| YouTube Channel

निमित्तं (nimittaM)

 
Apte 1890
English
निमित्तं [नि-मिद्-क्त Tv.] 1 A cause, motive, ground, reason
निमित्तनैमित्तिकयोरयं क्रमः Ś. 7. 30.
2 The instrumental or efficient cause (opp. उपादान).
3 Any apparent cause, pretext
निमित्तमात्रं भव सव्यसाचिन् Bg. 11. 33
निमित्तमात्रेण पांडवक्रोधेन भवितव्यं Ve. 1.
4 A mark, sign, token.
5 A butt, mark, target
निमित्तादपराद्धेषोर्धानुष्कस्येव वल्गितं Śi. 2. 27.
6 An omen, prognostic (good or bad)
निमित्तं सूचयित्वा Ś. 1
निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव Bg. 1. 31
R. 1. 86
Ms. 6. 50
Y. 1. 203, 3. 171. (निमित्त is used at the end of comp. in the sense of ‘caused or occasioned by’
किन्निमित्तोयमातंकः Ś. 3. निमित्तं, निमित्तेन, निनित्तान् ‘because of’, ‘on account of.).
Comp.
अर्थः the infinitive mood (in gram.).
आवृत्तिः f. dependence on a special cause.
कारणं,
हेतुः an instrumental or efficient cause.
कालः a specific time.
कृत् m. a crow.
धर्मः {1} expiation. {2} an occasional rite.
विद् a. knowing good or bad omens. (
m.) an astrologer.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
निमित्तं,
क्ली,
 (नि + मिद् + क्त । संज्ञापूर्व्वकत्वान्ननत्वम् ।) हेतुः । (यथा, देवीभागवते । १ । १८ । ५ ।“किं निमित्तं महाभाग ! निःस्पृहस्य च मांप्रति ।जातं ह्यागमनं ब्रूहि कार्य्यं तन्मुनिसत्तम ! ॥
”)चिह्नम् । इत्यमरः । ३ । ३ । ७६ ॥
शकुनः । यथा, “निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव ! ।इति श्रीभगवद्गीता ॥