निऋति (niRti)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

Apte Hindi

Hindi

निऋतिः
पुं*
  - निर्+ऋ+क्तिन्
"क्षय,  नाश,  विघटन"

निऋतिः
पुं*
  - निर्+ऋ+क्तिन्
"संकट,  अनिष्ट,  विपदा,  विपत्ति"

निऋतिः
पुं*
  - निर्+ऋ+क्तिन्
"अभिशाप,  आक्रोश"

निऋतिः
पुं*
  - निर्+ऋ+क्तिन्
"मृत्यु,  मूर्तिमान् विनाश,  म्रुत्यु या विनाश की देवी,  दक्षिण-पश्चिम कोण की अधिष्ठात्री देवी"

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 निऋ(रृ)ति पु०
  नियता ऋतिर्घृणा यत्र प्रा० व० रमध्यो वा ।१ दक्षिणपश्चिमविदिक्पतौ । “मृगव्याधश्च सर्पश्च निरृतिश्चमहायशाः” भा० आ० ६६ अ० । २ अलक्ष्म्याम् स्त्री ३ निरु-पद्रवे त्रि०
  । ४ अधर्मस्य भार्य्यायां स्त्री “अधर्सस्तत्र संजातःसर्वशुभविनाशकः । तस्यापि निरृतिर्भार्य्या नैरृता येनराक्षसाः” भा० आ० ६६ अ० । ५ अधर्मस्य कन्यायाञ्च स्त्री“हिंसा भार्य्या त्वधर्मस्य तस्यां जज्ञे तथाऽनृतम् ।कम्या च निरृतिस्तस्यां सुतौ द्वौ नरकं भयम्” मार्क-ण्डेयपु०  ५ अ० । ६ मृत्युभार्य्यायाम् । “निरृतिश्च तथाचान्या मृत्योर्भार्य्याऽभवनुमुने!” तत्रैवाध्याये ।अलक्ष्मीश्च लक्ष्म्या ज्येष्ठा भगिनी अश्वत्थशब्दे ५०६ पृ०दृश्यम् । ७ मूलानक्षत्रे तस्य तद्देवताकत्वात् तथात्वम् ।निरृतिर्लोकपालश्च पिङ्गाक्षव्याधः कार्पटिकादीनांरक्षर्थं यतमानस्ताराक्षण तत्पितृव्येन धातितःमरणकाले तेषामाधिपत्यं लभेयमितीच्छया प्राणविमोच-नात् तदीशतामाप तत्कथा काशीख० १२ अ० यथा “असू-दयिष्यमेतांस्तदभविष्यं यदीश्वरः । अभिलव्योन्नतिंप्राणानत्याक्षीत् स परार्थतः । या मतिस्त्वन्तकालेस्याद्गतिस्तदनुरूपतः । दिगीशत्वमतः प्राप्तो नैरृत्यांनैरृतेश्वरः” इति । एतल्लोकप्राप्तिकारणादिकं तत्रैव यथा“दिक्पतेनैरृतस्यासौ पुण्यापुण्यजनोषिता । राक्षसानिवसन्त्यस्यामपरद्रोहिणः सदा । जातिमात्रेण रक्षांसिवृत्तैः पुण्यजना इमे । अत्यक्तश्रुतिवर्त्मानो जाता वर्णावरेष्यपि । नाद्रियन्तेऽन्नपानानामस्मृत्युक्तं कदाचन ।परदारपरद्रव्यपरद्रोहपराङ्मुखाः । जाता जातौनिकुष्टायामपि पुण्यानुसारिणः । द्विजातिभक्त्युत्पन्ना-न्नैरात्मानं पोषयन्ति ये । सदा सङ्कुचिताङ्गाश्च द्विजस-म्भाषणादिशु । आहूता हृष्टवदना वदन्ति द्विजसन्निधौ ।जय जीव भगोनाथ स्वामिन्निति हि वादिनः । तीर्थस्नानपरानित्यं नित्यदेवपरायणाः । द्विजेषु नित्यंप्रणताः स्वनामाख्यानपूर्वकम् । दमदानदयाक्षान्तिशौ-चेन्द्रियविनिग्रहाः । अस्तेयसत्याऽहिंसाश्च सर्वेषांधर्महेतवः । नवस्वेषु सदोद्युक्ता ये जातायत्र कुत्रचित् ।सर्वभोगसमृद्धास्ते वसन्त्यत्र पुरोत्तमे । म्लेच्छा अपिमुतीर्थेषु ये मृता नात्मघातकाः । विहाय काशीं निर्वाणविश्राणान्तेऽत्र भोमिनः । अन्धन्तमो विशेयुस्ते ये चैवा-त्यहनो जनाः । भुक्त्वा निरयसाहस्रं ते च स्युर्ग्राम-श्रूकराः । आत्मथातो न कर्त्तव्यस्तस्मात् क्वापि विप-श्चिता । इहापि च परत्रापि न शुभान्यात्मधातिनाम् ।यथेष्टमरणं केचिदाहुस्तत्त्वावबोधकाः । प्रयागे सर्वती-र्थानां राज्ञि सर्वाभिलाषदे । अन्त्यजा अपि ये केचि-द्दयाधर्मानुसारिणः । परोपकृतिनिष्ठास्ते वसन्त्यत्र तुसत्तमाः । अस्य स्वरूपं वक्ष्यावो दिक्पतेः क्षणतःशृणु । मध्येविन्धाटवि पुरा पक्वणस्य जनाग्रणीः ।पल्लीपतिरभूदुग्रः पिङ्गाक्ष इति विश्रुतः । निर्विन्ध्याया-स्तटे शूरः क्रूरकर्मपराङ्मुखः” ।

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.