| YouTube Channel

निकष (nikaSa)

 
शब्दसागरः
English
निकष(स)
m.
 (-षः-सः) The touch-stone.
f.
 (-षा) The mother of the imps or
goblins.
E.
 नि prefixed to कष् to injure, affix घ.
Capeller Eng
English
निकष
m.
 rubbing in, anointing
a roller or harrow
the
touchstone,
n.
 the streak of gold or test made on it.
Yates
English
नि-कष (षः) 1.
m.
 The touch-stone.
f.
 (षा) Mother of the imps.
Wilson
English
निकष
m.
 (-षः) The touch-stone.
f.
 (-षा) The mother of the imps
or goblins.
E.
 नि prefixed to कष to injure, affix घ.
Apte 1890
English
निकषः(सः) 1 A touch-stone, whet-stone
निकषे हेमरेखेव R. 17. 46
Mv. 1. 4.
2 (Fig.) Anything serving as a touch-stone, a test
नन्वेष दर्पनिकषस्तव चंद्रकेतुः U. 5. 10
आदर्शः शिक्षितानां सुचरितनिकषः Mk. 1. 48
Dk. 1
K. 44.
3 A streak or line of gold made on a touch-stone
कनकनिकषरुचिशुचिवसनेन श्वसिति म सा परिजनहसनेन Gīt. 7
कनकनिकषस्निग्धा विद्युत्प्रिया न ममोर्वशी V. 4. 1
5. 19.
Comp.
उपलः,
ग्रावन् m.
पाषाणः a touch-stone, whetstone
तत्प्रेमहेमनिकषोपलतां तनोति Gīt. 11
तत्त्वनिकषग्रावा तु तेषां विपद् H. 1. 210 2. 80.
Monier Williams Cologne
English
नि-°कष
m.
 rubbing in, smearing,
Mālav.
 ii,
f.
a roller or harrow,
Āpast.
the touchstone,
MBh.
Kāv.
&c.
N.
 of wk.
नि-°कष
n.
 the streak of gold or test made on the touchstone,
MBh.
 xii, 747 (Nīlak. )
Monier Williams 1872
English
निकष नि-कष, अस्, m. (fr. rt. कष् for
कर्ष् = कृष् with नि), the touchstone, the streak
of gold or test made on it [cf. नि-काष]
(आ), f., N.
of the mother of Rāvaṇa or of the mother of the
Piśitāśana fiends or imps in general.
—निकषात्-
मज (°षा-आत्°), अस्, m. a Rākṣasa, a sort of
demon
[cf. कषा-पुत्र।]
Benfey
English
निकष नि-कष् + अ (for कर्ष्, vb. कृष्),
+ अ,
I.
m.
1. The touchstone, Ragh.
17, 46.
2. The test appearing on the
touchstone, MBh. 12, 7471.
II.
f.
 षा,
A proper name, Rām. 5, adhy. 76.
Apte Hindi
Hindi
निकषः
पुं*
 - "नि + कष् + घ, अच् वा"
"कसौटी, निकष-प्रस्तर"
निकषः
पुं*
 - "नि + कष् + घ, अच् वा"
"कसौटी का काम देने वाली कोई वस्तु, परीक्षण"
निकषः
पुं*
 - "नि + कष् + घ, अच् वा"
कसौटी पर बनी सोने की रेखा
Shabdartha Kaustubha
Kannada
निकष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒರೆಗಲ್ಲು/ಚಿನ್ನ ಮೊದಲಾದುವನ್ನು ಉಜ್ಜಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಕಲ್ಲು
निष्पत्तिः - > नि+कष (हिंसायाम्) "घः" (३-३-११९)
व्युत्पत्तिः - > निकष्यतेऽत्र
प्रयोगाः - > "निकषे हेमरेखेव श्रीरासीदनपायिनी"
उल्लेखाः - > रघु० १७-४६
निकष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಾಣೆಕಲ್ಲು/ಮಸೆಯುವ ಕಲ್ಲು
निकष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉಜ್ಜುವುದು/ತಿಕ್ಕುವುದು
प्रयोगाः - > "पङ्कच्छिदः फलस्येव निकषेणाविलं पयः"
उल्लेखाः - > माल० २-७
L R Vaidya
English
nikaza(sa) {% m. %} 1. The touchstone, R.xvii.40
2. a streak of gold made on it, कनकनिकषस्निग्धा विद्युत्प्रिया मम नोर्वशी Vikr.iv., Megh.i.37
3. a whet-stone.
Bopp
Latin
निकष m. (r. कष् praef. नि s. अ) lapis Lydius. AM.
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
निकष Quoted by Mallinātha Hall p. 27.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
आस्फोटिनी वेधनिका शाणस्तु निकषः कषः ।
-wordlist-
आस्फोटनी (स्त्री), वेधनिका (स्त्री), शाण (पुंस्त्री), निकष (पुं), कष (पुं)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
निकषः,
पुं,
 (निकषति पिनष्टि स्वर्णादिकं यत्रेति ।नि + कष + “गोचरसञ्चरेति ।” ३ । ३ । ११९ ।इति चकारात् घः ।) शाणः । इत्यमरः ।२ । १० । ३२ ॥
कष्टिपातर इति भाषा)(यथा, रघुः । १७ । ४६ ।“निकषे हेमरेखेव श्रीरासीदनपायिनी ॥
”) ।
Capeller
German
निकष
m.
 das Einreiben, Außtreichen
der
Probierstein
n.
 der darauf aufgetragene
Goldstreifen.
Burnouf
French
निकष निकष
m.
 (कष्) pierre de touche. -- F. np. de la
mère des Rākṣasas.
Stchoupak
French
नि-कष-
m.
 pierre de touche, aussi fig.
fait de frotter, d'enduire
nt. épreuve à l'aide d'une pierre de touche
feuille d'or ainsi éprouvée
-आ-
f.
 mère de Rāvaṇa.
°ग्रावन्- °पाषाण- निकषाश्मन्-
m.
 pierre de touche.