निमेष (nimeSa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 निमेष m.
  (-षः)
	 1. Twinkling of the eye.
	 2. A momentary space of time, 
a twinkling of the eye considered as measure of time: see निमिष
नि + मिष भावे घञ् ।

Capeller Eng

English

 निमेष॑ m.
  = निमिष.

Yates

English

 नि-मेष (षः) 1.
m.
  Twinkling of an
eye,  an instant,  three
lavas.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

निमेष 	-	 nimeSa 	-	 m.
  	-	 wink
रात्रौ निद्रा एव नास्ति भोः 	-	 rAtraunidrAevanAstibhoH 	-	 sent.
  	-	 Ididnothaveevenawinkofsleeplastnight.
काक्ष 	-	  kAkSa 	-	 adj.
  	-	 wink
विनिमेष 	-	  vinimeSa 	-	 m.
  	-	 wink
अङ्गवैकृत 	-	  aGgavaikRta 	-	 n.
  	-	 wink
विकूणन 	-	  vikUNana 	-	 n.
  	-	 wink
श्मीलित 	-	  zmIlita 	-	 n.
  	-	 wink
निमिषति  { निमिष् } 	-	  nimiSati  { nimiS } 	-	 verb 	-	 wink
मीलति  { मील् } 	-	  mIlati  { mIl } 	-	 verb 	-	 wink
मिषति  { मिष् } 	-	  miSati  { miS } 	-	 verb 	-	 wink
श्मीलति  { श्मील् } 	-	  zmIlati  { zmIl } 	-	 verb 	-	 wink
काणयति  { कण् } 	-	  kANayati  { kaN } 	-	 verb 10 	-	 wink
श्मीलित 	-	  zmIlita 	-	 adj.
  	-	 winked
सनिमेष 	-	  sanimeSa 	-	 adj.
  	-	 winking
उन्मेष 	-	  unmeSa 	-	 m.
  	-	 winking
निमेष 	-	  nimeSa 	-	 m.
  	-	 winking
श्मील 	-	  zmIla 	-	 n.
  	-	 winking
श्मीलित 	-	  zmIlita 	-	 n.
  	-	 winking
स्तब्धलोचन 	-	  stabdhalocana 	-	 adj.
  	-	  not winking
अनिमिष 	-	  animiSa 	-	 adj.
  	-	  not winking
अनिमिषत् 	-	  animiSat 	-	 adj.
  	-	  not winking
नेत्रबन्ध 	-	  netrabandha 	-	 m.
  	-	  hood-winking
अनिमिष् 	-	  animiS 	-	 m.
  	-	  without winking
मेमील्ति  { मील् } 	-	  memIlti  { mIl } 	-	 verb Intens. 	-	  repeatedly wink
मेमीयते  { मील् } 	-	  memIyate  { mIl } 	-	 verb Intens. 	-	  repeatedly wink
निराकृतनिमेष 	-	  nirAkRtanimeSa 	-	 adj.
  	-	  forgetting to wink
निमेष 	-	  nimeSa 	-	 m.
  	-	 winking of the eyes
निमि 	-	  nimi 	-	 m.
  	-	  closing or winking of the eyes
मिमीलिषति  { मील् } 	-	  mimIliSati  { mIl } 	-	 verb Desid. 	-	  wish to close the eyes or wink
निमिष् 	-	  nimiS 	-	 f.
  	-	 winking or twinkling of the eye
विनिमेष 	-	  vinimeSa 	-	 m.
  	-	 winking or twinkling of the eyes
अनिमिषम् 	-	  animiSam 	-	 ind.
  	-	  without winking i.e. vigilantly or incessantly
अनिमिषा 	-	  animiSA 	-	 ind.
  	-	  without winking i.e. vigilantly or incessantly

निमेष 	-	 nimeSa 	-	 m.
  	-	 wink
निमेष 	-	 nimeSa 	-	 m.
  	-	 minute
निमेष 	-	 nimeSa 	-	 m.
  	-	  winking of the eyes
निमेष 	-	 nimeSa 	-	 m.
  	-	  shutting the eye
निमेष 	-	 nimeSa 	-	 m.
  	-	  twinkling
निमेष 	-	 nimeSa 	-	 m.
  	-	  moment
निमेष 	-	 nimeSa 	-	 m.
  	-	  winking

Wilson

English

 निमेष
m.
  (-षः)
1 Twinkling of the eye.
2 A momentary space of time,  a twinkling of the eye considered as a measure of
time: see निमिष.

Apte

English

निमेषः [nimēṣḥ],  Twinkling of the eye,  a moment &c.
 
 see निमिष
 हरति निमेषात् कालः सर्वम् Moha M.*
   4.
 अनिमेषेण चक्षुषा 'with a steadfast or fixed look'
 R.*
  2.19
3.43, 61
 Bri. Up.*
  3.8.9. Comp.
   -अन्तरम् the interval of a moment. ˚चारिन् going in a moment anywhere
 प्रययौ सहितः सर्वैर्निमेषान्तरचारिभिः Mb.
 *  5.192.51. -कृत् f.
  lightning. -द्युत्,  -रुच् m.
  a fire-fly.

Apte 1890

English

 निमेषः Twinkling of the eye,  a moment &c.
 see निमिष
 हरति निमेषात् कालः सर्वं Moha M. 4.
 अनिमेषेण चक्षुषा ‘with a steadfast or fixed look’
 R. 2. 19
 3. 43,  61. 
Comp. 
कृत् f. lightning. 
रुच् m. a fire-fly. 

Monier Williams Cologne

English

 नि-°मेष॑ a m.
  shutting the eye,  twinkling,  winking,  TS.
 
 Mn.
  
 Yājñ.
 
 MBh.
   &c.
   (also as a measure of time i.e. a moment
 °षाद् इव,  in a m°,  MBh.
  
 R.
  &c.
  
 °षं निमेषम्,  every m°,  ŚBr.
  
 as a disease,  Suśr.
 )

 N.
  of a Yakṣa,  MBh.
  

 नि-मेष b See under 1. नि-मिष्.

Monier Williams 1872

English

 नि-मेष,  अस्,  अम्,  m. n. twinkling of the eyes, 
(opposed to उन्-मेष)
 a momentary space of
time,  a moment,  a twinkling of the eye considered
as a measure of time
 morbid twinkling of the eye, 
morbid closing of the eyelid
 N. of a mythical
being
 निमेषं निमेषम्,  every moment.
—नि-
मेष-कृत्,  त्,  f. ‘twinkler, ’ lightning.
—निमेष-
तस्,  ind.,  Ved. with regard to the shutting of the
eyes,  (according to Mahī-dhara gen. sing. of the
pres. part.)
—निमेष-द्युत्,  त्,  or निमेष-रुच्,  क्, 
m. a fire-fly.
—निमेष-मात्र,  अम्,  n. only a twink-
ling,  merely an instant
 (एण),  ind. in a twinkling, 
in an instant of time,  in barely a moment.
—निमे-
षार्धात् (°ष-अर्°),  ind. in half a twinkling of the
eye,  i. e. in less than an instant.

 निमेष नि-मेष। See under 1. नि-मिष्,  col. 1.

Benfey

English

 निमेष निमेष,  i. e. नि-मिष् + अ,  m.
 
 1. Twinkling of the eye,  Nal. 5,  26.
 2.
A moment,  Rām.  3,  36,  19.
 3. A proper
name,  MBh. 1,  1489.
 -- Comp.
 
अ-, 
 I. m.
 
absence of twinkling,  Ragh. 3,  43.
 II.
adj.
  open,  Rām.  3,  63,  22.
 III. m.
  a
god,  Bhāg. P. 6,  10,  1 (see निमिष्).

Apte Hindi

Hindi

निमेषः
पुं*
  - नि +  मिष् +  घञ्
"आँख का झपकना,  क्षण"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

निमेष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚುವುದು/ಕಣ್ಣು ರೆಪ್ಪೆಯಾಡುವುದು/ಕಣ್ಣು ಮಿಟುಕಿಸುವುದು
निष्पत्तिः - > नि+मिष (स्पर्धायाम्) भावे "घञ्" (३-३-१८)
प्रयोगाः - > "अलसवलितैः प्रेमाद्रार्द्रैर्मुहुर्मुकुलीकृतैः क्षणमभिमुखैर्लज्जालोलैर्निमेषपराङ्मुखैः"
उल्लेखाः - > अमरु० ४
निमेष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಣ್ಣು ಮಿಟುಕಿಸುವಷ್ಟು ಕಾಲ/ಒಂದು ಸಲ ರೆಪ್ಪೆಯಾಡಿಸುವಷ್ಟು ಕಾಲ
प्रयोगाः - > "यथा यथेह त्वदुपेक्षयानया निमेषमप्येष जनो विलम्बते",  "अष्टादशनिमेषास्तु काष्ठा त्रिंशत्तु ताः कला"
उल्लेखाः - > नैष० ९-२०,  अम०
विस्तारः - > "निमेषनिमिषौ नेत्रनिमीलने कालभिद्यपि" हेम०

L R Vaidya

English

 nimeza {% m. %} The same as निमिष q.v.,  R.ii.19,  iii.61.

Bopp

Latin

 निमेष m. (r. मिष् s. अ) nictatio. N. 5. 26. DR. 8. 9. --
निमेषात् momento temporis. RAGH. 9. 63.

Lanman

English

 nimeṣá,  m. closing or winking of the eyes.
[√miṣ + ni.]

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  क्षणम्,  निमेष
noun
 
एक-घटिकायाः षष्टितमः अंशः।
 भोः त्वम् तस्य क्षणम् उत्तरम् धावनस्य मर्यादायाः पारं गतः।:" "

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
अष्टादश निमेषास्तु काष्ठा काष्ठाद्वयं लवः ।
-wordlist-
 
काष्ठा (स्त्री),  लव (पुं),  निमेष (पुं)

--source--
 
स्यादुन्मीलनमुन्मेषो निमेषस्तु निमीलनम् ॥ ५७८ ॥
-wordlist-
 
उन्मीलन (क्ली),  उन्मेष (पुं),  निमेष (पुं),  निमीलन (क्ली)

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: निमेषः
Root: निमेष
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ द्वौ अक्षरपातकौ
Meaning(s):
⇒ Space of two aksarapatakas
Shloka(s):
2|1|53|1 ► तौ निमेषो लिप्तिका तु तौ द्वौ काष्ठा तु ता नव। (अन्तरिक्षकाण्डः/ज्योतिरध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|1|53|1 ⇢ निमेषः (निमेष) (पुं) ⇒ Space of two aksarapatakas ⇒ द्वौ अक्षरपातकौ
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ अक्षरपातकः
जातिः ➡ कालः
    

Mahabharata

English

Nimesha^1,  a Nāga(?),  accord. to Nīl.,  a Yaksha. § 46 (Garuḍa): I,  32,  1489 (fought with Garuḍa).

Nimesha^2,  Nimeshāḥ (pl.),  Nimeshonmeshakarman = Śiva (1000 names^1).

पुराणम्

English

निमेष १ / NIMEṢA I. A son of garuḍa. (Udyoga Parva,  Chapter 104,  Verse 10).

निमेष २ / NIMEṢA II. See under kālamāna.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 निमेषः,  पुं,
   (नि + मिष + भावे घञ् ।) पक्ष्म-स्पन्दनकालः । पलक् इति भाषा ॥
 तत्पर्य्यायः ।निमिषः २ दृष्टिनिमीनलम् ३ । इति शब्द-रत्नावली ॥
 पुंसो यावत्कालमकृत्रिमनेत्र-विकाशानन्तरं पक्ष्माकुञ्चनं जायते स निमेषः ।इत्यमरटीकायां भरतः ॥
 * ॥
“अक्षिपक्ष्मपरिक्षेपो निमेषः परिकीर्त्तितः ।द्बौ निमेषौ त्रुटिर्नाम द्वे त्रुटी तु लवः स्मृतः ॥
’इत्यग्निपुराणम् ॥
(पक्ष्मस्पन्दनम् । यथा,  रघुः । २ । १९ ।“पपौ निमेषालसपक्ष्मपङ्क्ति-रुपोषिताभ्यामिव लोचनाभ्याम् ॥
”रोगविशेषः । यथा,  सुश्रुते चिकित्सितस्थाने ।३९ अध्याये ।“नेत्रस्तम्भं निमेषं वा तृष्णां कासं प्रजागरम् ।लभते दन्तचालञ्च तांस्तांश्चान्यानुपद्रवान् ॥
”स्वनामख्यातयक्षविशेषः । इति नीलकण्ठः ॥
यथा,  महाभारते । १ । ३२ । ९ ।“उलूकश्वसनाभ्याञ्च निमेषेण च पक्षिराट् ।प्ररुजेन च संग्रामं चकार पुलिनेन च ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 निमेष पु०
  नि + मिष--भावे घञ् । नेत्रस्य स्पन्दनरूपे व्यापारेनेत्रपक्ष्मणोः स्वाभाविकोन्मेषस्य विरोधिव्यापारेनराणायकृत्रिकविकाशानन्धरं १ पक्ष्माकुञ्चमे । तदुप-सक्षिते २ कालभेदे च “द्वौ निमेषौ त्रुटिर्नाम द्वे त्रुटीतु लवः स्मृतः” अग्निपु०  “निमेषा दश चाष्टौ च काष्ठा-त्रिंशत्तु ताः कला । त्रिंशत् कला मुहूर्त्तः स्यात्”मनुः । “योऽक्ष्णोर्निमेषस्य खराम ३० भागः सु तत्परस्त-च्छतभाग उक्तः । त्रुटिर्निमेषैर्धृतिमि १८ श्च काष्ठा तत्त्रिं-शता सद्गणकैः कलोक्ता” सि० शि० “योऽक्ष्णोर्लोचनयोःपक्ष्मपातः स निमेषो स यावताकालेन निष्पाद्यते तावान्फलाऽपि निमेधशब्देनोच्यते उपचारात्” प्रमि० ।“निमेषमात्रादवधूय तद्व्यथाम्” “पपौ निमेषालसपक्ष्म-पङ्क्तिः” रघुः । स्वार्थे क निमेषक तत्रार्थे ४ कविकाशे च

Capeller

German

 निमेष॑ m.
  = निमिष.

Burnouf

French

 निमेष निमेष m.
  (मिष्) clin-d'œil.
		 Le tiers du
क्षण ou 3 लवस्,  c-à-d. 0'' , 266.
निमेषकृत् f.
  (कृ) éclair.
निमेषमात्र n.
  instant,  clin-d'œil
		 0'', 266.

Stchoupak

French

 नि-मेष-
 m.
  fait de cligner ou de fermer les yeux,  clignement,  clin
d'œil (-आद् इव en un clin d'œil) 
 n.
  d'un Yakṣa.
°मात्रेण adv. en un clin d'œil.
निमेषार्धात् adv. en un demi clin d'œil,  en moins d'un instant.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.