| YouTube Channel

निम्बः (nimbaH)

 
Apte
English
निम्बः [nimbḥ], 1 A tree with bitter fruits
आम्रं छित्वा कुठारेण निम्बं परिचरेत्तु यः यश्चैनं पयसा सिञ्चेन्नैवास्य मधुरो भवेत् ॥ Rām.
N.
 of a tree, Pāribhadra
निम्बस्तु पिचुमन्दे च पारिभद्र- तरावपि
Comp.
 -अर्कः, -आदित्यः
N.
 of the founder of a Vaiṣṇava sect.
तरुः the Mandāra tree.
the Nimba tree. -पञ्चकम् The five products (leaf, flower, bark, fruit and root) of निम्ब.
Apte Hindi
Hindi
निम्बः
पुं*
 - निन्ब् + अच्
नीम का पेड़
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 निम्बः, अरिष्टः, सर्वतोभद्रः, हिङ्गुनिर्यासः, मालकः, पिचुमर्दः, अर्कपादपः, कैटर्यः, वरत्वचः, छर्दिघ्नः, प्रभद्रः, पारिभद्रकः, काकफलः, कीरेष्टः, नेता, सुमनाः, विशीर्णपर्णः, यवनेष्टः, पीतसारकः, शीतः, पिचुमन्दः, तिक्तकः, कीकटः, शूकमालकः
noun
वृक्षविशेषः अस्य गुणाः तिक्तत्वशीतत्वकफव्रणक्रिमिवमिशोफशान्तिकारित्वादयः।
"निम्बः अतीव उपयोगी वृक्षः अस्ति।"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: निम्बः
Root: निम्ब
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Nimba melia or azadirachta
Tamil Vēmbu
Shloka(s):
3|3|75|1 ► निम्बे पार्वतकैडर्यद्वेषिच्छर्दनमाथिकाः। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
3|3|75|2 ► रोमशः पिचुमन्दश्च लकुचे लिकुचो डहुः॥ (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|75|1 ⇢ निम्बः (निम्ब) (पुं) ⇒ Nimba melia or azadirachta
Tamil Vēmbu ⇒
➠ 3|3|75|1 ⇢ पार्वतः (पार्वत) (पुं) ⇒ Nimba (Melia) azadirachta
Tamil Vēmbu ⇒
➠ 3|3|75|1 ⇢ कैडर्यद्वेषी (कैडर्यद्वेषिन्) (पुं) ⇒ Nimba (Melia) Azadirachta
Tamil Vēmbu ⇒
➠ 3|3|75|1 ⇢ छर्दनः (छर्दन) (पुं) ⇒ Nimba (Melia) azadirachta
Tamil Vēmbu ⇒
➠ 3|3|75|1 ⇢ माथिकः (माथिक) (पुं) ⇒ Nimba (Melia) azadirachta
Tamil Vēmbu ⇒
➠ 3|3|75|2 ⇢ रोमशः (रोमश) (पुं) ⇒ Nimba (Melia) azadirachta
Tamil Vēmbu ⇒
➠ 3|3|75|2 ⇢ पिचुमन्दः (पिचुमन्द) (पुं) ⇒ Nimba (Melia) azadirachta
Tamil Vēmbu ⇒
Related word(s):
Tamil
Tamil
நிம்ப3: : வேப்பமரம்.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: निम्बः
Root: निम्ब
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ Nimb or Neem tree
⇒ neem tree [Azadirachta Indica - Bot.]
Shloka(s):
2|4|62|1 ► अरिष्टः सर्वतोभद्रहिङ्गुनिर्यासमालकाः॥ (वनौषधिवर्गः)
2|4|62|2 ► पिचुमन्दश्च निम्बेऽथ पिच्छिलागुरुशिंशपा। (वनौषधिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|4|62|1 ⇢ अरिष्टः (अरिष्ट) (पुं) ⇒ crow, safe, fatal, heron, unhurt, garlic, secure, ill-luck, disastrous, misfortune, medical plant, kind of liquor, boding misfortune, distilled mixture, proof against injury or damage, soapberry tree [Sapindus saponaria], soapnut [Sapindus Detergens - Bot.], neem tree [Azadirachta Indica - Bot.]
➠ 2|4|62|1 ⇢ सर्वतोभद्रः (सर्वतोभद्र) (पुं) ⇒ car, bamboo, actress, side good, kind of perfume, form of military array, square mystical diagram, it every way auspicious, kind of riddle or charade, sort of yam [Dioscorea - Bot.], in every direction or on every, neem tree [Azadirachta Indica - Bot.], temple of a square form and having an entrance opposite to every point of the compass, artificial stanza in which each half pAda read backwards is identical with the other half
➠ 2|4|62|1 ⇢ हिङगुनिर्यासः (हिङ्गुनिर्यास) (पुं) ⇒ Nimba tree, fluid extracted from Asa Foetida [Ferula Asa Foetida - Bot.]
➠ 2|4|62|1 ⇢ मालकः (मालक) (पुं) ⇒ bower, arbour, wood near a village, chinaberry tree [Melia azedarach - Bot.]
➠ 2|4|62|2 ⇢ पिचुमन्दः (पिचुमन्द) (पुं) ⇒ Nimb tree, neem tree [Azadirachta Indica - Bot.]
➠ 2|4|62|2 ⇢ निम्बः (निम्ब) (पुं) ⇒ Nimb or Neem tree, neem tree [Azadirachta Indica - Bot.]
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ वृक्षः
जातिः ➡ वृक्षः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
निम्बः,
पुं,
 (निम्बति स्वास्थ्यं ददातीति । निम्ब +अच् ।) वृक्षविशेषः । निम् इति भाषा । तत्-पर्य्यायः । अरिष्टः २ सर्व्वतोभद्रः ३ हिङ्गु-निर्य्यासः ४ मालकः ५ पिचुमर्द्दः ६ । इत्य-मरः । २ । ४ । ६२ ॥
अर्कपादपः ७ । इति हेमचन्द्रः ॥
कैटर्य्यः ८ वरत्वचः ९ छर्द्दिघ्नः १० । इति रत्न-माला ॥
प्रभद्रः ११ पारिभद्रकः १२ काक-फलः १३ कीरेष्टः १४ नेता १५ सुमनाः १६विशीर्णपर्णः १७ यवनेष्टः १८ पीतसारकः १९शीतः २० । इति राजनिर्घण्टः ॥
पिचुमन्दः २१तिक्तकः २२ । इति भावप्रकाशः ॥
कोकटः २३शूकमालकः २४ । इति जटाधरः ॥
अस्यगुणाः । शीतत्वम् । तिक्तत्वम् । कफव्रणक्रिमि-वमिशोफशान्तिकारित्वम् । बलासबहुविधपित्त-दोषहृदयविदाहनाशित्वञ्च । इति राज-निर्घण्टः ॥
लघुत्वम् । भ्राहित्वम् । कटुपाकि-त्वम् । अग्निवातकारित्वम् । अहृद्यत्वम् । भ्रम-तृट्कासज्वरारुचिच्छर्द्दिकुष्ठहृल्लासमेहनाशि-त्वञ्च । तत्पत्रगुणाः । नेत्रहितकारित्वम् ।कृमिपित्तविषसर्व्वारोचककुष्ठनाशित्वम् । वात-लत्वम् । कटुपाकित्वञ्च । तत्फलगुणाः । रसेतिक्तत्वम् । पाके कटुत्वम् । भेदनत्वम् । स्निग्ध-त्वम् । लघुत्वम् । उष्णत्वम् । कुष्ठगुल्मार्शःकृमि-मेहनाशित्वञ्च ।“निम्बः शीतो लघुर्ग्राही कटुपाकोऽग्निवातनुत् ।अहृद्यः श्रमतृट्कासज्वरारुचिकृमिप्रणुत् ॥
व्रणपित्तकफच्छर्द्दिकुष्ठहृल्लासमेहनुत् ।निम्बपत्रं स्मृतं नेत्र्यं कृमिपित्तविषप्रणुत् ॥
वातलं कटुपाकञ्च सर्व्वारोचककुष्ठनुत् ।नैम्बं फलं रसे तिक्तं पाके तु कटु भेदनम् ॥
स्निग्धं लघूष्णं कुष्टघ्नं गुल्मार्शःकृमिमेहनुत् ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
* ॥
तत्तैलगुणाः । नात्युष्णत्वम् । कृमिकुष्ठकफ-त्वग्दोषव्रणकण्डूतिशोफहारित्वम् । पित्तलत्वञ्च ।इति राजनिर्घण्टः ॥
* ॥
“निम्बं पित्तकफच्छर्द्दिव्रणहृल्लासकुष्ठनुत् ।”निम्बपत्रं इति वा पाठः ॥
* ॥
“करञ्जनिम्बजफलं कृमिकुष्ठप्रमेहजित् ।निम्बतैलन्तु कुष्ठघ्नं तिक्तं कृमिहरं परम् ॥
”इति राजवल्लभः ॥
अथ महानिम्बः । वकाईन इति हिन्दीभाषा ॥
तत्पर्य्यायगुणाः । यथा, भावप्रकाशे ।“महानिम्बः स्मृतो द्रेका रम्यको विषमुष्टिकः ।केशमुष्टिर्निम्बरकः कामुकः क्षीर इत्यपि ॥
महानिम्बो हिमो रूक्षस्तिक्तो ग्राही कषायकः ।कफपित्तकृमिच्छर्द्दिकुष्ठहृल्लासरक्तजित् ॥
प्रमेहश्वासगुल्मार्शोमूषिकाविषनाशनः ॥
”(षष्ठ्यां तिथौ तद्भक्षणे तिर्य्यक्योनित्वं स्यात् ।इति तिथितत्त्वम् ॥
)