| YouTube Channel

नित्यप्रलय (nityapralaya)

 
शब्दसागरः
English
नित्यप्रलय
m.
 (-यः)
1. Sleep.
2. The constant loss of living beings.
E.
नित्य and प्रलय destruction.
Yates
English
नित्य-प्रलय (यः) 1.
m.
 Constant de-
struction, or loss of the living.
Wilson
English
नित्यप्रलय
m.
 (-यः) The constant loss of living beings.
E.
 नित्य, and प्रलय destruction.
Monier Williams Cologne
English
नित्य—प्रलय
m.
 the constant dissolution of living beings,
W.
Apte Hindi
Hindi
नित्यप्रलयः
पुं*
 नित्य-प्रलयः -
सुषुप्ति
Shabdartha Kaustubha
Kannada
नित्यप्रलय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಾಲ್ಕು ವಿಧ ಪ್ರಳಯಗಳಲ್ಲೊಂದು
व्युत्पत्तिः - > नित्यः प्रलयः
विस्तारः - > १) नैमित्तिकः २) प्राकृतिकः ३) आत्यन्तिकः ४) नित्यः ಎಂದು ಪ್ರಳಯವು ನಾಲ್ಕು ವಿಧ. ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ಸಮಸ್ತ ಶರೀರಗಳಲ್ಲೂ ಯಾವಾಗಲೂ ಪರಿಣಾಮವುಂಟಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಪೂರ್ವಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಿಡುವುದು ನಿತ್ಯಪ್ರಳಯ. ಉತ್ತರಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ನಿತ್ಯೊತ್ಪತ್ತಿ. ಆದುದರಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಮಸ್ತ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹಗಲು ರಾತ್ರಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ವಿನಾಶವೇ ನಿತ್ಯಪ್ರಳಯ.ಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ನಿತ್ಯೊತ್ಪತ್ತಿ. ಆದುದರಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಮಸ್ತ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹಗಲು ರಾತ್ರಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ವಿನಾಶವೇ ನಿತ್ಯಪ್ರಳಯ.v"नित्यः सदैव जातानां यो विनाशो दिवानिशम्" विष्णुपु०
L R Vaidya
English
nitya-pralaya {% m. %} sleep.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
नित्यप्रलयः,
पुं,
 (नित्यः प्रलयः ।) चतुर्व्विध-प्रलयान्तर्गतप्रलयविशेषः । यथा, --“नित्यः सदैव जातानां यो विनाशो दिवानिशम् ॥
”इति विष्णुपुराणे १ अंशे ७ अध्यायः ॥
“सदैव दीपज्वालावत् सातत्येन जातानां दिवा-निशं यो विनाशः स नित्यः ॥
” इति तट्टीकायांस्वामी ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
नित्यप्रलय
पु०
 नित्यः प्रात्यहिकः प्रलयः । सुषुप्तौ “चतु-र्विधस्तु प्रलयो नित्यो यः प्राणिनां लयः । सदा विनाशोजातानाम्” अग्निपु० ३६७ अ० स च प्रलयचातुर्विध्यमुक्त्वावेदान्तपरिभाषायां विवृतो यथा“स च चतुर्विधः नित्यः प्राकृतो नैमित्तिक आत्यन्तिक-श्चेति । तत्र नित्यप्रलयः सुषुप्तिः तस्याः सकलकार्य्य-प्रलयरूपत्वाद् धर्माघर्मपूर्वसंस्काराणाञ्च तदा कारणा-त्मनावस्थानं, तेन सुप्तोत्थितस्य न सुखदुःखाद्यनुपपत्तिःन वा स्मरणानुपपत्तिः । न च सुषुप्तावन्तःकरणस्यापिविनाशे तदधीनप्राणनादि क्रियानुपपत्तिः, वस्तुतः श्वासा-द्यभावेऽपि तदुपलब्धेः पुरुषान्तरविभ्रममात्रत्वात् सुप्त-शरीरोपलम्भवत् । नचैवं सुषुप्तस्य परेतादविशेषः सुषु-प्तस्य हि लिङ्गशरीरं संस्कारात्मना तत्रैव वर्त्तते परेतस्यतु लोकान्तरे इति वैलक्षण्यात् । यद्वा अन्तःकरणस्य द्वेशक्तो ज्ञानशक्तिः क्रियाशक्तिश्चेति तत्र ज्ञानशक्तिविशि-ष्टन्तःकरणस्य सुषुप्तौ विनाशः न तु क्रियाशक्तिविशिष्ट-स्येति प्राणनाद्यवस्थानमविरुद्धम् । “यदा सुप्तः स्वप्नंन कञ्चन पश्यति अथास्मिन् प्राणएवैकधा भवति अथैनंवाक सर्वैर्नामभिः सहाप्येति सता सौम्य! तदा सम्पन्नोभवति स्वमपीतो भवतीत्यादि” श्रुतिरुक्तमुषुप्तौ मानम्” ।