal &c. 
2 Dropping or leaving out,  rapid pronunciation. 
3 Spitting out. 
4 Preventing,  warding off. 
5 Throwing or casting. 
Comp. 
भेद a. having all differences removed,  same,  identical. 
राग a. one who has renounced all worldly attachments. 

Monier Williams Cologne

English

 निर्-°अस्त mfn.
   (R.  also °असित) cast out or off,  expelled,  banished,  rejected,  removed,  refuted,  destroyed,  ŚBr.
  
 Mn.
  
 MBh.
   &c.
  

 shot off (as an arrow),  L.
 

 spit out,  vomited,  L.
 

 pronounced hurriedly or dropped in pronouncing (अ-न्°,  ChUp.
    ii,  22,  3)

 निर्-°अस्त n.
  dropping or leaving out (considered a fault in pronunciation),  Pat.
 

Monier Williams 1872

English

 निर्-अस्त,  अस्,  आ,  अम्,  cast out or away,  expelled
thrown out or away,  cast off
 thrown off (as from a
horse)
 driven away,  expelled,  banished
 rejected, 
repudiated,  abandoned,  deserted
 disallowed
 re-
futed
 sent forth,  sent away
 deprived of,  removed
shot off,  discharged (as an arrow)
 spit out
 uttered
hurriedly or rapidly (as a speech or word)
 torn out
or away
 destroyed
 broken (as an agreement)
suppressed,  checked
 (अम्),  n. rejecting
 dropping
or leaving out,  not pronouncing (regarded as a fault
in pronunciation).
—निरस्त-भेद,  अस्,  आ,  अम्, 
having all difference removed,  identical.
—निरस्त-
राग,  अस्,  आ,  अम्,  one who has abandoned worldly
desires or has devoted himself to religious penance.

Hindi

हटाया

Apte Hindi

Hindi

निरस्त
भू* क* कृ* - निर्+अस्+क्त
"दूर डाला हुआ,  दूर फेंका हुआ,  प्रत्याख्यात,  हांका हुआ,  निष्कासित,  निर्वासित"

निरस्त
भू* क* कृ* - निर्+अस्+क्त
"दूर भगाया गया,  नष्ट किया गया,  "

निरस्त
भू* क* कृ* - निर्+अस्+क्त
"छोड़ा हुआ,  परित्यक्त"

निरस्त
भू* क* कृ* - निर्+अस्+क्त
"दूर हटाया गया,  वंचित,  शून्य"

निरस्त
भू* क* कृ* - निर्+अस्+क्त
चलाया हुआ

निरस्त
भू* क* कृ* - निर्+अस्+क्त
निराकृत

निरस्त
भू* क* कृ* - निर्+अस्+क्त
"उगला हुआ,  थूका हुआ"

निरस्त
भू* क* कृ* - निर्+अस्+क्त
शीघ्रतापूर्वक उच्चरित

निरस्त
भू* क* कृ* - निर्+अस्+क्त
"फाड़ा हुआ,  विनष्ट"

निरस्त
भू* क* कृ* - निर्+अस्+क्त
"दबाया हुआ,  रोका हुआ"

निरस्त
भू* क* कृ* - निर्+अस्+क्त
तोड़ा हुआ

निरस्तम्
नपुं*
   - -
"अस्वीहृति,  इंकार"

निरस्तम्
नपुं*
   - -
छोड़ देना

Shabdartha Kaustubha

Kannada

निरस्त
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪರಿತ್ಯಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ/ನಿರಾಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ
निष्पत्तिः - > निर्+असु(क्षेपणे) "क्तः" (३-२-१०२)
प्रयोगाः - > "निरीक्ष्य संरम्भनिरस्तधैर्यं राधेयमाराधिरजामदग्न्यम्"
उल्लेखाः - > किरा० ३-२१
निरस्त
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಓಡಿಸುಲ್ಪಟ್ಟ/ಅಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟ/ಹೊರದೂಡಲ್ಪಟ್ಟ
प्रयोगाः - > "कौलीनभीतेन गृहान्निरस्ता न तेन वैदेहसुता मनस्तः"
उल्लेखाः - > रघु० १४-८४
निरस्त
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಶೂನ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ/ಬರಿದಾಗಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ
प्रयोगाः - > "निरस्तपादपे देशे एरण्डोऽपि द्रुमायते"
उल्लेखाः - > हितो०
निरस्त
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಯೋಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ
निरस्त
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟ
निरस्त
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ತಿರಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ
प्रयोगाः - > "अमर्षिणा कृत्यमिव क्षमाश्रयं मदोद्धतेनेव हितं प्रियं वचः। बलीयसा तद्विधिनैव पौरुषं बलं निरस्तं च रराज जिष्णुना"
उल्लेखाः - > किरा० १४-६३
निरस्त
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ/ಕೆಡವಲ್ಪಟ್ಟ
प्रयोगाः - > "दुर्दान्तमुत्कृत्य निरस्तसादिनम्"
उल्लेखाः - > माघ० १२-२२
निरस्त
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ನಾಶಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ/ಹೋಗಲಾಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ
प्रयोगाः - > "दीपितारं दिनारम्भे निरस्तध्वान्तसञ्चयम्"
उल्लेखाः - > भट्टि० ७-२७
निरस्त
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಉಗಿಯಲ್ಪಟ್ಟ
निरस्त
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪ್ರತಿಹತವಾದ
निरस्त
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ತ್ವರೆಯಿಂದ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ/ವೇಗವಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ (ಮಾತು)

L R Vaidya

English

 nirasta {% (I) a. (f. स्ता) %} 1. Cast away,  thrown away
expelled,  banished,  तावदरुणेन तमो निरस्तम् R.v.71
ejected,  repudiated,  deserted
discharged (as an arrow)
refuted
removed,  deprived of
spit out
uttered rapidly
torn out,  destroyed
suppressed,  checked,  (pp. of अस् with निस् q.v.).

 nirasta {% (II) n. %} Rapid utterance.

Indian Epigraphical Glossary

English

 nirasta,  nirasti,  cf. sarvajāta-bhoga-nirastyā (IE 8-5),  ‘with
all kinds of the [king's] rights renunciated’.

Abhyankara Grammar

English

निरस्त  a fault of pronunciation when a vowel is harshly pronounced and hence is not properly audible
 cf. निरस्तं निष्ठुरम् Pradipa on M.Bh. I. 1. Ahn. 1. The fault occurs when the place and the means of utter- ance are pressed and drawn in
cf. निरस्तं स्थानकरणापकर्षे R. Pr. XIV. 2.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  निरस्त
adjective
 
यद् व्यर्थं कृतम्।
 "सम्पत्तिसंम्बन्धी एकः प्रस्तावः लोकसभायां निरस्तः कृतः।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

kun tu dor
निरस्त

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
अम्बूकृतं सथूत्कारं निरस्तं त्वरयोदितम् ।
-wordlist-
 
अम्बूकृत (क्ली),  सथूत्कार (क्ली),  निरस्त (क्ली)

--source--
 
निरस्तः प्रहिते बाणे विषाक्ते दिग्धलिप्तकौ ॥ ७७९ ॥
-wordlist-
 
निरस्त (पुं),  प्रहित (पुं),  विषाक्त (पुं),  दिग्ध (पुं),  लिप्त (पुं)

--source--
 
कलिलं गहने संकीर्णे तु संकुलमाकुलम् ॥ १४७२ ॥
p{0056}
कीर्णमाकीर्णं च पूर्णे त्वाचितं छन्नपूरिते ।
भरितं निचितं व्याप्तं प्रत्याख्याते निराकृतम् ॥ १४७३ ॥
प्रत्यादिष्टं प्रतिक्षिप्तमपविद्धं निरस्तवत् ।
-wordlist-
 
कलिल (क्ली),  गहन (क्ली),  सङ्कीर्ण (क्ली),  सङ्कुल (क्ली),  आकुल (क्ली),  कीर्ण (क्ली),  आकीर्ण (क्ली),  पूर्ण (क्ली),  आचित (क्ली),  छन्न (क्ली),  पूरित (क्ली),  भरित (क्ली),  निचित (क्ली),  व्याप्त (क्ली),  प्रत्याख्यात (क्ली),  निराकृत (क्ली),  प्रत्यादिष्ट (क्ली),  प्रतिक्षिप्त (क्ली),  अपविद्ध (क्ली),  निरस्त (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

तूर्णोदित
तूर्णोदित,  निरस्त
तूर्णोदितं निरस्तं स्याद् ग्रस्तं लुप्तपदं स्मृतम् ।
verse 1.1.1.142
page 0017

प्रत्याख्यात
प्रत्याख्यात,  प्रतिक्षिप्त,  प्रत्यादिष्ट,  निराकृत,  निरस्त,  अपविद्ध,  परिहृत
प्रत्याख्यातं प्रतिक्षिप्तं प्रत्यादिष्टं निराकृतम् ।
निरस्तमपविद्धं च प्राज्ञाः परिहृतं विदुः ॥ ७०३ ॥
verse 4.1.1.703
page 0081

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 निरस्तः,  त्रि,  (निर् + अस् + क्तः ।) प्रहित-बाणः । त्यक्तशरः । त्वरितोदितम् । शीघ्रो-च्चारितवचः । निराकरणविशिष्टः । तत्पर्य्यायः ।प्रत्यादिष्टः २ प्रत्याख्यातः ३ निराकृतः ४निकृतः ५ विप्रकृतः ६ । इत्यमरः । ३ । १ । ४० ॥
प्रतिक्षिप्तम् ७ अपविद्धम् ८ । इति हेमचन्द्रः ॥
निष्ठ्यूतः । प्रेषितः । संत्यक्तः । प्रतिहतः । इतिमेदिनी । ते,  ११७ ॥
 (यथा,  हितोपदेशे ।१ । ४८ ।“यत्र विद्वज्जनो नास्ति श्लाघ्यस्तत्राल्पधीरपि ।निरस्तपादपे देशे एरण्डोऽपि द्रुमायते ॥
”यथाच मार्कण्डेयपुराणे । ८९ । २३ ।“आयान्ती वह्निकूटाभा सा निरस्ता महो-ल्कया ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 निरस्त त्रि०
  निर--अस--क्षेपे कर्मणि क्त । १ प्रत्याख्याते नि-वारिते अमरः “निरस्तगाम्भीर्य्यमपास्तपुष्पकम्” माघः“निरस्तः परावसुः” क्रव्यादाग्निभानत्यागे मन्त्रः । २ त्व-रितोदिते न०
  । ३ त्यक्तशरे पु०
  अमरः । ४ निष्ठ्यूते ५ प्र-तिहते ६ प्रेषिते त्रि०
  मेदि० । भावे क्त । ७ निष्ठीवने८ निवारणे ९ क्षेपणे च न०
  ।

Burnouf

French

 निरस्त निरस्त pp. de निरस्यामि। -- S. n.
  expulsion du
son dans l'acte de la prononciation,  tg.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.