| YouTube Channel

निमित्तम् (nimittam)

 
Apte
English
निमित्तम् [nimittam], [नि-मिद्-क्त Tv.]
A cause, motive, ground reason
निमित्तनैमित्तिकयोरयं क्रमः
Ś.*
 7.3.
The instrumental or efficient cause (opp. उपादान)
धर्मार्थकाममोक्षाणां निमित्तान्यविरोधतः
Bhāg.*
 3.7.32.
Any apparent cause, pretext
निमित्तमात्रं भव सव्यसाचिन्
Bg.*
 11.33
निमित्तमात्रेण पाण्डवक्रोधेन भवितव्यम्
Ve.*
 1.
A mark, sign, token.
A butt, mark, target
निमित्ते दूरपातित्वे लघुत्वे दृढवेधने
Mb.
 * 7.74.23
निमित्तादपराद्धेषोर्धानुष्कस्येव वल्गितम्
Śi.*
 2.27.
An omen, prognostic (good or bad)
निमित्तं सूचयित्वा
Ś.*
 1
निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव
Bg.*
 1.31
R.*
 1.86
Ms.*
 6.5
Y.*
 1.23
3.171.
Means of knowledge
तस्य निमित्तपरीष्टिः MS.* 1.1.3.
Function, ceremony
एतान्येव निमित्तानि मुनीनामूर्ध्वरेतसाम् (कर्तव्यानि)
Mb.
 * 12.61.6. (निमित्त is used at the end of
comp.
 in the sense of 'caused or occasioned by'
किन्निमित्तो$यमातङ्कः
Ś.*
 3. निमित्तम्, निमित्तेन, निमित्तान् 'because of', 'on occount of'.)Comp. -अर्थः the infinitive mood (in gram). -आवृत्तिःf. dependence on a special cause. -कारणम्, हेतुः an instrumental or efficient cause. -कालः a specific time.-कृत्
m.
 a crow -ज्ञ
a.
 acquainted with omens (as an astrologar).
धर्मः expiation.
an occasional rite.-नैमित्तिकम् (du. ) cause and effect
निमित्तनैमित्तिकयोरयं क्रमः
Ś.*
 7.3. -परीष्टि
f.
 scrutiny of the means (of knowing)
तस्य निमित्तपरीष्टिः MS.* 1.1.3. -मात्रम् the mere efficient cause or instrument
Bg.*
 11.33. -विद्
a.
 knowing good or bad omens. (m. ) an astrologer.
Apte Hindi
Hindi
निमित्तम्
नपुं*
 - नि + मिद् + क्त
"कारण, प्रयोजन, आधार, हेतु"
निमित्तम्
नपुं*
 - नि + मिद् + क्त
करणात्मक या कौशलदर्शी करण
निमित्तम्
नपुं*
 - नि + मिद् + क्त
"प्रतीयमान कारण, ब्याज"
निमित्तम्
नपुं*
 - नि + मिद् + क्त
"चिह्न, संकेत, निशानी"
निमित्तम्
नपुं*
 - नि + मिद् + क्त
"ठूंठ, लक्ष्य, निशाना"
निमित्तम्
नपुं*
 - नि + मिद् + क्त
भविष्यसूचक शकुन
निमित्तम्
अव्य* - -
"के कारण, क्योंकि, इस कारण कि"
निमित्तम्
नपुं*
 - नि+मिद्+क्त
ज्ञान का साधन
निमित्तम्
नपुं*
 - -
"कार्य, उत्सव"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 कारणम्, हेतुः, निमित्तम्
noun
यत् प्रमाणीक्रियते।
"न्यायनिपुणः कारणम् अन्विष्यति।"
Synonyms:
 कारणम्, हेतुः, निमित्तम्, मूलम्
noun
येन विना कार्यं न प्रवर्तते फलस्वरूपम् आप्नोति वा।
"धूमस्य कारणम् अग्निः अस्ति।"
Tamil
Tamil
நிமித்தம் : காரணம், நோக்கம், அடையாளம், குறி.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: निमित्तम्
Root: निमित्तम्
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ plea
⇒ place
⇒ feint
⇒ colour
⇒ excuse
⇒ pretext
⇒ quarter
⇒ pretence
⇒ disguise
⇒ assigning
⇒ contrivance
⇒ pointing out
⇒ butt or mark
⇒ second step in a syllogism
Shloka(s):
3|3|216|2 ► पदे लक्ष्ये निमित्तेऽपदेशः स्यात्कुशमप्सु च॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|3|216|2 ⇢ अपदेशः (अपदेश) (पुं) ⇒ plea, place, feint, colour, excuse, pretext, quarter, pretence, disguise, assigning, contrivance, pointing out, butt or mark, second step in a syllogism
Related word(s):
जातिः ➡ मानसिकभावः