निकुम्भ (nikumbha)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 निकुम्भ m.
  (-म्भः)
	 1. The son of KUMBHAKARṆA,  the brother of RĀVAṆA.
2. A plant,  (Croton polyandrum)
 E.
  कु the earth,  भू to be,  affix
खच्,  and नि prefixed.

Capeller Eng

English

 निकुम्भ m.
  N.
  of a plant & sev.
  men. 

Yates

English

 नि-कुम्भ (म्भः) 1.
m.
  Brother of
Rā-
vana
 a plant (Croton).

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wilson

English

 निकुम्भ
m.
  (-म्भः)
1 The son of KUMBHAKARṆA,  the brother of RĀVAṆA.
2 A plant,  (Croton polyandrum. )
E.
  कु the earth भू to be,  affix खच्,  and नि prefixed.

Apte

English

निकुम्भः [nikumbhḥ],  1 N.
  of an attendant of Śiva
 R.*
  2.35.

N.
  of the father of Sunda and Upasunda. 

Apte 1890

English

 निकुंभः 1 N. of an attendant of Śiva
 R. 2. 35. 
2 N. of the father of Sunda and Upasunda. 

Monier Williams Cologne

English

 नि-कुम्भ m.
  Croton Polyandrum (also f(ई). ,  L.
 )

 N.
  of a Dānava (son of Prahlāda and brother of Kumbha,  father of Sunda and UPasunda),  MBh.
  

 of a Rākṣasa,  R.
 

 of a son of Kumbha-karṇa,  L.
 

 of an attendant of either Śiva (Hariv. ) or Skanda (MBh.  )

 of one of the Viśve Devās,  Hariv.
  (विस्कुम्भु C.)

 of a hero on the side of the Kurus,  MBh.
  

 of a king of A-yodhyā (son of Hary-aśva and father of Saṃhatāśva or Varhaṇāśva),  Hariv.
 
 Pur.

Monier Williams 1872

English

 निकुम्भ नि-कुम्भ,  अस्,  m. the plant Croton
Polyandrum
 N. of a Dānava who,  like Kumbha, 
was son of Pra-hlāda,  (he was father of Sunda and
Upa-sunda)
 N. of a Rakṣas
 of a son of Kumbha-
karṇa
 of an attendant of Śiva
 of one of Skanda's
attendants
 N. of one of the Viśve Devāḥ,  (also
read विस्कुम्भु)
 N. of a hero on the side of the
Kurus
 N. of a king of Ayodhyā,  son of Hary-aśva
and father of Saṃhatāśva
 (ई),  f. the plant Croton
Polyandrum.
—निकुम्भाख्य-जीव (°भ-आख्°), 
अम्,  n. a plant,  Croton Jamalgota (= जय-पाल).

Benfey

English

 निकुम्भ नि-कुम्भ,  m.
 
 1. A plant, 
Croton polyandrum,  Hariv. 3843.
 2.
A proper name,  8002.

Apte Hindi

Hindi

निकुम्भः
पुं*
  - नि +  कुम्भ् +  अच्
शिव के एक अनुचर का नाम

निकुम्भः
पुं*
  - नि +  कुम्भ् +  अच्
सुन्द और उपसुन्द के पिता का नाम

Shabdartha Kaustubha

Kannada

निकुम्भ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಾಪಾಳದ ಗಿಡ
निष्पत्तिः - > भृञ् (भरणे) "खच्" (३-२-४६)
व्युत्पत्तिः - > कुं भूमिं बिभर्ति। नियतः कुम्भः।
विस्तारः - > "निकुम्भो दन्तिका प्रत्यक्श्रेण्युदुम्बरपर्ण्यपि" अम०
निकुम्भ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರಶಿವನ ಒಬ್ಬ ಅನುಚರ
प्रयोगाः - > "अवेहि मां किङ्करमष्टमूर्तेः कुम्भोदरं नाम निकुम्भमित्रम्"
उल्लेखाः - > रघु० २-३५
निकुम्भ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸುಂದ ಮತ್ತು ಉಪಸುಂದರ ತಂದೆ/ಪ್ರಹ್ಲಾದನ ಒಬ್ಬ ಮಗ
प्रयोगाः - > "निकुम्भो नाम दैत्येन्द्रस्तेजस्वी बलवानभूत्। तस्य पुत्रौ महावीर्यौ जातौ भीमपराक्रमौ। सुन्दोपसुन्दौ दैत्येन्द्रौ दारुणौ क्रूरमानसौ"
उल्लेखाः - > भा० आदि० २२९
निकुम्भ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುಂಭಕರ್ಣನ ಒಬ್ಬ ಮಗ
प्रयोगाः - > "स कुम्भश्च निकुम्भश्च कुम्भकर्णात्मजावुभौ"
उल्लेखाः - > रामा०
निकुम्भ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹರ್ಯಶ್ವರಾಜನ ಒಬ್ಬ ಮಗ
प्रयोगाः - > "हर्यश्वस्य निकुम्भोऽभूत् क्षात्रधर्मरतः सदा"
उल्लेखाः - > हरिवं०

L R Vaidya

English

 nikuMBa {% m. %} Name of an attendant of Śiva,  R.ii.35.

Bopp

Latin

 निकुम्भ m. nom. pr. asuri. S. 1. 1.

Mahabharata

English

Nikumbha^1,  name of several Asuras. § 90 (Aṃśāvat.): I,  65,  2527 (son of Prahlāda).--§ 92 (do.): I,  65,  2534 (another,  son of Danu).--§ 130 (do.): I,  67,  2662 (incarnate as king Devādhipa).--§ 246 (Sundopasundop.): I,  209,  7620 (Daityendraḥ,  father of Sunda and Upasunda).

Nikumbha^2,  a Kuru warrior. § 600 (Ghaṭotkaśavadhap.): VII,  156,  6850.

Nikumbha^3,  a warrior of Skanda. § 615u (Skanda): IX,  45,  2558.

पुराणम्

English

निकुम्भ १ / NIKUMBHA I. A very mighty rākṣasa. Son of kumbhakarṇa (Rāvaṇa's brother) by his wife Vajramālā. He had an elder brother called kumbha.
When kumbha was killed in the rāma-rāvaṇa war nikumbha rushed to the front line and fought fiercely,  and he was killed by hanūmān. (vālmīki rāmāyaṇa,  yuddha Kāṇḍa,  Canto 77).

निकुम्भ २ / NIKUMBHA II. Third son of prahlāda. (Ādi Parva,  Chapter 63,  Verse 19).

निकुम्भ ३ / NIKUMBHA III. An asura born in the dynasty of hiraṇyakaśipu. sunda and Upasunda were his sons. (Ādi Parva,  Chapter 208,  Verse 2).

निकुम्भ ४ / NIKUMBHA IV. A warrior of subrahmaṇya (śalya Parva,  Chapter 45,  Verse 58).

निकुम्भ ५ / NIKUMBHA V. A king born in the ikṣvāku dynasty. He was the son of haryaśva and the father of saṁhitāśva (brahmāṇḍa purāṇa,  Chapter 1).

निकुम्भ ६ / NIKUMBHA VI. Another form of gaṇapati. The following story about him in the nikumbha state is told in vāyu purāṇa.
suyaśā,  wife of divodāsa used to worship in the nikumbha temple of vārāṇasī for the sake of a child. As the worship did not yield the desired effect,  divodāsa smashed the idol in the temple into pieces. Then nikumbha cursed that vārāṇasī should decline. As a result of the curse the Hehayas like tālajaṅgha and others destroyed vārāṇasī and drove divodāsa away from there. At last the nikumbha temple was rebuilt and vārāṇasī became prosperous again.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 निकुम्भः,  पुं,
   कुम्भकर्णपुत्त्रः । (यथा,  रामायणे ।६ । ७५ । ४६ ।“स कुम्भञ्च निकुम्भञ्च कुम्भकर्णात्मजावुभौ ।प्रेषयामास संक्रुव्वो राक्षसैर्बहुभिः सह ॥
”)दन्तिकावृक्षः । इति मेदिनी । भे,  १७ ॥
(अस्य पर्य्यायो यथा,  --“चित्रादन्ती निफुम्भः स्यादुपचित्रा मुकूलकः ।दाक्षायणी विशल्या च तथोडुम्बरपर्ण्यपि ॥
”इति वैद्यकरत्नमालायाम् ॥
)(प्रह्लादस्य पुत्त्रविशेषः । यथा,  महाभारते ।१ । ६५ । १९ ।“प्रह्लादस्य त्रयः पुत्त्राः ख्याताः सर्व्वत्र भारत ! ।विरोचनश्च कुम्भश्च निकुम्भश्चेति भारत ! ॥
”दनोः पुत्त्राणामन्यतमः । यथा,  तत्रैव । १ ।६५ । २५ ।“निचन्द्रश्च निकुम्भश्च कुपटः कपटस्तथा ।शरभः शलभश्चैव सूर्य्याचन्द्रमसौ तथा ।एते ख्याता दनोर्व्वंशे दानवाः परिकीर्त्तिताः ॥
”स्वनामख्यातः क्षत्त्रियविशेषः । इति सह्याद्रि-खण्डे । ३४ । ४४ ॥
 महादेवस्य पार्श्वानुचर-विशेषः । यथा,  हरिवंशे । २९ । ४५ ।“पार्श्वे तिष्ठन्तमाहूय निकुम्भमिदमब्रवीत् ।गणेश्वरपुरीं गत्वा शून्यां वाराणसीं कुरु ॥
”तथा च रघुः । २ । ३५ ।“अवेहि मां किङ्करमष्टमूर्त्तेःकुम्भोदरं नाम निकुम्भमित्रम् ॥
”स्कन्दस्य सैनिकविशेषः । यथा,  महाभारते ।९ । ४५ । ५३ ।“शृणु नामानि चाप्येषां येऽन्ये स्कन्दस्यसैनिकाः ।विविधायुधसम्पन्नाश्चित्राभरणवर्म्मिणः ।शङ्कुकर्णो निकुम्भश्च पद्मः कुमुद एव च ॥
”हर्य्यश्वपुत्त्रविशेषः । यथा,  हरिवंशे । १२ । २ ।“धौन्धुमारिर्दृढाश्वस्तु हर्य्यश्वस्तस्य चात्मजः ।हर्य्यश्वस्य निकुम्भोऽभूत् क्षत्त्रधर्म्मरतः सदा ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 निकुम्भ पु०
  नि + कुभि--अच् । १ दन्तीवृक्षे २ कुम्भकर्णराक्षस-पुत्रभेदे च मेदि० । “स कुम्भञ्च निकुम्भञ्च कुम्भकर्णा-त्मजाबुभौ” रामा० लङ्का० ७५ । ४६ श्लो० । ३ दानवभेदे“निचन्द्रश्च निकुम्भश्च कुपटः कपटस्तथा” भा० आ० ७५अ० । प्रह्णादस्य ४ पुत्रभेदे “प्रह्णादस्य त्रयः पुत्राःख्याताः सर्वत्र भारत! । विरोचनश्च कुम्भश्च निकु-न्भश्चेति भारत!” भा० आ० ६० अ० । ५ हर्य्यश्वनृप-पुत्रे “हर्य्यश्वथ्य निकुम्भोऽभूत् क्षात्रधर्मरतःमदा” हरिवं० १२ अ० । ६ विश्वदेवभेदे “विश्वदेवाश्चविश्वायां धर्माज्जाता इति श्रुतिः” इत्युपक्रमे “विश्वावसु-सुपर्वाणौ निकुम्भश्च महायशाः” हरिवं० २०४ अ० ।तत्र निकुम्भ इत्यत्र विष्कुम्भ इति पाठान्तरम् । ७ कुरुसे-नाधिपान्तर्गते नृपभेदे “दुःशासनो निकुम्भश्च कुण्डभेदीपराक्रमी” भा० द्रो० १५६ अ० । ८ कुमारामुचरभेदे “शङ्कु-कर्णो निकुम्भश्च पद्मः कुमुद एव च” भा० श० ७६ अ० तत्-सेनाध्यक्षोक्तौ । ९ राक्षसेशे शिवानुचरभेदे “पार्श्वेतिष्ठन्तमाहूय निकुम्भमिदमब्रवीत् । राक्षसेश! पुरींनत्वा शून्यां वाराणसीं कुरु” हरिवं० २९ अ० “अयेहिमां किङ्करमष्टमूर्त्तेः कुम्भोदरं नाम निकुम्भमित्रम्” रघुः१० दन्तीवृक्षे स्त्री गौरा० ङीष् वा राजनि० ।

Capeller

German

 निकुम्भ m.
  männl. Name,  auch Pflanzenn. 

Burnouf

French

 निकुम्भ निकुम्भ m.
  np. d'un Asura.
		 Esp. de plante.

Stchoupak

French

 नि-कुम्भ-
 m.
  n.
  d'un Dānava 
 d'un Rākṣasa 
 de divers autres
personnages,  dont un roi d'Ayodhyā.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.