निदाघ (nidAgha)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 निदाघ m.
  (-घः)
	 1. The hot season,  (May and June.)
	 2. Heat,  warmth.
2. Sweat,  perspiration. 
 E.
  नि always,  दह् to burn,  आधारे घञ् affix, 
न्यङ्क्वादि० कुत्वम् ।

Capeller Eng

English

 निदाघ॑ m.
  heat,  the hot season,  summer. 

Yates

English

 नि-दाघ (घः) 1.
m.
  The hot season
heat
 perspiration. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

निदाघ 	-	 nidAgha 	-	 m.
  	-	  hot season May - June
निदाघ 	-	 nidAgha 	-	 m.
  	-	  warmth
निदाघ 	-	 nidAgha 	-	 m.
  	-	  heat
निदाघ 	-	 nidAgha 	-	 m.
  	-	  internal heat
निदाघ 	-	 nidAgha 	-	 m.
  	-	  summer
निदाघ 	-	 nidAgha 	-	 m.
  	-	  perspiration
निदाघ 	-	 nidAgha 	-	 m.
  	-	  hot season
निदाघ 	-	 nidAgha 	-	 m.
  	-	  sweat

Wilson

English

 निदाघ
m.
  (-घः)
1 The hot season,  (May and June.)
2 Heat,  warmth.
3 Sweat,  perspiration. 
E.
  नि always,  दह to burn,  घञ् affix,  and घ substituted
for ह.

Apte

English

निदाघः [nidāghḥ],  [नि-दह् आधारे घञ् न्यङ्क्वादि कुत्वम्]

Heat,  warmth
 आर्द्राङ्गुलीदलमनङ्गनिदाघतप्तः

The hot season,  summer (the months of ज्येष्ठ and आषाढ)
 निदाघमिहिर- ज्वालाशतैः Bv.*
  1.16
 निदाघकालः समुपागतः प्रिये Ṛs.*
  1.1
 Pt.*
  1.14
 Ku.*
  7.84.

Sweat,  perspiration.  प्रस्नापया- मास मुखं निदाघः Ki.*
  17.8.

The internal heat
 स्त्रियो निदाघं शमयन्ति कामिनाम् Ṛs.*
  1.4.

The water of perspiration.  Comp.
   -करः the sun.  -कालः summer. -धामन् the sun
 निदाघधामानमिवाधिदीधितम् Śi.*
  1.24. -वार्षिक a.
  (months) belonging to the hot and rainy season
 निदाघवार्षिकौ मासौ लोकं घर्मांशुभिर्यथा Mb.
 *  7.3.1. -सिन्धुः a river in hot season (nearly dry).

Apte 1890

English

 निदाघः [नि-दह्-आधारे घञ् न्यंक्वादि कुत्वं] 1 Heat,  warmth. 
2 The hot season,  summer (the months of ज्येष्ठ and आषाढ)
 निदाघमिहिरज्वालाशतैः Bv. 1. 16
 निदाघकालः समुपागतः प्रिये Rs. 1. 1
 Pt. 1. 104
 Ku. 7. 84. 
3 Sweat,  perspiration. 
4 The water of perspiration. 
Comp. 
करः the sun. 
कालः summer. 
सिंधुः a river in hot season,  (nearly dry). 

Monier Williams Cologne

English

 नि-°दाघ॑ a m.
  (g. न्यङ्क्व्-आदि) heat,  warmth,  the hot season (May and June),  summer,  ŚBr.
  
 MBh.
   &c.
  

 internal heat,  Ṛt. i,  4

 sweat,  perspiration,  L.
 

 N.
  of a man (pl.  of his descendants g. उपकादि)

 of a son of Pulastya,  VP.
  

 नि-दाघ b See नि-दह्.

Monier Williams 1872

English

 नि-दाघ,  अस्,  m. (according to native lexicogra-
phers also अम्,  n.),  heat,  warmth
 the hot season
(May and June),  summer
 internal heat,  sweat, 
perspiration
 N. of a man
 N. of a son of Pulastya
(आस्),  m. pl. the descendants of the former person.
—निदाघ-कर,  अस्,  m. ‘heat causer’ or ‘hot-
rayed, ’ the sun.
—निदाघ-काल,  अस्,  m. ‘the time
of heat, ’ the hot season,  two months previous to the
rains,  about May and June.
—निदाघ-सिन्धु,  उस्, 
m. a river in hot weather,  one nearly dry.

 निदाघ नि-दाघ। See नि-दह्,  col. 2.

Benfey

English

 निदाघ निदाघ,  i. e. नि-दह् + अ,  m.
 
The hot season,  MBh. 3,  12539.

Apte Hindi

Hindi

निदाघः
पुं*
  - नितरां दह्यते अत्र- नि +  दह् +  घङ
"ताप,  गर्मी"

निदाघः
पुं*
  - नितरां दह्यते अत्र- नि +  दह् +  घङ
"ग्रीष्म ऋतु,  गर्मी का मौसम"

निदाघः
पुं*
  - नितरां दह्यते अत्र- नि +  दह् +  घङ
"स्वेद,  पसीना"

निदाघः
पुं*
  - "नि+दह्+घञ्,  कुत्वम्"
आन्तरिक गर्मी

Shabdartha Kaustubha

Kannada

निदाघ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗ್ರೀಷ್ಮಕಾಲ/ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲ
निष्पत्तिः - > नि+दह (भस्मीकरणे) अधि० "घञ्" (३-३-१२१)
व्युत्पत्तिः - > नितरां दह्यतेऽत्र
प्रयोगाः - > "क्लान्तजलरुहलताः सरसीर्विदधे निदाघ इव सत्त्वसम्प्लवः"
उल्लेखाः - > किरा० १२-५१
निदाघ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉಷ್ಣ/ಬಿಸಿ/ಕಾವು
प्रयोगाः - > "निदाघमिव पर्जन्यो निरासे सात्यकिः परम्"
उल्लेखाः - > याद० २२-२००
निदाघ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸ್ವೇದೋದಕ/ಬೆವರು
प्रयोगाः - > "निर्वापयिष्यन्निव रोषतप्तं प्रस्नापयामास मुखं निदाघः"
उल्लेखाः - > किरा० १७-८
निदाघ
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಉಷ್ಣವಾದ/ಬಿಸಿಯಾದ

L R Vaidya

English

 nidAGa {% m. %} 1. Heat,  warmth
 2. the hot season. (ज्येष्ठ and आषाढ),  निदाघकालः समुपागतः प्रिये Rt.i.1,  K.S.vii.84
 3. sweat,  perspiration.

Bopp

Latin

 निदाघ m. (r. दह् praef. नि s. अ,  mutato ह् in घ् vel ser-
vato primitivo घ्
 cf. hib. daghaim uro)
1) aestus,  calor.
RAGH. 10. 5.
2) aestas. RAGH. 10. 84. RITU-S. 1. 1. et
65.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

निदाघ
पु
निदाघ,  प्रस्वेद,  ग्रीष्म
प्रस्वेदोऽथ निदाघः स्यान्निदाघो ग्रीष्म उच्यते ।
verse 2.1.1.26
page 0009

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
उष्ण उष्णागमो ग्रीष्मो निदाघस्तप ऊष्मकः ।
-wordlist-
 
उष्ण (पुं),  उष्णागम (पुं),  ग्रीष्म (पुं),  निदाघ (पुं),  तपस् (पुं),  ऊष्मक (पुं)

--source--
 
स्तम्भो जाड्यं स्वेदो घर्मनिदाघौ पुलकः पुनः ।
रोमाञ्चः कण्टको रोमविकारो रोमहर्षणम् ॥ ३०५ ॥
रोमोद्गम उद्धुषणमुल्लुकसनमित्यपि ।
-wordlist-
 
स्तम्भ (पुं),  जाड्य (क्ली),  स्वेद (पुं),  घर्म (पुं),  निदाघ (पुं),  पुलक (पुं),  रोमाञ्च (पुं),  कण्टक (पुं),  रोमविकार (पुं),  रोमहर्षण (क्ली),  रोमोद्गम (पुं),  उद्घुषण (पुं),  उल्लुकसन (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

आतप
आतप,  रौद्र,  निदाघ,  घर्म
आतपः कथ्यते रौद्रं निदाघो घर्म उच्यते ॥ ४० ॥
verse 1.1.1.40
page 0006

निदाघ
निदाघ,  ग्रीष्म
निदाघः कथ्यते ग्रीष्मो वर्षाः प्रावृट् तपात्ययः ॥ ११६ ॥
verse 1.1.1.116
page 0015

पुराणम्

English

निदाघ / NIDĀGHA. A maharṣi. (For details see under ṛbhu)

Vedic Reference

English

 Ni-dāgha (‘burning down’),  ‘summer, ’ is the name of one
of the seasons in the Śatapatha Brāhmaṇa (xiii. 8,  1,  4). See
Naidāgha.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 निदाघः,  पुं,
   (नितरां दह्यतेऽत्र अनेन वा । नि +दह + घञ् । न्यङ्क्वादित्वात् कुत्वम् ।) ग्रीष्म-कालः । (यथा,  रघुः । १० । ८३ ।“ते प्रजानां प्रजानाथास्तेजसा प्रश्रयेण च ।मनो जह्रुर्निदाघान्ते श्यामाभ्रा दिवसा इव ॥
”)उष्णः । घर्म्मः । इत्यमरमेदिनीकरौ ॥
 (यथा, रघुः । १२ । ३२ ।“रावणावरजा तत्र राघवं मदनातुरा ।अभिपेदे निदाघार्त्ता व्यालीव मलयद्रुमम् ॥
”)निदाघे वर्णनीयानि यथा । पाटलपुष्पम् १ग्नल्लिकापुष्पम् २ तापः ३ सरः ४ पथिकशोषः ५वायुः ६ सेकः ७ शक्तुः ८ प्रपा ९ स्त्री १० मृग-तृष्णा ११ आम्रादिफलपाकः १२ । इति कवि-कल्पलता ॥
(“ता एवौषधयो निदाघे निःसारा रुक्षा अति-मात्रं लघ्व्यो भवन्त्यापश्च ता उपयुज्यमानाःसूर्य्यप्रतापोपशोषितदेहानां देहिनां रौक्ष्या-ल्लघुत्वाद्वैशद्याच्च वायोः सञ्चयमापादयन्तिस सञ्चयः प्रावृषि चात्यर्थं जलोपक्लिन्नायां भूमौक्लिन्नदेहानां प्राणिनां शीतवातवर्षेरितो वाति-कान् व्यार्धान् जनयति ॥
” इति सुश्रुते सूत्र-स्थाने षष्ठेऽध्याये ॥
“निदाघोपचितञ्चैव प्रकुप्यन्तं समीरणम् ।निहन्यादनिलघ्नेन विधिना विधिकोविदः ।नदीजलं रुक्षमुष्णमुदमन्थं तथातपम् ॥
व्यायामञ्च दिवास्वप्नं व्यवायञ्चात्र वर्ज्जयेत् ॥
”इति चोत्तरतन्त्रे चतुःषष्टितमेऽध्याये सुश्रुतेनोक्तम् ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 निदाघ पु०
  नितरां दह्यतेऽत्र नि + दह--आधारे घञ्न्थङ्क्वादि० कुत्वम् । १ उष्णे २ घर्मे ३ घर्मकाले ज्यैष्ठा-षाढमासयोः ४ घर्मजले च मेदि० । ऋतुसंहारे १ म सर्गेनिदाघकाले वर्ण्याः पदार्था भङ्ग्या प्रदर्शितास्तत्रैवदृश्याः । पुलस्त्यपुत्रे ऋभुपत्नीजाते ५ ऋषिभेदे पु०
  ।

Capeller

German

 निदाघ॑ m.
  Hitze,  Sommer.

Burnouf

French

 निदाघ निदाघ m.
  (दह्) chaleur brûlante.
		 Saison
des chaleurs [mai et juin]
		 sueur.
निदाघकर m.
  (कृ) le Soleil.

Stchoupak

French

 नि-दाघ-
 m.
  chaleur brûlante,  saison chaude 
 chaleur interne.
°काल- m.
  saison chaude,  été,  canicule.
°धामन्- m.
  soleil.
°वर्षिक- a. (mois) qui appartient à la saison chaude et pluvieuse.
निदाघावधि- m.
  = °काल-।

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.