| YouTube Channel

नाहः (nAhaH)

 
Apte
English
नाहः [nāhḥ], [नह् भावे घञ्]
Binding, confinement.
A trap or snare.
Costiveness, constipation.
Apte 1890
English
नाहः [नह् भावे घञ्] 1 Binding, confinement.
2 A trap or snare.
3 Costiveness, constipation.
Apte Hindi
Hindi
नाहः
पुं*
 - नह + घञ्
"बंधन, निग्रह"
नाहः
पुं*
 - नह + घञ्
"फंदा, जाल"
नाहः
पुं*
 - नह + घञ्
"मलावरोध, कोष्ठवद्धता"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 मलावरोधः, बद्धकोष्ठम्, आमवातः, विष्टम्भः, गुद्ग्रहः, मलविष्टम्भः, नाहः, आनाहः, विड्ग्रहः, विद्सङ्गः, निबन्धः, विबन्धः, कोष्ठनिबन्धः, वेगरोधः, वेगविधारणम्
noun
रोगविशेषः यस्मिन् उदरे मलस्य अवरोधनं भवति।
"सः मलावरोधेन पीडितः।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
नाहः,
पुं,
 (नह बन्धने + भावे घञ् ।) बन्ध-नम् । कूटम् । इति मेदिनी । हे, ५ ॥
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“णह बन्धने”@} 2 नाहकः-हिका, नाहकः-हिका, 3 निनत्सकः-त्सिका, नानहकः-हिका
4 5 नद्धा-द्ध्री, नाहयिता-त्री, निनत्सिता-त्री, नानहिता-त्री
6 नह्यन्-न्ती, नाहयन्-न्ती, निनत्सन्-न्ती
-- नत्स्यन्-न्ती-ती, नाहयिष्यन्-न्ती-ती, निनत्सिष्यन्-न्ती-ती
-- नह्यमानः, नाहयमानः, निनत्समानः, नानह्यमान
नत्स्यमानः, नाहयिष्यमाणः, निनत्सिष्यमाणः, नानहिष्यमाण
7 उपानत्-उपानद्-उपानहौ-उपानहः, प्राणत्-प्राणद्-प्राणहौ-प्राणहः
-- अपिनद्धम्- 8 पिनद्धः- 9 सुनद्धम्-नद्धवान्, नाहितः, निनत्सितः, नानहितः-तवान्
नहः, प्रणाही, नाहः, निनत्सुः, नानह
नद्धव्यम्, नाहयितव्यम्, निनत्सितव्यम्, नानहितव्यम्
नहनीयम्, नाहनीयम्, निनत्सनीयम्, नानहनीयम्
नाह्यम्, नाह्यम्, निनत्स्यम्, नानह्मम्
ईषन्नहः-दुर्नहः-सुनहः
-- -- -- नह्यमानः, नाह्यमानः, निनत्स्यमानः, नानह्यमानः
नाहः, संनाहः-परिणाहः- 10 परीणाहः, नाहः, निनत्सः, नानहः
नद्धुम्, नाहयितुम्, निनत्सितुम्, नानहितुम्
नद्धिः, नाहना, निनत्सिषा, नानहा
नहनम्, 11 प्रणिनहनम्-प्रनिनहनम्, नाहनम्, निनत्सनम्, नानहनम्
नद्ध्वा, नाहयित्वा, निनत्सित्वा, नानहित्वा
12 प्रणह्य- 13 पिनह्य, प्रणह्य, प्रणाह्य, प्रणिनत्स्य, प्रणानह्य
नाहम् २, नद्धवा २, नाहम् २, नाहयित्वा २, निनत्सम् २ निनत्सित्वा २, नानहम् २
नानहित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (६६९)
02
=>
 (४-दिवादिः-११६६। सक। अनि। उभ।)
03
=>
 [[५। ‘णो नः’ (६-१-६५) इति नत्वे, धातोरनुदात्तत्वात् सन इण्णिषेधे, ‘नहो धः’ (८-२-३४) इति हकारस्य धकारे, ‘खरि च’ (८-४-५५) इति चर्त्वे च रूपम्। एवं सन्नन्ते सर्वत्र प्रक्रिया बोध्या।]]
04
=>
 [पृष्ठम्०६२२+ २७]
05
=>
 [[१। ‘एकाच उपदेशेऽनुदात्तात्’ (७-२-१०) इतीण्णिषेधे, धत्वचर्त्वयोश्च रूपम्। एवं तव्यदादिष्वपि बोध्यम्।]]
06
=>
 [[२। ‘दिवादिभ्यः--’ (३-१-६९) इति श्यन् विकरणप्रत्ययः।]]
07
=>
 [[३। उपनह्यते = बध्यते इति उपानत् = पादुका’ शिक्यविशेषश्च। ‘नहिवृति--’ (६-३-११६) इति क्विबन्ते परतः पूर्वपदस्य दीर्घो भवति। एवं प्राणत् इत्यत्रापि। णत्वं प्राणदित्यत्राधिकमिति विशेषः।]]
08
=>
 [[४। ‘वष्टि भागुरिरल्लोपमवाप्योरुपसर्गयोः। आपं चैव हलन्तानां यथा वाचा निशा दिशा।।’ इति वचनात् अपिशब्दघटका- कारस्य लोपः।]]
09
=>
 [[आ। ‘तन्मृष्यमाणास्त्वथ शुच्यदङ्गका भूत्याः सुनद्धं बहुरक्तमंशुकम्।’ धा। का। २। ६१।]]
10
=>
 [[५। ‘उपसर्गस्य घञ्यमनुष्ये बहुलम्’ (६-३-१२२) इति पूर्वपदस्य दीर्घः। णत्वम्।]]
11
=>
 [[६। ‘शेषे विभाषाऽकखादावषान्त उपदेशे’ (८-४-१८) इति णत्वम्।]]
12
=>
 [पृष्ठम्०६२३+ २३]
13
=>
 [[आ। ‘दृष्ट्वोर्णुवानान् ककुभो बलौघान् वितत्य शार्ङ्गं कवचं पिनह्य।’ भ। का। ३। ४७।]]