| YouTube Channel

नि (ni)

 
शब्दसागरः
English
नि ind.
1. In, within
on, upon: a particle and prefix.
2. A negative
or prohibitive particle.
3. A particle implying certainty, affirma-
tion, proximity, continuance, doubt, intensity, fulness, Lowness,
order, skill, wrong, group, &c. see the following compounds.
नि(नी)वार
m.
 (-रः)
1. Hindering, opposition, impediment.
2. Name of
the grain so called.
E.
 नि prefix, वॄ to screen, घञ्.
aff.
नि(श्)श्वसन
n.
 (-नं)
1. Breathing out, expiration.
2. Sighing.
E.
 निर्
and असन breathing.
नि(श्)श्वास
m.
 (-सः)
1. Breath expired, breathing out, expiration.
E.
 निर्
out, and श्वास breath.
Capeller Eng
English
नि॑ (°—) in, within, down, back.
निः before क v. निष्क.
निः before प & फ v. निष्प & निष्फ.
Yates
English
निः कासित (तः-ता-तं)
a. Expelled.
नि
prep. In
on, &c.
Wilson
English
नि ind.
1 In, within
on, upon: a particle and prefix.
2 A negative or prohibitive particle.
3 A particle implying certainty, affirmation, proximity, continuance, doubt,
intensity, fulness, &c. see the following compounds.
Apte
English
नि [ni],
ind.
 (Mostly used as a prefix to verbs and nouns, rarely as an adverb or preposition. It is used in the following senses (according to G. M.):
Lowness, downward motion ('down', 'under', 'below')
निपत् निषद्.
A group or collection
निकर, निकाय.
Intensity
निकाम, निगृहीत.
Command, order
निदेशः
Continuance, permanence
निविशते.
Skill
निपुण.
Restraint, confinement
निबन्ध.
Inclusion ('into', 'in')
निपीतमुदकम्.
Proximity, nearness
निकट.
Insult, wrong, harm
निकृति, निकार.
Showing
निदर्शन.
Cessation
निवृत्.
Resort, refuge
निलय.
Doubt.
Certainty.
Affirmation.
Throwing. giving
&c.
 (according to Durgādāsa).
निमिच्छति- निर्मिच्छति To perform Nīrājana or the ceremonial waving of lights round an object of worship or an idol
also round a person or horses or elephants as an auspicious act
कुरुते तमेव निमिच्छ्य देवः सफलं स जन्म
N.*
 7.43.
Apte 1890
English
नि ind. Mostly used as a prefix to verbs and nouns, rarely as an adverb or preposition. It is used in the following senses (according to G. M.): 1 Lowness, downward motion (‘down’, ‘under’, ‘below’)
निपत्, निषद्.
2 A group or collection
निकर, निकाय.
3 Intensity
निकाम, निगृहीत.
4 Command, order
निदेश.
5 Continuance, permanence
निविशते.
6 Skill
निपुण.
7 Restraint, confinement
निबंध.
8 Inclusion (‘into’, ‘in’)
निपीतमुदकं.
9 Proximity, nearness
निकट.
10 Insult, wrong, harm
निकृति, निकार.
11 Showing
निदर्शन.
12 Cessation
निवृत्.
13 Resort, refuge
निलय.
14 Doubt.
15 Certainty.
16 Affirmation.
17 Throwing, giving &c. (according to Durgādāsa).
Monier Williams Cologne
English
1. नि॑
ind.
 down, back, in, into, within (except,
AV.
 x, 8, 7 always prefixed either to verbs or to nouns
in the latter case it has also the meaning of negation or privation [cf. ‘down-hearted’
=
 heartless]
sometimes w.r. for निस्)
it may also express क्षेप, दान, उप-रम, आ-श्रय, मोक्ष
&c.
 ,
L.
नि [cf. Zd. ni
Gk. ἐ-νί
Slav.
 ni-zu
Germ.
 , ni-dar, ni-der, nieder
Angl.Sax. ni-ther,
Eng.
 ne-ther, be-neath.]
2. नि (for नी)
mfn.
 See ऋत-नि॑.
3. नि (in music) the 7th note (for निषध).
निः for निस् (q.v.) before a sibilant and rarely before क्, ख्
प्, फ्.
Monier Williams 1872
English
नि नि (an indeclinable prefix to verbs and
nouns, used as a preposition except in one passage
in Atharva-veda X. 8, 7, where it stands alone as an
adverb), in, into, within
down, under, back
on,
upon. As a prefix to nouns नि appears sometimes to
be a curtailed form of निस् in its sense of ‘without, ’
‘deprived of’ (e. g. in नि-किल्विष, नि-खिल, q. v.),
but the idea of negation in such compounds may pos-
sibly be derived from the meanings ‘down, ’ ‘down-
wards, ’ ‘back, ’ which properly belong to नि
occasion-
ally, however, नि is inaccurately written for निः (=
निस्), as in नि-शब्द for निः-शब्द
according to
native lexicographers the senses in which नि may be
used are expressed by the following Sanskrit words,
क्षेप, भृशार्थ, नित्यार्थ, दान, सन्-नि-
धान, उप-रम, सं-श्रय, आ-श्रय, राशि,
मोक्ष, अन्तर्-भाव, अधो-भाव, बन्धन,
कौशल, नि-वेश, वि-न्य्-आस
[नि is thought by
some to be for primitive अनि
cf. अन्-तर्, अन्-तरा
Gr. ἐν, ἐνί, εἰν, εἰς, ἐς for ἐν-ς, ἐν-τό-ς, ἔν-δο-ν,
ἔσ-ω, ἔνεροι, ἔνερ-θε, ὑπ-ένερ-θε, ἐνέρ-τερο-ς,
ἔντερο-ν
Lat. en-do, in-du, in, in-ter, in-trā, in-
ter-ior, in-tumu-s, in-tus
Umbr. en, an-der
Osk. an-ter
Goth. in, inna, innuma, inna-
thrō, un-dar
Mod. Germ. nieder
Angl. Sax. in,
nidhan.]
निः निः, euphonically substituted for निस्,
q. v., before श्, ष्, स्, and rarely before क्, ख्, प्, फ्।
Macdonell
English
नि ní, ad. down
in, into
backwards (except 🞄once, in the AV., only combined with verbs or 🞄[Page140-1] 🞄compounded with nouns: in the latter case 🞄sometimes = nis).
Benfey
English
नि नि, preposition, Downward, into,
backward.
1. Combined and com-
pounded with verbs and their deriva-
tives (q. cf. ).
2. Compounded with
nouns, and implying sometimes ne-
gation, Deprived of, without
cf.
निविड, निशब्द (in this signification it
is curtailed from निस्). Probably for
primitive अनि। -- Cf. ἐνί, εἰν, ἐν
Lat. in
Goth. in, inn
A.S. in, nidhan, see
नितराम्।
Hindi
Hindi
नीचे
Apte Hindi
Hindi
नि
अव्य* - नी + डि
"निचान, नीचे की ओर गति- निपत् निषद्"
नि
अव्य* - नी + डि
"समूह या संग्रह, निकर, निकाय"
नि
अव्य* - नी + डि
तीव्रता
नि
अव्य* - नी + डि
"हुक्म, आदेश, निदेश"
नि
अव्य* - नी + डि
"सातत्य, स्थायित्व"
नि
अव्य* - नी + डि
कुशलतानिपुण
नि
अव्य* - नी + डि
"नियन्त्रण, निग्रह, निबंध"
नि
अव्य* - नी + डि
सम्मिलन
नि
अव्य* - नी + डि
"सान्निध्य, सामीप्य-निकट"
नि
अव्य* - नी + डि
"अपमान, बुराई, हानि"
नि
अव्य* - नी + डि
"दिखलावा, निदर्शन"
नि
अव्य* - नी + डि
"विश्राम, निवृत्ति"
नि
अव्य* - नी + डि
"आश्रय, शरण"
नि
अव्य* - नी + डि
सन्देह
नि
अव्य* - नी + डि
निश्चय
नि
अव्य* - नी + डि
पुष्टीकरण
नि
अव्य* - नी + डि
"फेंकना, देना "
Shabdartha Kaustubha
Kannada
नि
पदविभागः - > अव्यय
कन्नडार्थः - > ಸಮೂಹ/ಗುಂಪು/ರಾಶಿ
प्रयोगाः - > ज्वालाकणारुणरुचा निकरेण रेणोः
उल्लेखाः - > माघ० ५-५५
विस्तारः - > ಇದೊಂದು ಉಪಸರ್ಗ. ಇದು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಅರ್ಥಗಳಿಗೆ ದ್ಯೋತಕವಾಗುವುದು
नि
पदविभागः - > अव्यय
कन्नडार्थः - > ಅಧೋಭಾವ/ಕೆಳಮುಖವಾಗುವುದು
प्रयोगाः - > निपतिताः परितः पथिकव्रजानुपरि ते परितेपुरतो भृशम्
उल्लेखाः - > माघ० ६-६
नि
पदविभागः - > अव्यय
कन्नडार्थः - > ಅತಿಶಯ/ಆಧಿಕ್ಯ
प्रयोगाः - > निकामः - निकामतप्ता विविधेन वह्निना नभश्चरेणेन्धनसम्भृतेन सा
उल्लेखाः - > कुमा० ५-२३
नि
पदविभागः - > अव्यय
कन्नडार्थः - > ಆದೇಶ/ಅಪ್ಪಣೆ/ಆಜ್ಞೆ
प्रयोगाः - > यावद्भवत्याहितसायकस्य मत्कार्मुकस्यास्य निदेशवर्ती
उल्लेखाः - > कुमा० ३-४
नि
पदविभागः - > अव्यय
कन्नडार्थः - > ಕುಶಲತೆ/ಜಾಣತನ
प्रयोगाः - > वयस्य, निसर्गनिपुणाः स््रियः
उल्लेखाः - > माल०
नि
पदविभागः - > अव्यय
कन्नडार्थः - > ಬಂಧನ/ತಡೆ/ಅಂಕೆ/ಅಡ್ಡಿ
नि
पदविभागः - > अव्यय
कन्नडार्थः - > ಸಮೀಪ
प्रयोगाः - > हिरण्यकः निकटवर्तिनं शरस्तम्बं प्रविष्टः
उल्लेखाः - > पञ्चतं०
नि
पदविभागः - > अव्यय
कन्नडार्थः - > ನಿತ್ಯ/ಶಾಶ್ವತ/ಸ್ಥಿರ
नि
पदविभागः - > अव्यय
कन्नडार्थः - > ದರ್ಶನ/ತೋರಿಸುವುದು
प्रयोगाः - > निदर्शनम्
नि
पदविभागः - > अव्यय
कन्नडार्थः - > ನಿವೃತ್ತಿ/ವಿಶ್ರಾಂತಿ/ನಿಲುಗಡೆ/ಬಿಡುವು
प्रयोगाः - > निवर्तितं वैरिजनोपमर्दात् न्यस्तं रथे चक्रमुपाददानः
उल्लेखाः - > याद० २३-४०
नि
पदविभागः - > अव्यय
कन्नडार्थः - > ಆಶ್ರಯ/ರಕ್ಷಣಾಸ್ಥಾನ
नि
पदविभागः - > अव्यय
कन्नडार्थः - > ಅಂತರ್ಭಾವ/ಒಳಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವುದು
नि
पदविभागः - > अव्यय
कन्नडार्थः - > ಸಂಶಯ/ಸಂದೇಹ
नि
पदविभागः - > अव्यय
कन्नडार्थः - > ವಿನ್ಯಾಸ
नि
पदविभागः - > अव्यय
कन्नडार्थः - > ಎಸೆಯುವುದು
नि
पदविभागः - > अव्यय
कन्नडार्थः - > ಮೋಕ್ಷ
नि
पदविभागः - > अव्यय
कन्नडार्थः - > ದಾನ/ಕೊಡುಗೆ
विस्तारः - > नि स्यात्क्षेपे भृशार्थे च नित्यार्थे दानकर्मणि। सन्निधानोपरमयोः संशयाश्रयराशिषु। मोक्षेऽन्तर्भावेऽधोभावे बन्धने कौशलेऽपि च - हेम०
नि
पदविभागः - > अव्यय
कन्नडार्थः - > ನಿಷೇಧ
L R Vaidya
English
ni {% ind. (It is not used as an adverb or separable preposition) %} As a prefix to verbs and nouns, it implies- (1) lowness, ‘down, ’ (e.g. निषद्)
(2) inclusion, ‘into, ’ (e.g. निपीत)
(3) intensity, fulness, (e.g. निग्रह)
(4) group, (e.g. निकर)
(5) order, (e.g. निदेश)
(6) continuance, (e.g. निविश्)
(7) skill, (e.g. निपुण)
(8) proximity, (e.g. निकट)
(9) restraint, (e.g. निबंध), (10) resort, (e.g. निलय), (11) cessation, (e.g. निवृत्), (12) wrong, (e.g. निकृ), (13) doubt, (14) certainty, affirmation &c.
Bopp
Latin
नि Praep. insep. deorsum, sub, de. (V. gr. 111. et cf. no-
strum nie-der, germ. vet. ni-dar, quod suffixo compar.
cum latinis praepp. prae-ter, prop-ter, sub-ter, in-ter,
cum scr. an-tar, zend. nis-tarĕ extra - a निस् q. v. -
convenit
v. gr. comp. 293. 294.)
निः v. निस्.
Indian Epigraphical Glossary
English
ni (IE 8-1
EI 33), abbreviation of nibaddha or nirīkṣita,
i. e. registered or approved.
(Select Inscriptions, pp. 238-39, 247-48), explained as an
abbreviation of nija and as a sort of genitive suffix often with a
word indicating relationship understood.
niṉraiṟai (EI 30), Tamil
permanent tax.
Lanman
English
ní, prep. down
in, into. [cf. ἐνί, ‘in’
Eng. ne-ther, be-nea-th.]
Abhyankara Grammar
English
नि (1) personal ending substituted for मि (मिप्) of the 1st pers. sing. in the imperative
(2) a technical term in the Jainendra Vyakarana for the term निपात of Panini.
एकाक्षरनाममाला
Sanskrit
नि, श्रुत, नेतृ
निः श्रुते नेतरि ख्यातौ नुः स्तुतावव्ययस्तु नौ ॥ २८ ॥
verse 1.1.1.28
page 0121
नि, क्षय, नित्यार्थ, भृशार्थ, आश्रय, राशि, कौशल, बन्धन, मोक्ष, दानकर्मन्
निः स्यात् क्षये च नित्यार्थे भृशार्थाश्रयराशिषु ।
कौशले बन्धने मोक्षे संशये दानकर्मणि ॥ २९ ॥
verse 1.1.1.29
page 0121
नि, अधोभाव, उपरम, सन्निधान
अधोभावोपरमयोः सन्निधानेऽव्ययो मतः ।
verse 1.1.1.30
page 0121
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
नि,
व्य,
 उपसर्गविशेषः । अस्यार्था यथा । निषेधः ।निश्चयः । इति मुग्धबोधटीकायां दुर्गादासः ॥
निवेशः । भृशार्थः । नित्यार्थः । संशयः । क्षेपः ।कौशलम् । उपरमः । सामीप्यम् । आश्रयः ।दानम् । मोक्षः । अन्तर्भावः । बन्धनम् । राश्यधो-भावः । विन्यासः । इति मेदिनी । ने, ४० ॥
निः, [र्]
व्य,
 (नृणातीति । नॄ नये + क्विप् ।“ऋत इद्धातोः ।” ७ । १ । १०० । इति धातो-रङ्गस्य इत् ।) निर्णयः । निषेधः । इति मेदिनी ।रे, ६६ ॥
(अभावः । यथा, हरिवंशे । भविष्य-पर्व्वणि । ८ । ८७ ।“नासिकाग्रं समालोक्य पठन् ब्रह्म सनातनम् ।निर्व्वातस्थो यथा दीपः प्रोच्चरेत् प्रणवं सदा ॥
”)
निः, [स्]
व्य,
 निश्चयः । निषेधः । साकल्यम् ।अतीतम् । इति मेदिनी । से, ८० ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
नि
अव्य०
 नी--वा० डि प्रादिः उपसर्गः । १ संधे २ अधोभावेन्यग्भावे ३ भृशे ४ आदेशे ५ नित्ये ६ कौशले ७ बन्धने ८ अन्त-र्भावे ९ समीपे १० दर्शने ११ उपरमे १२ आश्रये च गणरत्न-महोदधिः उदाहृतं च तत्रैव क्रमशस्तेष्वर्थेषु १ निकरोमणीनां २ निपतितः । ३ निगृहीतं ४ निदेशितं, ५ नि-विशते ६ निपुणः ७ निबन्धः ८ निपीतमुदकम् । ९ निकटः१० निदर्शनं ११ निवृत्तः १२ निलयः । १३ संशये १४ क्षेपे१५ दाने १६ मोक्षे १७ विन्यासे च मेदि० । १८ निषेधे१९ निश्चये दुर्गादासः ।
Capeller
German
नि॑ nieder, hinein (meist
°—).
Grassman
German
ní, nieder, herab, hinein, zurück. In Zusammensetzung mit Nomen siehe die folgenden Wörter, als Richtungswort in: añj, ar, 1. as, i, īr, uc, ubh, 1. uṣ, 2. ūh, ṛñj, ṛṣ, kṛ, krand, kram, khan, khid, gam, 1. gā, 2. gir, guh, grabh, ghuṣ, cāy, 2. ci, cud, jas, jūrv, 1. tan, tar, tij, tud, 1. tuc, tṛp, dah, 3. dā, 2. dī, 1. dhā, dhṛ, dhvas, nam, nah, nī, 1. pat, pad, 1. pā, pū, prath, bāh, (bandh), bādh, budh, bhṛ, bhraṃś, 1. mā, mi, miṣ, mih, mṛkṣ, mṛj, mṛṇ, mruc, yat, yam, yā, 1. yu, yuj, radh, ran, ram, ri, 1. rudh, lip, lī, vadh, vah, 2. vid, viś, vī, 1. vṛ, vṛj, vṛt, vyadh, vraśc, śā, śiṣ, śnath, śri, (śrambh), sac, sad, sic, sidh, sev, stir, sthā, spṛś, svap, han, hā, hū.
Burnouf
French
नि नि [pfx. insép.] de haut en bas
sous
hours de
manque,
privation, séparation. M§ 23.
Stchoupak
French
नि
préf. désigne situation à l'intérieur, en bas, sous
exempt de,
dépourvu de
prév.
en dedans, en bas, dans
changement dans le procès,
arrêt, cessation.
निः
préf.
négation, absence, privation
qqf. intensif
prév.
hors
de, disparition, destruction
restitution
fig. spécification.