निम्ब (nimba)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
English निम्ब nimba Nimb or Neem tree
Wilson
EnglishApte
Englishनिम्बः [nimbḥ], 1 A tree with bitter fruits
आम्रं छित्वा कुठारेण निम्बं परिचरेत्तु यः यश्चैनं पयसा सिञ्चेन्नैवास्य मधुरो भवेत् ॥ Rām.
of a tree, Pāribhadra
निम्बस्तु पिचुमन्दे च पारिभद्र- तरावपि -अर्कः, -आदित्यः of the founder of a Vaiṣṇava sect.
तरुः the Mandāra tree.
the Nimba tree. -पञ्चकम् The five products (leaf, flower, bark, fruit and root) of निम्ब.
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishनिम्ब निम्ब or निम्बक, अस्, m. (said to
be fr. rt. नी), a tree with bitter fruits, Azadirachta
Indica, the Nimb or Neemb tree, (the leaves of this
tree are chewed at funeral ceremonies)
[cf. गिरि-न्°,
तृण-न्°।]
—निम्ब-तरु, उस्, m. the tree Erythrina
Fulgens or (according to others) Melia Sempervirens,
(it is considered as one of the trees of paradise.)
—निम्ब-रजस्, अस्, n. a particular high number
[cf. महा-न्°।]
—निम्ब-वती, f., N. of a woman.
—निम्ब-वीज, अस्, m. a tree (= राजादनी).
—निम्-
बार्क-करवीरार्चन-व्रत (°ब-अर्°, °र-अर्°), अम्,
n., N. of a particular vow
N. of the seventy-seventh
chapter of the Bhaviṣya-Purāṇa.
Hindi
Hindiनीम
Apte Hindi
Hindiनिम्बः
- निन्ब् + अच्
नीम का पेड़
Shabdartha Kaustubha
Kannadaनिम्ब
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬೇವಿನ ಮರ
निष्पत्तिः - > णिवि (सेचने) "अच्" (३-१-१३४)। वबयोरभेदः।
निम्ब
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬೇವಿನ ಎಲೆ ಕಾಯಿ ಹಣ್ಣು ಮುಂತಾದುದು
प्रयोगाः - > "भुञ्जानस्य नवं निम्बं परिवेविषती मधौ। सपत्नीष्वपि मे रागं सम्भाव्य स्वरुषः स्मरेः"
उल्लेखाः - > नैष० २०-९०
L R Vaidya
EnglishAnekartha-Dvani-Manjari
Sanskritअरिष्ट
क्ली
अरिष्ट, ग्रह, काक, निम्ब, क्षेम
अरिष्टं ग्रहमित्युक्तमरिष्टो बृषभासुरः ।
काकनिम्बावरिष्टौ चारिष्टं क्षेममिहेरितम् ॥ ३५ ॥
verse 1.1.1.35
page 0003
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritनिम्बोऽरिष्टः पिचुमन्दः समौ पिचुलझाबुकौ ।
निम्ब (पुं), अरिष्ट (पुं), पिचुमन्द (पुं), पिचुल (पुं), झाबुक (पुं)
वैजयन्तीकोषः
SanskritWord: निम्बः
Root: निम्ब
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Nimba melia or azadirachta
Tamil Vēmbu
Shloka(s):
3|3|75|1 ► निम्बे पार्वतकैडर्यद्वेषिच्छर्दनमाथिकाः। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
3|3|75|2 ► रोमशः पिचुमन्दश्च लकुचे लिकुचो डहुः॥ (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|75|1 ⇢ निम्बः (निम्ब) (पुं) ⇒ Nimba melia or azadirachta
Tamil Vēmbu ⇒
➠ 3|3|75|1 ⇢ पार्वतः (पार्वत) (पुं) ⇒ Nimba (Melia) azadirachta
Tamil Vēmbu ⇒
➠ 3|3|75|1 ⇢ कैडर्यद्वेषी (कैडर्यद्वेषिन्) (पुं) ⇒ Nimba (Melia) Azadirachta
Tamil Vēmbu ⇒
➠ 3|3|75|1 ⇢ छर्दनः (छर्दन) (पुं) ⇒ Nimba (Melia) azadirachta
Tamil Vēmbu ⇒
➠ 3|3|75|1 ⇢ माथिकः (माथिक) (पुं) ⇒ Nimba (Melia) azadirachta
Tamil Vēmbu ⇒
➠ 3|3|75|2 ⇢ रोमशः (रोमश) (पुं) ⇒ Nimba (Melia) azadirachta
Tamil Vēmbu ⇒
➠ 3|3|75|2 ⇢ पिचुमन्दः (पिचुमन्द) (पुं) ⇒ Nimba (Melia) azadirachta
Tamil Vēmbu ⇒
Related word(s):
अमरकोशः
SanskritWord: निम्बः
Root: निम्ब
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ Nimb or Neem tree
⇒ neem tree [Azadirachta Indica - Bot.]
Shloka(s):
2|4|62|1 ► अरिष्टः सर्वतोभद्रहिङ्गुनिर्यासमालकाः॥ (वनौषधिवर्गः)
2|4|62|2 ► पिचुमन्दश्च निम्बेऽथ पिच्छिलागुरुशिंशपा। (वनौषधिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|4|62|1 ⇢ अरिष्टः (अरिष्ट) (पुं) ⇒ crow, safe, fatal, heron, unhurt, garlic, secure, ill-luck, disastrous, misfortune, medical plant, kind of liquor, boding misfortune, distilled mixture, proof against injury or damage, soapberry tree [Sapindus saponaria], soapnut [Sapindus Detergens - Bot.], neem tree [Azadirachta Indica - Bot.]
➠ 2|4|62|1 ⇢ सर्वतोभद्रः (सर्वतोभद्र) (पुं) ⇒ car, bamboo, actress, side good, kind of perfume, form of military array, square mystical diagram, it every way auspicious, kind of riddle or charade, sort of yam [Dioscorea - Bot.], in every direction or on every, neem tree [Azadirachta Indica - Bot.], temple of a square form and having an entrance opposite to every point of the compass, artificial stanza in which each half pAda read backwards is identical with the other half
➠ 2|4|62|1 ⇢ हिङगुनिर्यासः (हिङ्गुनिर्यास) (पुं) ⇒ Nimba tree, fluid extracted from Asa Foetida [Ferula Asa Foetida - Bot.]
➠ 2|4|62|1 ⇢ मालकः (मालक) (पुं) ⇒ bower, arbour, wood near a village, chinaberry tree [Melia azedarach - Bot.]
➠ 2|4|62|2 ⇢ पिचुमन्दः (पिचुमन्द) (पुं) ⇒ Nimb tree, neem tree [Azadirachta Indica - Bot.]
➠ 2|4|62|2 ⇢ निम्बः (निम्ब) (पुं) ⇒ Nimb or Neem tree, neem tree [Azadirachta Indica - Bot.]
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ वृक्षः
जातिः ➡ वृक्षः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritनिम्बः, (निम्बति स्वास्थ्यं ददातीति । निम्ब +अच् ।) वृक्षविशेषः । निम् इति भाषा । तत्-पर्य्यायः । अरिष्टः २ सर्व्वतोभद्रः ३ हिङ्गु-निर्य्यासः ४ मालकः ५ पिचुमर्द्दः ६ । इत्य-मरः । २ । ४ । ६२ ॥
अर्कपादपः ७ । इति हेमचन्द्रः ॥
कैटर्य्यः ८ वरत्वचः ९ छर्द्दिघ्नः १० । इति रत्न-माला ॥
प्रभद्रः ११ पारिभद्रकः १२ काक-फलः १३ कीरेष्टः १४ नेता १५ सुमनाः १६विशीर्णपर्णः १७ यवनेष्टः १८ पीतसारकः १९शीतः २० । इति राजनिर्घण्टः ॥
पिचुमन्दः २१तिक्तकः २२ । इति भावप्रकाशः ॥
कोकटः २३शूकमालकः २४ । इति जटाधरः ॥
अस्यगुणाः । शीतत्वम् । तिक्तत्वम् । कफव्रणक्रिमि-वमिशोफशान्तिकारित्वम् । बलासबहुविधपित्त-दोषहृदयविदाहनाशित्वञ्च । इति राज-निर्घण्टः ॥
लघुत्वम् । भ्राहित्वम् । कटुपाकि-त्वम् । अग्निवातकारित्वम् । अहृद्यत्वम् । भ्रम-तृट्कासज्वरारुचिच्छर्द्दिकुष्ठहृल्लासमेहनाशि-त्वञ्च । तत्पत्रगुणाः । नेत्रहितकारित्वम् ।कृमिपित्तविषसर्व्वारोचककुष्ठनाशित्वम् । वात-लत्वम् । कटुपाकित्वञ्च । तत्फलगुणाः । रसेतिक्तत्वम् । पाके कटुत्वम् । भेदनत्वम् । स्निग्ध-त्वम् । लघुत्वम् । उष्णत्वम् । कुष्ठगुल्मार्शःकृमि-मेहनाशित्वञ्च ।“निम्बः शीतो लघुर्ग्राही कटुपाकोऽग्निवातनुत् ।अहृद्यः श्रमतृट्कासज्वरारुचिकृमिप्रणुत् ॥
व्रणपित्तकफच्छर्द्दिकुष्ठहृल्लासमेहनुत् ।निम्बपत्रं स्मृतं नेत्र्यं कृमिपित्तविषप्रणुत् ॥
वातलं कटुपाकञ्च सर्व्वारोचककुष्ठनुत् ।नैम्बं फलं रसे तिक्तं पाके तु कटु भेदनम् ॥
स्निग्धं लघूष्णं कुष्टघ्नं गुल्मार्शःकृमिमेहनुत् ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
* ॥
तत्तैलगुणाः । नात्युष्णत्वम् । कृमिकुष्ठकफ-त्वग्दोषव्रणकण्डूतिशोफहारित्वम् । पित्तलत्वञ्च ।इति राजनिर्घण्टः ॥
* ॥
“निम्बं पित्तकफच्छर्द्दिव्रणहृल्लासकुष्ठनुत् ।”निम्बपत्रं इति वा पाठः ॥
* ॥
“करञ्जनिम्बजफलं कृमिकुष्ठप्रमेहजित् ।निम्बतैलन्तु कुष्ठघ्नं तिक्तं कृमिहरं परम् ॥
”इति राजवल्लभः ॥
अथ महानिम्बः । वकाईन इति हिन्दीभाषा ॥
तत्पर्य्यायगुणाः । यथा, भावप्रकाशे ।“महानिम्बः स्मृतो द्रेका रम्यको विषमुष्टिकः ।केशमुष्टिर्निम्बरकः कामुकः क्षीर इत्यपि ॥
महानिम्बो हिमो रूक्षस्तिक्तो ग्राही कषायकः ।कफपित्तकृमिच्छर्द्दिकुष्ठहृल्लासरक्तजित् ॥
प्रमेहश्वासगुल्मार्शोमूषिकाविषनाशनः ॥
”(षष्ठ्यां तिथौ तद्भक्षणे तिर्य्यक्योनित्वं स्यात् ।इति तिथितत्त्वम् ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskritनिम्ब निवि--सेचने अच् वबयोरैक्यात् मः । (निम्) ख्यातेवृक्षे अमरः “निम्बः शीतो लघुर्ग्राही कटुपाकोऽग्नि-वातहृत् । अहृद्यः श्रमतृट् कासज्वरारुचिकृमिप्रणुत् । निम्बपत्रं स्मृतं नेत्र्यं कृमिपित्तविषप्र-णुत् । वातलं कटुपाकञ्च सर्वारोचककुष्ठनुत् । निम्बंफलं रसे तिक्तं पाके तु कटु भेदनम् । स्निग्धं लघूष्णंकुष्ठघ्नं गुल्मार्शःकृमिमेहनुत्” । निम्बशाकगुणाः“निम्बस्य कोमलदलानि सुयत्रभृष्टान्याज्ये क्षिपेत्तदनुसैन्धवतक्रयुक्तान् । शालीयतण्डु फणान् सह रामठेनचाघारितान् ददति रोचनमेव लेहात्” । “करञ्जनिम्ब-जफलं कृमिकुष्ठप्रमेहजित् । निम्बतैलन्तु कुष्ठघ्नं तिक्तंकृमिहरम् परमिति” राजवल्लभः । “मसूरं निम्बपत्रञ्चयोऽत्ति मेषगते रवौ । अतिरोषान्वितस्तस्य तक्षकः किंकरिष्यति” ति० त० । षष्ठ्यां तिथौ तद्भक्षणनिषेधो यथा“कलङ्की जायते विल्वे तिर्यग्योनिश्च निम्बके” ति० त० ।तिथिभेदे वर्ज्योक्तौ । निम्बक इत्यत्र स्वार्थे क ।
Burnouf
FrenchNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.