नारायण (nArAyaNa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 नारायण m.
  (-णः)
	 1. A name of VISHṆU,  but especially considered as
the deity who was before all worlds.
	 2. A sage,  and brother of
नर । The two great sages,  while practising penance at the
Badarikāshram on the Himālaya,  Indra being afraid lest he
might be deprived of his throne sent Heavenly nymphs to disturb
their devotions
 But Nārāyana put these damsels to shame by
creating a nymph (Urvashi by name) from his thigh far excelling
Indra's nymph's in beauty.
	 3. A valiant combatant.
	 f.
  (-णी)
	 1. A
name of DURGĀ.
	 2. A name of LAKSHMĪ,  the goddess of prosperity, 
and wife of VISHNŪ.
	 3. GANGĀ.
	 4. A plant,  (Asparagus racemosa.)
E.
  नारा the primeval waters,  derived from नर the spirit of God, 
whence they originated,  and अयन place of coming or moving
he who moved over the waters before creation
 the word has
several etymologies,  as नर the spirit or soul of the universe,  अण्
affix,  नार appertaining to it,  the actions or emotions of the soul, 
and अयन pervading,  influencing
 again नार multitudes,  man kind, 
and अयन place
 present amongst all men,  &c.

Capeller Eng

English

 1 नारायण॑ m.
  the son of (the primeval) man (cf.   नर), 
often identified with Viṣṇu or Kṛṣṇa
 a man's name.

 2 नारायण a.
  relating to Nārāyaṇa. 

Yates

English

 नारा_यण (णः) 1.
m.
  A name of
Vish-
nu
 a sage
 a combatant.
f.
  (णी)
Durgā
 Lakshmī
 Gangā
 as-
paragus.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

नारायण 	-	  nArAyaNa 	-	 m.
  	-	 puruSa-hymn
पुरुषसूक्त 	-	 puruSasUkta 	-	 n.
  	-	 puruSa hymn
पुरुषवचस् 	-	 puruSavacas 	-	 adj.
  	-	  called puruSa
पौरुष्य 	-	  pauruSya 	-	 adj.
  	-	  relating to puruSa
साविन् 	-	  sAvin 	-	 m.
  	-	  kind of mahA-puruSa
पौरुषिक 	-	  pauruSika 	-	 m.
  	-	  worshipper of puruSa
मयुराज 	-	  mayurAja 	-	 m.
  	-	  king of the kimpuruSas
अकर्तृ 	-	  akartR 	-	 m.
  	-	  name applied to the puruSa
पौरुष 	-	  pauruSa 	-	 adj.
  	-	  belonging or sacred to puruSa
अर्जुनपुरुष 	-	  arjunapuruSa 	-	 n.
  	-	  plants Arjuna and puruSa tree  [ Terminalia Arjuna - Bot.  ]
छायापुरुष 	-	  chAyApuruSa 	-	 m.
  	-	 puruSa in the form of a shadow
उत्तरनारायण 	-	  uttaranArAyaNa 	-	 m.
  	-	  second part of the nArAyaNa or puruSahymn
सप्तपुरुष 	-	  saptapuruSa 	-	 adj.
  	-	  consisting of 7 puruSas or lengths of a man
सप्तमीसमास 	-	  saptamIsamAsa 	-	 m.
  	-	  tat-puruSa compound of which the first member is supposed to be in a locative case
ग्रैवेयक 	-	  graiveyaka 	-	 m.
  	-	  class of deities who have their seat on the neck of the lokapuruSa or who form his necklace
तृतीयासमास 	-	  tRtIyAsamAsa 	-	 m.
  	-	  tatpuruSa compound the former member of which would stand in the instrumental case if separated from the latter

 
   नारायण  nArAyaNa  adj.
   relating or belonging to nArAyaNa or kRSNa   
   नारायण  nArAyaNa  m.
   Narayan  [ Vishnu ]    
   नारायण  nArAyaNa  m.
   son of the original Man   
   नारायण  nArAyaNa  m.
   mystical name of the letter A    
   नारायण  nArAyaNa  m.
   puruSa-hymn   
   नारायण  nArAyaNa  n.
   medic. oil expressed from various plants    
   नारायण  nArAyaNa  n.
   particular medicinal powder    

 
   नारायण  nArAyaNa m.
   puruSa-hymn   
   पुरुषसूक्त  puruSasUkta n.
   puruSa hymn     
   उत्तरनारायण  uttaranArAyaNa m.
   second part of the nArAyaNa or puruSahymn    

Wilson

English

 नारायण
m.
  (-णः)
1 A name of VIṢṆU,  but especially considered as the deity who was before all
worlds.
2 A sage,  the son of DHARMA,  a manifestation of VIṢṆU.
3 A valiant combatant.
f.
  (-णी)
1 A name of DURGĀ.
2 A name of LAKṢMĪ,  the goddess of prosperity,  and wife of VIṢṆU.
3 GAṄGĀ.
4 A plant,  (Asparagus racemosa.)
E.
  नारा the primeval waters,  derived from नर the spirit of God, 
whence they originated,  and अयन place of coming or moving
 he who moved
over the waters before creation: the word has several etymologies,  as नर
the spirit or soul of the universe,  अण् affix,  नार appertaining to it, 
the actions or emotions of the soul,  and अयन pervading,  influencing
 again
नार multitudes,  mankind,  and अयन place: present amongst all men,  &c.

Apte

English

नारायणः [nārāyaṇḥ],  1 An epithet of Viṣṇu
 (the word is thus derived in Ms.*
  1.1. आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः । ता यदस्यायनं पूर्वं तेन नारायणः स्मृतः ॥) नारायणं नमस्कृत्य ...... ततो जयमुदीरयेत् Mb.
 *  1.1.1
 नीरे नीरचरैः समं स भगवान् निद्राति नारायणः Jagannātha Paṇḍita. 

N.
  of an ancient sage said to be a companion of Nara and to have produced Urvaśī from his thigh
 cf.
   ऊरूद्भवा नरसखस्य मुनेः सुरस्त्री V.*
  1.3
 see नरनारायण under नर also.

N.
  of the second month (reckoning from मार्गशीर्ष).

णी An epithet of Lakṣmī the goddess of wealth.

An epithet of Durgā.

An epithet of Gaṅgā and Gaṇḍakī.

N.
  of a plant (Mar.  शतावरी). Comp.
   -अस्त्रम् N.
  of a missile. -उपनिषद् N.
  of an Upaniṣad.

प्रियः N.
  of Śiva. 

yellow sandal-wood. -बलिः an oblation given to five deities including नारायण in performing the funeral rites of a person dying a sinful death.

Apte 1890

English

 नारायणः 1 An epithet of Vishṇu
 (the word is thus derived in Ms. 1. 10
 आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः । ता यदस्यायनं पूर्वं तेन नारायणः स्मृतः ॥). 
2 N. of an ancient sage said to be a companion of Nara and to have produced Urvaśī from his thigh: cf. ऊरूद्भवा नरसखस्य मुनेः सुरस्त्री V. 1. 3
 see नरनारायण under नर also. 
णी 1 An epithet of Lakṣmī the goddess of wealth. 
2 An epithet of Durgā. 
Comp. 
प्रियः {1} N. of Śiva. {2} yellow sandal-wood. 

 नारायण (भट्टनारायण) Author of the Veṇī-Saṃhāra. He must have flourished before the 9th century as his work is frequently quoted by the poet Anandavardhana in his work called ध्यन्यालोक. This poet flourished under the reign of Avantivarman 855-884 A. D. (Rāj. T. 5. 34) 

Monier Williams Cologne

English

 नारायण॑ a m.
  (patr. fr.
  न॑र,  q.v.) the son of the original Man (with whom he is generally associated,  e.g. Mn.
   i,  10
 he is identified with Brahmā,  ib. 11 with Viṣṇu or Kṛṣṇa,  TĀr.
  
 MBh.
   &c.
  
 the Apsaras Urvaśī is said to have sprung from his thigh,  Hariv.
  4601
 elsewhere he is regarded as a Kaśyapa or Aṅgirasa,  also as chief of the Sādhyas,  and with Jainas as the 8th of the 9 black Vāsudevas)

 the Puruṣa-hymn (RV.   x,  90,  said to have been composed by N°),  ŚBr.
  
 ŚāṅkhŚr.

 (as synonym of Viṣṇu) N.
  of the 2nd month (reckoning from Mārgaśīrṣa),  Var.
 

 a mystical N.
  of the letter आ,  Up.
  

 N.
  of a son of Ajā-mila,  BhP.
  

 of a son of Bhū-mitra or Bhūmi-mitra (a prince of the dynasty of the Kāṇvāyanas),  Pur.
 

 of a son of Nara-hari,  Kṣitīś.

 of sev. men,  authors and commentators (also with आचार्य. कवि,  गार्ग्य,  चक्र-चूडामणि,  दैव-विद्,  धर्माधिकारिन्,  पण्डित,  पण्डित-धर्माधिकारिङ्,  पण्डिताचार्य,  परिव्राज्,  भट्ट [cf.   below,  and भट्ट-न्°],  भट्टाचार्य,  भट्टारड,  भारती,  भिषज्,  मुनि,  यति,  यतीवर,  राय,  वन्द्य,  वादीश्वर,  विद्या-विनोद,  वैष्णव-मुनि,  शर्मन्,  सरस्वती,  सर्व-ज्ञ,  सार्वभौम)

 नारायण॑ mf(ई)n.  relating or belonging to Nārāyaṇa or Kṛṣṇa,  MBh.
   &c.
   (m.  pl.
  the warriors of K°,  iv,  147)

 नारायण॑ n.
  (with क्षेत्र) N.
  of the ground on the banks of the Ganges for a distance of 4 cubits from the water,  L.
 

 (with चूर्ण) a partic.  medicinal powder,  Bhpr.
  

 (with तैल) a medic.
   oil expressed from various plants,  ib.

 नारायण b See above.

Monier Williams 1872

English

 नारायण,  अस्,  m. (fr. नर,  q. v.
 sometimes de-
rived fr. नार + अयन),  ‘son of Nara or the original
man, ’ patronymic of the personfied Puruṣa or first
living being,  author of the Puruṣa hymn
 he is often
associated with Nara or the original man,  and identified
with Brahmā (in Manu I. 9,  11) and with Viṣṇu or
Kṛṣṇa
 in Hari-vaṃśa 4601 Urvaśī is described as
springing from his thigh
 elsewhere he is regarded
as a Kāśyapa or Āṅgirasa [cf. महा-न्°,  अर्ध-न्°]
chief of the Sādhyas
 the eighth of the nine black
Vāsu-devas (with Jainas)
 the Puruṣa hymn,  com-
posed by Nārāyaṇa (Ṛg-veda X. 90)
 N. of the
second month,  reckoning from Mārgaśīrṣa
 N. of
a son of Ajāmila
 of Bhūmi-mitra
 of Nara-hari
N. of several men,  authors and commentators
 a
mystical N. of the letter आ
 (अस्,  ई,  अम्),  relating or
belonging to Nārāyaṇa or Kṛṣṇa,  (the warriors in
Kṛṣṇa's army are called Nārāyaṇāḥ in Udyoga-
parva 147)
 (with क्षेत्र) a term applied to the
ground on the banks of the Ganges for a distance of
four Hastas or cubits from the water
 (with तैल)
a sort of oil to which efficacy is ascribed in medicine
(ई),  f. epithet of Lakṣmī,  the goddess of prosperity
and wife of Viṣṇu
 epithet of Durgā
 epithet and
patronymic of Indra-senā,  wife of Mudgala
 epithet
of the Ganges or of the Gaṇḍakī (?)
 the plant Aspa-
ragus Racemosus.
—नारायण-कण्ठ,  अस्,  m.,  N.
of an author.
—नारायण-कल्प,  अस्,  m.,  N. of a
work.
—नारायण-क्षेत्र,  अम्,  n. four cubits on
either side of the Ganges
 see above.
—नारायण-
गीता,  f.,  N. of a work containing the principles of the
sect founded by Rāmānanda.
—नारायण-गुप्त,  अस्, 
m.,  N. of a Gupta prince.
—नारायण-चक्रवर्तिन्, 
ई,  m.,  N. of a grammarian.
—नारायण-तार,  अस्,  m., 
N. of an author
 (also read नारायण-तारा।)
—नारा-
यण-तीर्थ,  अस्,  m.,  N. of an author
 (अम्),  n., 
N. of a bathing-place.
—नारायण-तैल,  अम्,  n.
an oil expressed from various plants of great reputed
efficacy in many complaints.
—नारायण-दास-
सिद्ध,  अस्,  m.,  N. of an author.
—नारायण-देव, 
अस्,  m. the god Nārāyaṇa
 N. of an author.
—नारा-
यण-दैव-विद्,  त्,  m.,  N. of a man.
—नारायण-
पण्डित,  अस्,  m.,  N. of a learned man.
—नारायण-
प्रिय,  अस्,  m. ‘the friend of Nārāyaṇa, ’ an epithet
of Śiva
 yellow sandal-wood (= पीत-चन्दन)।
—नारायण-बलि,  इस्,  m. ‘an oblation to Nārāyaṇa, ’
N. of a peculiar funeral ceremony.
—नारायण-
भट्ट,  अस्,  m.,  N. of an author.
—नारायण-
मय,  अस्,  ई,  अम्,  consisting of or in Nārāyaṇa.
—नारायण-वर्मन्,  अ,  n. ‘armour of Nārā-
yaṇa, ’ N. of a poem in praise of Kṛṣṇa,  forming
part of the sixth book of the Bhāgavata-Purāṇa.
—नारायण-श्री-गर्भ,  अस्,  m.,  N. of a Bodhi-
sattva.
—नारायण-सरस्,  अस्,  n. Nārāyaṇa's lake.
—नारायण-सरस्वती,  ईस्,  m.,  N. of a commen-
tator.
—नारायण-सूरि,  इस्,  m.,  N. of a man.
—नारायणाश्रम (°ण-आश्°),  अस्,  m. Nārāyaṇa's
hermitage
 N. of the author of the commentary
Bheda-dhikkāra-satkriyā.
—नारायणास्त्र (°ण-
अस्°),  अम्,  n. ‘weapon of Nārāyaṇa, ’ a mystical
weapon.
—नारायणेन्द्र (°ण-इन्°),  अस्,  m.,  N. of
a commentator.
—नारायणोपनिषद् (°ण-उप्°),  त्, 
f. the Upaniṣad treating of Nārāyaṇa.
—नाराय-
णोपाध्याय (°ण-उप्°),  अस्,  m.,  N. of an author.

 नारायण नारायण। See col. 1.

Macdonell

English

 नारायण nārāyaṇá,  m.
  Son of the primal 🞄Man,  pat. of the personified Puruṣa
 identified 🞄with Viṣṇu and Kṛṣṇa
 N.
 a,  a.
  relating 🞄to Nārāyaṇa: ī,  f.
  ep. of Durgā.

Benfey

English

 नारायण नारायण,  probably नर
+ आयन, 
 I. m.
 
 1. The first living
being,  identified with Viṣṇu or Kṛṣ-
ṇa,  MBh. 7,  9447
 Man.  1,  10.
 2. A
proper name,  Bhāg. P. 6,  1,  24.
 II.
adj.
  Referring,  belonging to Nārāyaṇa.
MBh. 1,  337.
 III. f.
  णी,  patronym.  name
of Indrasenā,  MBh. 4,  651.

Apte Hindi

Hindi

नारायणः
पुं*
  - नारा अयनं यस्य ब* स*
विष्णु की उपाधि

नारायणः
पुं*
  - नारा अयनं यस्य ब* स*
"एक प्राचीन ऋषि का नाम जो ’नर’ के साथी थे तथा जिन्होंने अपनी जंघा से उर्वशी को पैदा किया- तु* उरुद्भवा नरसखस्य मुनेः सुरस्त्री- विक्रम* १/२,  दे* ’नरनारायणं ’नर’ के अन्तर्गत)"

नारायणः
पुं*
  - -
"(भट्टनारायण)-वेणीसंहार का रचयिता। यह नवीं शताब्दी से पूर्व ही हुआ होगा, क्योंकि इसकी रचना का उल्लेख आनन्दवर्धन ने अपने ध्वन्यालोक में बहुत बार किया है।यह कवि अवन्तिवर्मा के राज्यकाल ८५५-८८४ ई०(राजतरंगिणी ५/३४) में हुआ है।"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

नारायण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಹಾವಿಷ್ಣು /ಪರಮಾತ್ಮ /ಪರಬ್ರಹ್ಮ
निष्पत्तिः - > णत्वम् (८-४-३),  "ल्युट्" (३-३-११७)
व्युत्पत्तिः - > नराणां समूहः नारम्,  तदयनमस्य,  नाराः ईयन्ते अनेन,  नराज्जातानि तत्त्वानि अयनमस्य इति वा
विस्तारः - > "नराज्जातानि तत्त्वानि नाराणीति विदुर्बुधाः । तान्येवचायनं तस्य तेन नारायणः स्मृतः ॥"

L R Vaidya

English

 nArAyaRa {% m. %} 1. Name of an ancient sage,  brother and companion of नर q.v.
 Ūrvaśī is described as springing from his thigh,  ऊरूद्भवा नरसखस्य मुनेः सुरस्त्री (i.e. उर्वशी) Vikr.i.
 2. an epithet of Vishṇu. (The word is thus derived- आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः । ता यदस्यायनं पूर्वं तेन नारायणः स्मृतः M.i.10).

Bopp

Latin

 नारायण m. (e नार et अयन,  mutato न् in ण् vi euphon.
antecedentis र्) cognomen dei Wischnus.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

जिन
पु
जिन,  वीतराग,  नारायण,  कन्दर्प,  सामान्यकेवलिन्
वीतरागो जिनः प्रोक्तो जिनो नारायणः स्मृतः ।
कन्दर्पश्च जिनश्चैव जिनः सामान्यकेवली ॥ ६२ ॥
verse 1.1.1.62
page 0005

Aufrecht Catalogus Catalogorum

English

 नारायण See Gopīnārāyaṇa,  Candranārāyaṇa,  Jayanārā-
yaṇa,  Naranārāyaṇa,  Yajñanārāyaṇa,  Rūpanārāyaṇa, 
Lakṣmīnārāyaṇa,  Vīranārāyaṇa,  Śivanārāyaṇa,  Śeṣa-
nārāyaṇa,  Haranārāyaṇa,  Harinārāyaṇa.

 नारायण father of Kṛṣṇadeva (Kṛtyatattva,  etc.). L.
3132.

 नारायण father of Gaṅgārāma (Tarkāmṛtacaṣaka). Hall
p. 76.

 नारायण father of Dvivedagaṅga (Mādhyaṃdināraṇyaka-
bhāṣya). W. p. 46. Oxf. 393^b.

 नारायण father of Bharatasvāmin (Sāmavedavivaraṇa).

 नारायण father of Mahādeva (Kāmyeṣṭiprayoga). BP. 288.

 नारायण father of Viśvanātha Vaidya (Jagatprakāśakāvya).
Peters. 3,  354.

 नारायण son of Rāmeśvara,  father of Śaṅkara,  grand-
father of Raṅganātha,  Dāmodara,  Nṛsinha and Nīla-
kaṇṭha (Bhagavantabhāskara). End of Nītimayūkha.

 नारायण father of Gopāla,  grandfather of Padmanābha
Dīkṣita (Prayogadarpaṇa). L. 1775.

 नारायण father of Mādhava,  grandfather of Rāmakṛṣṇa
(Siddhāntacandrikā). Hall p. 173.

 नारायण father of Rāmanātha,  grandfather of Rāmago-
pāla Śarman (Varṇabhairava). L. 280.

 नारायण prapitāmaha of Candraśekhara,  the father of
Viśvanātha,  wrote on Alaṃkāra. Sāhityadarpaṇa p. 23.

 नारायण elder brother of Kṛṣṇa Bhaṭṭa Ārḍe (Kāśikā).
Hall p. 31.

 नारायण brother of Mādhava,  uncle of Raghunātha (Kāla-
tattvavivecana) and Viśvanātha. L. 1371.

 नारायण from Kāśmīra,  poet. Skm. Sbhv. See Kavirā-
janārāyaṇa,  Kendranīlanārāyaṇa.

 नारायण
		Agniṣṭomaprayoga. Ben. 9.
		Ācāracaturdaśīpariśiṣṭa. B. 1,  146. Ben. 6.
		Kautukabandhanaprayoga. B. 1,  220.
		Cayanapaddhati. Ben. 4.
		Jīvacchrāddhaprayoga. Khn. 72. B. 1,  222.
		Mahārudrapaddhati. B. 1,  156.
		Rudrapaddhati. K. 192. Bhk. 23.
		Rudrajapavidhi Śāṅkh. B. 1,  192.
		Vṛddhiśrāddhaprayoga. B. 1,  236.
		Sthālīpākaprayoga. B. 1,  242.

 नारायण
		Adhyātmacintāmaṇivyākhyāna.

 नारायण
		Amṛtakumbha jy. B. 4,  114.
		Grahalāghava. B. 4,  126.
		Camatkāracintāmaṇi and C..

 नारायण pupil of Rāmendra Sarasvatī,  wrote commen-
taries (Dīpikā) on the following Upaniṣads. Com-
pare L. 1472:
		Atharvaśikhā,  Atharvaśiras,  Atharvaśīrṣa,  Amṛta-
nāda,  Amṛtabindu,  Ātmabodha,  Ātmavidyā, 
Āruṇeya,  Aitareya,  Kāṭhaka,  Kālāgnirudra, 
Kṛṣṇa,  Kṛṣṇatāpanīya,  Keneṣita,  Kaivalya, 
Kauṣītaka,  Kṣurikā,  Garbha,  Gopālatāpanīya, 
Gopīcandana,  Cūlikā,  Jābāla,  Tejobindu,  Taitti-
rīya,  Dhyānabindu,  Nādabindu,  Nārāyaṇa,  Nīla-
rudra,  Nṛsiṃha,  Paramahaṃsa,  Piṇḍa,  Prathamā (?), 
Praśna,  Prāṇāgnihotra,  Brahmabindu,  Brahma-
vidyā,  Brahmopaniṣad,  Bhṛgu,  Mahānārāyaṇa, 
Mahopaniṣad,  Māṇḍūkya,  Muṇḍaka,  Maitreyī, 
Yogatattva,  Yogaśikhā,  Rāmatāpanīya,  Vāsudeva, 
Śikhā,  Śvetāśvatara,  Ṣaḍvaktra,  Saṃnyāsa, 
Sarva,  Haṃsa.

 नारायण
		Kumārasambhavaṭīkā.
		Bhāvadīpikā Raghuvaṃśaṭīkā.

 नारायण
		Khaṇḍavyākhyānamālā. B. 4,  48.

 नारायण
		C. on Vallabhācārya's Jalabheda. Peters. 3, 
392.

 नारायण
		Ṇatvadarpaṇa. Oppert II,  2047.

 नारायण
		Tantravivāhaka jy. Kāśīn. 4.

 नारायण
		Daśāvatārotpattisamayadīpikā. Poona 174.

 नारायण
		Dinatrayamīmāṃsā dh. Bhr. 617.

 नारायण
		Devīmāhātmyaṭīkā. Rādh 26.

 नारायण
		Dharmasubodhinī. Burnell 130^b.

 नारायण pupil of Rāghavendra:
		Nyāyaprāmāṇyamañjarīṭīkā. IO. 1670.

 नारायण
		Padmalīlāvilāsinī jy. Peters. 2,  193.

 नारायण
		Pārvaṇaśrāddhapradīpabhāṣya. B. 1,  156.

 नारायण
		Bhaktibhūṣaṇasaṃdarbha. K. 208.
		Bhaktisāgara. NP. V,  178.

 नारायण
		Bhāgavatapurāṇaṭīkā Cakravartī.

 नारायण of Govindapurī:
		Bhāṭṭanayoddyota,  based on the Bhāṭṭadīpikā of
Khaṇḍadeva. Burnell 84^a.

 नारायण
		Mahābhāṣyapradīpavivaraṇa. Bh. 27.

 नारायण
		Mātṛgotranirṇaya. Bhr. 601.

 नारायण
		Vilaṅghyalakṣaṇa Taitt.

 नारायण
		Viṣṇuśrāddhapaddhati. Peters. 1,  119.

 नारायण
		Viṣṇustuti. Oppert II,  5569.

 नारायण of Govindapura:
		Śabdabhūṣaṇa,  a C. on Pāṇini's grammar.
		Śabdamañjarī,  an introduction to the preceding
work.
		Śabdabhedanirūpaṇa gr. Burnell 42^a.
		--alaṃk. Burnell 58^a.

 नारायण
		Śāradātilakaṭīkā. Pheh 1.

 नारायण
		Śivagītātātparyabodhinī. Oppert 2071.

 नारायण
		Śrutirañjinī alaṃk. Oppert II,  1004.

 नारायण
		Sāpiṇḍyakalpalatikā. K. 200.

 नारायण
		Somaprayogaṭīkā. NW. 36.

 नारायण client of Dhavalacandra:
		Hitopadeśa.

 नारायण son of Ananta,  son of Hari,  son of Kṛṣṇa, 
son of Ananta,  wrote in Ṭāparagrāma:
		Kuṇḍamaṇḍapadarpaṇa. Kh. 75.
		Muhūrtamārtaṇḍa (composed in 1573) and its
C. Muhūrtavallabhā (1573).

 नारायण son of Kṛṣṇajī,  grandson of Śrīpati:
		Śāṅkhāyanagṛhyasūtrabhāṣya,  composed in 1573.

 नारायण son of Goṇa,  son of Umāpati,  son of Gadā-
dhara,  son of Bhadreśvara,  son of Dharma,  son of
Paritoṣa:
		Pariśiṣṭaprakāśa,  a C. on Keśavamiśra's Chando-
gapariśiṣṭa.

 नारायण son of Dādābhāi,  grandson of Mādhava:
		Tājikasāra. NW. 532.
		Tājikasārasudhānidhi.
		Horāsārasudhānidhi. Mentioned Oxf. 333^a.

 नारायण son of Nṛsiṃha,  composed in 1357:
		Gaṇitapāṭīkaumudī.

 नारायण son of Nṛsiṃha (Narasiṃha) with the surname
Vedarakara:
		Naiṣadhacaritaprakāśa.

 नारायण from Malaya,  son of Paśupati:
		Śāṅkhāyanaśrautasūtrapaddhati. W. p. 28. Kh. 60.
		C. on the Praiṣādhyāya of Śāṅkhāyanasūtra.
W. p. 29.

 नारायण son of Maṇḍūri Raghunātha:
		C. on Mādhava's Gotrapravaranirṇaya.

 नारायण son of Raṅganātha Dīkṣita,  brother of Bāla-
kṛṣṇa:
		Apekṣitavyākhyāna on Uttararāmacarita,  com-
posed in 1764.
		Kāvyaprakāśaṭīkā. B. 3,  48.
		Mālatīmādhavaṭīkā. B. 2,  122.
		Rādhāvinodaṭīkā,  written by request of a son
of Śukadeva. W. p. 169. L. 1718.
		Vāsavadattāṭīkā. B. 2,  106. Rādh 22.
		Viddhaśālabhañjikāṭīkā. K. 74.
		Hanumannāṭakaṭīkā. K. 74.

 नारायण son of Ratnākara:
		Vāradapūrvatāpanīyopaniṣaddīpikā. Peters. 2,  185.

 नारायण son of Rāma:
		Grahaṇalikhanānukrama jy.

 नारायण son of Lakṣmīdhara,  of Brahmadeśāgrahāra
in Kāñcīmaṇḍala:
		Kamalākaṇṭhīrava nāṭaka. Burnell 167^b.

 नारायण son of Limba Bhaṭṭa,  grandson of Kaṃha Bhaṭṭa, 
wrote in 1609,  by order of king Haridāsa of Benares:
		Pūrṇānandaprabandha. Hall p. 136.

 नारायण son of Śrīpati,  son of Jagannātha,  son of
Bhānu,  son of Nīlakaṇṭha,  son of Janārdana,  son of
Āditya,  son of Vāmana,  son of Caṇḍāṃśu from Gurjara:
		Śāṅkhāyanaśrautasūtrapaddhati. Peters. 2,  100. 170.

 नारायण son of Hīra Bhaṭṭa,  grandson of Kṛṣṇa:
Oṃkāragrantha. Mentioned Oxf. 318^a.

 नारायण of Kharjūra,  father of Śrīpati,  grandfather of
Guṇākara (Horāmakaranda).

 नारायण an official to king Nayapāla of Bengal,  father
of Cakrapāṇidatta,  Catal. IO. p. 938.

 नारायण father of Jñānamalla and Trivikrama (Trivikra-
maśataka).

 नारायण father of Pāṇḍuraṅga (Advaitajalajāta).

 नारायण son of Rāmacandra,  father of Rāmabhaṭṭa, 
grandfather of Lakṣmīnātha (Piṅgalārthapradīpa
1600).

 नारायण father of Trivikrama,  father of Puruṣottama, 
father of Viśvanātha (Viśvaprakāśapaddhati).

 नारायण father of Harihara (Ācārasaṃgraha).

 नारायण
		Advaitakālānala.

 नारायण
		Udāharaṇa of Keśava's Jātakapaddhati.

 नारायण son of Ratnākara (q. v.),  pupil of Rāmendra
Sarasvatī,  wrote Dīpikās on the following Upani-
ṣads also:
		Ānandavallī,  Gaṇapatipūrvatāpanīya,  Garuḍa,  Dvi-
tīyā,  Nārasiṃhaṣaṭcakra,  Bhṛguvallī,  Rāma.

 नारायण
		Nyāyasudhāṭīkā.

 नारायण
		Mokṣadharma.

 नारायण pupil of Sundararāja:
		Sūryasiddhāntaṭīkā Siddhāntadīpikā.

 नारायण
		Somapaddhati.

 नारायण
		Nārāyaṇīpaddhati jy.

 नारायण composed in 1845:
		Varadagurupañcāśatstotra.

 नारायण son of Nṛsiṃha:
		Tājikadivākara.

 नारायण with the surname Vedarakara,  son of Nṛsiṃha:
		Devīmāhātmyaṭīkā.

 नारायण son of Ratnākara,  wrote Dīpikāḥ also on:
		Kalisaṃtaraṇopaniṣad,  Kaṭhaśrutyupaniṣad, 
		Brahmavallyupaniṣad,  Śikṣāvallyupaniṣad.

 नारायण a pupil of Kṛṣṇa:
		Kumārasambhavaṭīkā.

 नारायण
		Nītimālā.

 नारायण son of Veṅkaṭādri:
		Jayamaṅgalā,  a C. to the Lalitāsahasranāman
from the Brahmāṇḍapurāṇa. Whish 34.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 Nārāyaṇa, 
(1) (also Mahā-n°,  q.v.
 presumably the name of the Hindu god,  but used in BHS as a proverbially powerful personage
 so also in Pali,  see DPPN s.v. Nārāyana-saṃghāṭa-bala,  ‘name given to a certain measure of physical strength … [it] was the strength of the Buddha’
 but in MPS 〔31.21〕 Buddha has the power of many hundreds of Nārāyaṇas): Nārāyaṇa-balam Mvy 〔8214〕 = Tib. sred med buḥi (of Nārāyaṇa,  so Das
 lit. seems to mean of son of the desireless one) stobs (strength)
 °ṇa-sthāmavān LV 〔109.11〕
 〔110.8〕
 〔291.15〕 (all vss),  having the might of N. (Tib. on the last,  sred med bu yi mthu ldan pa)
 °ṇasaṃhananakāyaḥ SP 〔428.9—10〕,  said of a Bodhisattva
 °ṇa-saṃhananaḥ MSV 〔i.271.10〕
 vajradṛḍha abhedya nārāyaṇo ātmabhāvo guru LV 〔202.17〕 (vs) = Tib. sku (body) ni sred med bu yi stobs ldan (having the strength of N.),  which seems to imply that Tib. took nārāyaṇo as an adj.,  Nārāyaṇa-like (in strength)
 it could perhaps be understood as for °ṇa-,  in comp. with -ātmabhāva (〔§ 8.12〕),  having the body of a N. (i.e. like N.)
 sarvaparvasu caikasmin (read caikaikasmin?) parvaṇi Nārāyaṇa-bala-saṃniviṣṭatā (… a state of being invested with the power of N.) Bbh 〔74.27〕
 see the similar cases s.vv. Ardhanārāyaṇa,  Mahānārāyaṇa
(2) n. of a Buddha: Śikṣ 〔169.12〕
(3) n. of a yakṣa: Suv 〔161.6〕
(4) n. of a nāga king: Māy 〔247.4〕.

Lanman

English

 nārāyaṇá,  m. Nārāyana,  son of the primal
man. [simply a patronymic of nara, 
see 1219.]

Abhyankara Grammar

English

नारायण  (1) name of a grammarian who wrote a commentary on the Mahabhsya-Pradipa
 (2) a gram- marian who is said to have written a gloss named Sabda- bhusana on the Sutras of Panini as also some minor works named शब्दमञ्जरी,  शब्दभेदनिरूपण,  etc.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 नारायण m. Pl. neben गोपालाः,  MBh. 7,  18,  31
 19,  7.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
विष्णुर्जिष्णुजनार्दनौ हरिहृषीकेशाच्युताः केशवो
दाशार्हः पुरुषोत्तमोऽब्धिशयनोपेन्द्रावजेन्द्रानुजौ ।
विष्वक्सेननरायणौ जलशयो नारायणः श्रीपति-
र्दैत्यारिश्च पुराणयज्ञपुरुषस्तार्क्ष्यध्वजोऽधोक्षजः ॥ २१४ ॥
गोविन्दषड्बिन्दुमुकुन्दकृष्णा वैकुण्ठपद्मेशयपद्मनाभाः ।
वृषाकपिर्माधववासुदेवौ विश्वंभरः श्रीधरविश्वरूपौ ॥ २१५ ॥
दामोदरः शौरिसनातनौ विधुः पीताम्बरो मार्जजिनौ कुमोदकः ।
त्रिविक्रमो जह्नुचतुर्भुजौ पुनर्वसुः शतावर्तगदाग्रजौ स्वभूः ॥ २१६ ॥
मुञ्जकेशिवनमालिपुण्डरीकाक्षबभ्रुशशबिन्दुवेधसः ।
पृश्निशृङ्गधरणीधरात्मभूः पाण्डवायनसुवर्णबिन्दवः ॥ २१७ ॥
श्रीवत्सो देवकीसूनुर्गोपेन्द्रो विष्टरश्रवाः ।
सोमसिन्धुर्जगन्नाथो गोवर्धनधरोऽपि च ॥ २१८ ॥
यदुनाथो गदाशार्ङ्गचक्रश्रीवत्सशङ्खभृत् ।
-wordlist-
 
विष्णु (पुं),  जिष्णु (पुं),  जनार्दन (पुं),  हरिकेश (पुं),  हृषीकेश (पुं),  अच्युत (पुं),  केशव (पुं),  दाशार्ह (पुं),  पुरुषोत्तम (पुं),  अब्धिशयन (पुं),  उपेन्द्र (पुं),  अज (पुं),  इन्द्रानुज (पुं),  विष्वक्सेन (पुं),  नरायण (पुं),  जलशय (पुं),  नारायण (पुं),  श्रीपति (पुं),  दैत्यारि (पुं),  पुराणपुरुष (पुं),  यज्ञपुरुष (पुं),  तार्क्ष्यध्वज (पुं),  अधोक्षज (पुं),  गोविन्द (पुं),  षड्बिन्दु (पुं),  मुकुन्द (पुं),  कृष्ण (पुं),  वैकुण्ठ (पुं),  पद्मेशय (पुं),  पद्मनाभ (पुं),  वृषाकपि (पुं),  माधव (पुं),  वासुदेव (पुं),  विश्वम्भर (पुं),  श्रीधर (पुं),  विश्वरूप (पुं),  दामोदर (पुं),  शौरि (पुं),  सनातन (पुं),  विधु (पुं),  पीताम्बर (पुं),  मार्ज (पुं),  जिन (पुं),  कुमोदक (पुं),  त्रिविक्रम (पुं),  जह्नु (पुं),  चतुर्भुज (पुं),  पुनर्वसु (पुं),  शतावर्त (पुं),  गदाग्रज (पुं),  स्वभू (पुं),  मुञ्जकेशिन् (पुं),  वनमालिन् (पुं),  पुण्डरीकाक्ष (पुं),  बभ्रु (पुं),  शशबिन्दु (पुं),  पृश्निशृङ्ग (पुं),  धरणीधर (पुं),  पाण्डवायन (पुं),  सुवर्णबिन्दु (पुं),  श्रीवत्स (पुं),  देवकीसूनु (पुं),  गोपेन्द्र (पुं),  विष्टरश्रवस् (पुं),  सोमसिन्धु (पुं),  जगन्नाथ (पुं),  गोवर्धनधर (पुं),  यदुनाथ (पुं),  गदाभृत् (पुं),  शार्ङ्गभृत् (पुं),  चक्रभृत् (पुं),  श्रीवत्सभृत् (पुं),  शङ्खभृत् (पुं)

--source--
 
नारायणो दाशरथिः कृष्णस्तु वसुदेवभूः ।
-wordlist-
 
नारायण (पुं),  दाशरथि (पुं),  कृष्ण (पुं),  वसुदेवभू (पुं)

अभिधानचिन्तामणीशिलोच्छः

Sanskrit

--source--
 
गौर्यां दाक्षायणीश्वर्यौ नारायणे जलेशयः ।
-wordlist-
 
दाक्षायणी (स्त्री),  ईश्वरी (स्त्री),  नारायण (पुं),  जलेशय (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

विष्णु
विष्णु,  कृष्ण,  केशव,  मञ्जुकेशी,  श्रीवत्साङ्क,  श्रीपति,  पीतवासस्,  विष्वक्सेन,  विश्वरूप,  मुरारि,  शौरि,  शार्ङ्गिन्,  पद्मनाभ,  मुकुन्द,  गोविन्द,  धरणिधर,  सुपर्णकेतु,  वैकुण्ठ,  जलशयन,  चतुर्भुज,  दैत्यारि,  मधुमथन,  रथाङ्गपाणि,  दाशार्ह,  क्रतुपुरुष,  वृषाकपि,  जनार्दन,  अधोक्षज,  वासुदेव,  दामोदर,  श्रीधर,  अच्युत,  उपेन्द्र,  इन्द्रावरज,  बभ्र,  हरि,  हृषीकेश,  आत्मभू,  पुण्डरीकाक्ष,  श्रीवत्स,  विष्टरश्रवस्,  नारायण,  जगन्नाथ,  वनमाली,  गदाधर,  सनातन,  जिन,  शम्भु,  विधि,  वेधस्,  गदाग्रज,  कैटभारि,  अज,  जिष्णु,  कंसजित्,  पुरुषोत्तम
विष्णुः कृष्णः केशवो मञ्जुकेशी, 
श्रीवत्साङ्कः श्रीपतिः पीतवासाः ।
विष्वक्सेनो विश्वरूपो मुरारिः, 
शौरिः शार्ङ्गी पद्मनाभो मुकुन्दः ॥ २१ ॥
गोविन्दो धरणिधरः सुपर्णकेतु-
र्वैकुण्ठो जलशयनश्चतुर्भुजश्च ।
दैत्यारिर्मधुमथनो रथाङ्गपाणि-
र्दाशार्हः क्रतुपुरुषो वृषाकपिः स्यात् ॥ २२ ॥
जनार्दनाधोक्षजवासुदेवं दामोदरं श्रीधरमच्युतं च ।
उपेन्द्रमिन्द्रावरजं च बभ्रं हरिं हृषीकेशमुदाहरन्ति ॥ २३ ॥
आत्मभूः पुण्डरीकाक्षः श्रीवत्सो विष्टरश्रवाः ।
नारायणो जगन्नाथो वनमाली गदाधरः ॥ २४ ॥
सनातनो जिनः शम्भुर्विधिर्वेधा गदाग्रजः ।
कैटभारिरजो जिष्णुः कंसजित्पुरुषोत्तमः ॥ २५ ॥
verse 1.1.1.21
page 0004

नाममाला

Sanskrit

कृष्ण,  दामोदर,  विष्णु,  उपेन्द्र,  पुरुषोत्तम,  केशव,  हृषीकेश,  शार्ङ्गिन्,  नारायण,  हरि,  केशीसूदन,  मधुसूदन,  बलिसूदन,  बाणसूदन,  हिरण्यकशिपुसूदन,  मुरसूदन,  शौरि,  पद्मनाभ,  अधोक्षज,  गोविन्द,  वासुदेव
कृष्णो दामोदरो विष्णुरुपेन्द्रः पुरुषोत्तमः ।
केशवश्च हषीकेशः शार्ङ्गी नारायणो हरिः ॥ ७४ ॥
केशी मधुर्बलिर्बाणो हिरण्यकशिपुर्मुरः ।
तदादिसूदनः शौरिः पद्मनाभोऽप्यधोक्षजः ॥ ७५ ॥
गोविन्दो वासुदेवश्च लक्ष्मीः श्रीर्गोमिनीन्दिरा ।
तत्पतिः शैलभूम्यादिधरश्चक्रधरस्तथा ॥ ७६ ॥
verse 0.1.1.74
page 0039

Mahabharata

English

Nārāyaṇa,  name of an ancient god or ṛshi,  the son of Dharma,  commonly connected with Nara (q.v.),  but also the name of the Supreme God (Vishṇu,  Kṛshṇa),  from whom the son of Dharma was born. § 1 (Anukram.): I, 
1 (introductory śloka).--§ 4 (do.): I,  1,  172 (Nara-Nºau tau… Kṛshṇārjunau).--§ 11 (Parvasaṅgr.): I,  2,  451 (ºāśrame,  i.e. Badarī).--§ 28 (Amṛtamanthana): I,  17,  1109 (devaḥ)
 18,  1118,  1126 (ananto bhagavān devaḥ),  1141,  1142,  1144,  1147 (Kaustubhaḥ…Nºa urogataḥ),  1156 (disguised as a woman,  N. took away the amṛta from the Asuras)
 19,  1176 (Nara--Nºau devau,  fought with the Asuras).--§ 46 (Garuḍa): I,  33,  1506 (Vishṇunā),  1508,  1511 (made Garuḍa his vehicle and emblem).--§ 61 (Sarpasattra): I,  55,  †2110 (ºvat).--§ 82 (Kṛshṇa Vāsudeva): I,  63,  2431 (= Vishṇu,  incarnate as Kṛshṇa).--§ 83 (Ādivaṃśāvatāraṇa): I,  63,  2433 (i.e. Kṛshṇa,  followed by Sātyaki and Kṛtavarman).-§ 84 (Ādivaṃśāvatāraṇap.): I,  64,  2505 (Vaikuṇṭhaṃ,  i.e. Vishṇu).--§ 85 (Aṃśāvat.): I,  65,  2509,  2510 (= Vishṇu,  became incarnate with a part of himself).--§ 130g (Abhimanyu): I,  67,  2751 (= Kṛshṇa,  friend of Nara (= Arjuna)),  2754 (Nara-Nºau = Arjuna and Kṛshṇa).--§ 132 (Aṃśāvat.): I,  67,  2785 (Kṛshṇa was an incarnation of a part of N.). --§ 133 (Dushyanta): I,  70,  2872 (Nara-Nºsthānaṃ,  i.e. Badarī,  Gaṅgayevopaśobhitaṃ).--§ 238 (Pañcendrop.): I,  197,  7306 (a black and a white hair of his was born as Kṛshṇa and Balarāma).--§ 240 (Vaivāhikap.): I,  199,  7352 (yathā Nºe Lakshmīḥ.)--§ 251 (Arjunavanavāsap.): I,  218,  7889 (Nara-Nºāv ṛshī = Arjuna and Kṛshṇa).-§ 256 (Agniparābhava): I,  224,  8160 (Nara-Nºau yau tau pūrvadevau…samprāptau mānushe loke,  sc. as Arjuna and Kṛshṇa).--§ 258 (Khāṇḍavadahanap.): I,  228,  8302 (Nara-Nºāv etau pūrvadevau viśrutau,  = Arjuna and Kṛshṇa). --§ 261 (Sabhākriyāp.): II, 
1 (introductory śloka).--§ 263 (do.): II,  3,  72 (Nara-Nºau (C. ºo by error),  perform sacrifices at Bindusaras).--§ 270 (Brahmasabhāv.): II,  11,  468 (devaḥ,  in the palace of Brahman).--§ 289 (Arghāharaṇap.): II,  36,  1319 (= Vishṇu),  1321 (do.),  1325 (Hariṃ,  do. born as Kṛshṇa).--§ 308 (Āraṇyakap.): III, 
1 (introductory śloka).--§ 317b (Kṛshṇa Vāsudeva): III,  12,  480 (= Kṛshṇa),  500 (do.).--§ 317 (Arjunābhigamanap.): III,  12,  505 (Harir Nºḥ = Kṛshṇa),  506 (Nara-Nºāv ṛshī,  = Arjuna and Kṛshṇa).--§ 329b (Arjuna): III,  36,  1443 (ºsahāyavān,  sc. Arjuna).--§ 333b (do.): III,  40,  1636 (Naraḥ (= Arjuna) …Nºsahāyavān).--§ 339 (Indralokābhigamanap.): III,  47,  1888 (Nara-Nºau yau tau purāṇāv ṛshisattamau… Hṛshīkeśa-Dhanañjayau),  1889 (Nara-Nºāv ṛshī).--§ 368 (Tīrthayātrāp.): III,  83,  7040 (devaiḥ…Nºpurogamaiḥ,  in the tīrtha Naraka),  7043 (Padmanābhaṃ,  = Vishṇu).-§ 370 (do.): III,  84,  8100 (sthānaṃ Nºsya,  a tīrtha = Śālagrāma?).--§ 371 (Tuṅgaka): III,  85,  8192 (Hariḥ,  in Tuṅgaka).--§ 377 (Dhaumyatīrthak.): III,  86,  8281 Vāsudeva-Dhanañjayau…Nara-Nºāv ṛshī)
 90,  8395 (Vishṇuḥ,  in Badarī),  8398 (devaṃ),  8399 (devaḥ).--§ 384 (Agastyop.): III,  100,  8701 (= Vishṇu)
 101,  8722 (do.)
 102,  8754 (c: enumeration of the incarnations of N. (v. Vishṇu)).--§ 406 (Tīrthayātrāp.): III,  125,  10415 (Nara-Nºau cobhau sthānaṃ prāptāḥ sanātanaṃ).--§ 409 (Plakshāvataraṇag.): III,  129,  10518 (ºāśramaṃ).--§ 420 (Gandhamādanapr.): III,  141,  10893 (viśālā Badarī yatra Nara-Nºāśramaḥ).--§ 422,  bis (Varāhāvatāra): III,  142,  10939 (devaṃ = Vishṇu,  became incarnate as a boar).--§ 423 (Gandhamādanapr.): III,  145,  11031 (Nara-Nºāśramaṃ,  i.e. Badarī),  11039 (āśramaṃ…Nara-Nºāśritaṃ,  do.),  11054 (Nara-Nºsthānaṃ Bhāgīrathyopaśobhitaṃ).--§ 426b (Kṛtayuga): III,  149,  11244 (= Vishṇu,  is white in the Kṛtayuga).--§ 434 (Saugandhikāharaṇa): III,  156,  11439 (viśālā Badarī…Nara-Nºāśramaḥ),  11443 (NaraNºāśramaṃ Badarīty abhiviśrutaṃ),  11449 (Nara-Nºāśramaṃ,  i.e. Badarī).--§ 436 (Yakshayuddhap.): III,  158,  11524 (ºāśramaṃ,  i.e. Badarī).--§ 439 (do.): III,  163,  11857 (anādinidhanaṃ devaṃ prabhuṃ,  = Vishṇu),  11860 (ºsthānaṃ,  east of Meru,  do.),  11863 (Hariṃ,  do.).--§ 449 (Ājagarap.): III,  177,  †12347 (ºsthānaº,  i.e. Badarī).--§ 458 (Mārkaṇḍeyas.): III,  188,  12813 (ºāṅkaprakhyas tvaṃ,  sc. Mārkaṇḍeya).--§ 459 (do.): III,  189,  12952 (etymology),  12953,  12989 (Śaṅkhacakragadādharaḥ,  during the cataclysm Mārkaṇḍeya saw N.,  who expounded to him his own nature. Mārkaṇḍeya entered the stomach of N.).--§ 478 (Dhundhumārop.): III,  204,  13600 (= Vishṇu,  filled Kuvalāśva with his own energy).--§ 524b (Arjuna): III,  272,  15806 (ºsahāyakaṃ,  sc. Naraṃ,  i.e. Arjuna).--§ 524c (Vishṇu): III,  272,  15814 (ºākhyaḥ,  = Vishṇu),  15818 (= do.),  15819 (= do.,  etymology).--§ 547 (Karṇa): III,  310,  17205 (Kṛshṇa is N.).--§ 549 (Pāṇḍavapr.): IV, 
1 (introductory śloka).-§ 549f (Durgā): IV,  6,  179 (ºvarapriyāṃ,  sc. Durgāṃ),  186 (yathā Padmā Nºparigrahaḥ).--§ 554 (Sainyodyogap.): V, 
1 (introductory śloka)
 7,  151 (= Kṛshṇa).--§ 561d (NaraNārāyaṇau): V,  49,  1921 (pūrvadevau…Nara-Nºāv ṛshī),  1924 (Nara-Nºau),  1927 (do.),  1934 (had slain Asuras),  1935 (Nara-Nºau devau pūrvadevāv iti śrutiḥ),  1936 (= Kṛshṇa).--§ 561 (Yānasandhip.): V,  70,  2568 (= Kṛshṇa,  etymology).--§ 563 (Dambhodbhavop.): V,  96,  3461 (Naro Nºś caiva tāpasau),  3462 (Nara-Nºau),  (3469),  (NaraNºau) (Nara and N. humiliated Dambhodbhava).--§ 563 (Bhagavadyānap.)
 V,  96,  3489,  3494 (yasya--sc. Arjuna's --Nºo [i.e. Kṛshṇa]
bandhuḥ),  3496 (Nara-Nºau… Arjuna-Keśavau).--§ 564 (Mātalīyop.): V,  97,  3502 (NaraNºāv ṛshī).--§ 565 (Gālavacarita): V,  111,  3824 (Kṛshṇaḥ,  in Badarī),  3826 (Nara-Nºau),  3840 (ºṃ devaṃ Naraṃ vā Jishṇuṃ)
 117,  3966 (reme…yathā Nºo Lakshmyāṃ).-§ 572 (Rathātirathasaṅkhyānap.): V,  169,  5865 (Guḍākeśo Nºsahāyavān,  = Kṛshṇa).--§ 574 (Jambūkh.): VI,  1,  1 (introductory śloka).--§ 574f (Bindusaras): VI,  6,  241 (Nara-Nºau,  at Bindusaras).--§ 574 (Jambūkh.): VI,  8,  307 (Naro Nºś caiva sarvajñaḥ sarvabhūtakṛt).--§ 575 (Bhūmip.): VI,  12,  445 (ºsakhaḥ,  sc. the mountain Kṛshṇa),  450 (Hariḥ,  resides on the mountain Gomanda (B. Gomanta)). --§ 576 (Bhagavadgītāp.): VI,  23,  810 (Naraḥ (i.e. Arjuna) …Nºsahāyavān,  = Kṛshṇa),  818 (Nara-Nºāvṛshī,  = Arjuna and Kṛshṇa).--§ 580 (Bhīshmavadhap.): VI,  59,  †2600 (ādipadmaṃ…Nºnābhijātaṃ),  †2601 (= Kṛshṇa).--§ 581 (do.): VI,  65,  2947 (= Vishṇu,  praised by Brahmán,  who prevailed upon him to become incarnate [as Kṛshṇa])
 66,  2983 (Nara-Nºau purāṇāv ṛshisattamau),  2984 (Nara-Nºāv ṛshī),  3004 (Nara-Nºau devau,  = Arjuna and Kṛshṇa)
 68,  3050 (Nara-Nºau),  3053 (Nara-Nºau devau,  = Arjuna and Kṛshṇa).--§ 589 (Droṇābhishekap.): VII,  1,  1 (introductory śloka)
 10,  380 (= Kṛshṇa)
 11,  422 (pūrvadevau…NaraNºau,  = Arjuna and Kṛshṇa).--§ 594 (Akampana): VII,  52,  2030 (ºsamaḥ,  sc. Hari,  the son of Akampana).--§ 596 (Pratijñāp.): VII,  76,  2703 (ºe jayaḥ,  = Kṛshṇa?)
 77,  2707 (Nara-Nºau,  = Arjuna and Kṛshṇa)
 80,  2869 (do.,  do.)
 81,  2894 (Nara-Nºāv ṛshī,  do.).--§ 598 (Jayadrathavadhap.): VII,  88,  3139 (Naro (i.e. Arjuna) Nºānugaḥ,  = Kṛshṇa).--§ 599 (do.): VII,  110,  4227 (astre Nºsamaḥ,  sc. Sātyaki).--§ 603 (Nārāyaṇāstramokshap.): VII,  195,  9009,  9019 (gave the Nārāyaṇa weapon to Droṇa).--§ 603b (do.): N. is older than the oldest ones. For some purpose that creator of the universe took his birth as the son of Dharma. On Himavat he underwent austerities for 66, 000 years (description) and then for twice that period,  and thus he became Bráhman (brahmabhūtaḥ) and beheld the supreme deity Śiva (c). The lotus-eyed N. recited a hymn to Mahādeva (i.e. Śiva) (given in full) (). Śiva then granted him boons,  that neither gods nor the Asuras,  the mahoragas,  the Piśācas,  the Gandharvas,  men,  the Rākshasas,  the birds,  the Nāgas,  nor any creatures in the universe should ever be able to withstand his prowess,  “thou shalt be superior to myself if thou ever goest to battle with me.” Even that god then walked over the earth (as Kṛshṇa Vāsudeva),  beguiling the universe by his illusive power. From the austerities of N. was born a great muni Nara,  who was equal to N. himself. Arjuna was none else than that Nara. The two ṛshis who are said to be older than the oldest gods,  take their births in every yuga for the benefit of the world: VII,  201,  9447,  9460,  (9464),  9472.--§ 604 (Karṇap.): VIII, 
1 (introductory śloka).--§ 605 (do.): VIII,  16,  629 (Nara-Nºau,  = Arjuna and Kṛshṇa).--§ 606 (Tripurākhyāna): VIII,  34,  1556 (= Vishṇu,  in the arrow of Śiva).--§ 608 (Karṇap.): VIII,  62,  3142 (= Kṛshṇa)
 65,  †3296 (do.)
 79,  †4059 (Keśavena,  do.),  †4061 (= Kṛshṇa)
 87,  4451 (Nara-Nºāv etau purāṇāv ṛshisattamau,  = Arjuna and Kṛshṇa)
 91,  †4790 (Pināka-Nºcakrasannibhaṃ…khavaraṃ)
 96,  5009 (Nara-Nºāv ṛshī,  = Arjuna and Kṛshṇa).--§ 609 (Śalyap.): IX, 
1 (introductory śloka).--§ 616 (Sauptikap.): X, 
1 (introductory śloka).--§ 618 (Jalapradānikap.): XI,  1 (introductory śloka).--§ 621 (Rājadh.): XII, 
1 (introductory śloka).--§ 637 (Rājadh.): XII,  47,  1606 (Hariḥ,  = Kṛshṇa),  1607 (= do.),  1612 (= do.),  1625 (Hariṃ = do.),  1688 (Nºparaṃ Brahma Nºparaṃ tapaḥ Nºpara devaḥ sarvaṃ Nºaḥ sadā).--§ 639 (do.): XII,  52,  1863 (= Kṛshṇa). --§ 641 (do.): XII,  59,  2209 (devaḥ,  father of Virajas)
 61,  †2336 (ºgītaṃ,  a sentence of his (v. †2337) quoted)
 64,  2393 (Vishṇuṃ…sarvabhūteśvaraṃ),  2398 (anādimadhyanidhanaṃ,  i.e. Vishṇu),  †2402 (Ādidevaṃ,  i.e. Vishṇu,  showed himself in the form of Indra to Māndhātṛ)
 110,  4076 (bhaktā Nºṃ devaṃ),  4080 (bhaktā Nºṃ Hariṃ)
 121,  4431 (daṇḍo hi bhagavān Vishṇur daṇḍo Nºḥ prabhuḥ)
 127,  4661 (Nara-Nºāśramaṃ,  i.e. Badarī),  4664 (Nara-Nºāv ṛshī,  in Badarī).--§ 664 (Mokshadh.): XII,  207,  7519 (Hṛshīkeśaṃ,  etc.,  = Vishṇu (Kṛshṇa)).--§ 667 (do.): XII,  217,  7843 (ṛshir Nºḥ,  described the religion of pravṛtti),  7880 (do.).--§ 678b (Anukampaka): XII,  257,  9151 (ºsamaḥ,  sc. Hari the son of Anukampaka).--§ 692 (Mokshadh.): XII,  280,  10018 (Hariḥ,  i.e. Vishṇu)
 281,  10043 (do.,  do.),  10048 (ºātmakaṃ,  description of the nature of the Supreme God),  †10081 (= do.), --§ 704 (do.): XII,  301,  †11098 (yogī…Nºātmā)
 302,  11120 (deve,  i.e. the Supreme God),  11174 (= do.),  11193 (ºātmānaṃ,  = do.),  †11211 (= do.),  11212 (= do.).--§ 717b (Nārāyaṇīya): XII,  335,  12656 (Nāradasya ca saṃvādam ṛsher Nºsya ca),  12657 (viśvātmā caturmūrtiḥ sanātanaḥ),  12658 (the eternal N. (i.e. the Supreme God) was born as the son of Dharma in a fourfold form,  viz. as Nara,  N.,  Hari,  and Kṛshṇa),  12659 (Nara-Nºau,  in Badarī),  12667 (NaraNºābhyāṃ),  12670,  12673 (i.e. the son of Dharma,  Nārada came to Nara and Nārāyaṇa in Badarī)
 336,  †12696 (uttamapūrusheṇa,  i.e. the son of Dharma),  †12700 (= do.).-§ 717c (Uparicara): XII,  336,  12712 (Hariṃ),  12713,  12717,  12729 (devaṃ Hariṃ),  12730 (through the grace of N. (i.e. Vishṇu) the seven ṛshis composed a treatise on duties)
 337,  12775 (devaṃ Nºātmakaṃ),  12776 (devaṃ),  12779 (ºparāḥ,  Ekata,  Dvita,  and Trita repaired to Śvetadvīpa,  but in vain attempted to get a sight of N.),  12811 (viśvasṛg havyakavyabhuk),  12815 (ºparo bhūtvā Nºjapaṃ japan,  sc. Vasu Uparicara)
 338,  12835,  12847 (japyaṃ Nºmukhodgataṃ),  12848 (Hariḥ,  sent Garuḍa to bring Vasu Uparicara to heaven).--§ 717b (Nārāyaṇīya): XII,  [339 (Nārada repaired to Śvetadvīpa and hymned N. (v. Mahāpurushastava)]
340,  12872 (Hariḥ,  showed himself to Nārada and expounded his own nature and future feats and incarnations),  12964 (Nara-Nºāv ṛshī,  = Arjuna and Kṛshṇa),  12975 (Nārada returned to Nara and N. in Badarī),  12977 (mahopanishadaṃ…Pañcarātrānuśabditaṃ Nºmukhodgītaṃ),  12998 (ºparāḥ,  sc. Yudhishṭhira,  etc.),  13000
 341,  13010 (ºkathāḥ),  13032 (bestowed omniscience on Vyāsa) [13050 (Mahāpurushaṃ,  worshipped by the gods,  etc. [in Śvetadvīpa])]
 342,  13140 (the Supreme God,  identified with Kṛshṇa),  13150 (ºātmakaḥ,  sc. Rudra),  13151 (devaḥ),  13155 (Rudro Nºś caiva sattvam ekaṃ dvidhākṛtaṃ),  13159 (devaṃ Nºṃ Hariṃ),  13165 (Nara-Nºau,  = Arjuna and Kṛshṇa),  13168 (etymology)
 343,  I) ††13192 (ºguṇāśrayāt… tamasaḥ),  ††13205 (ºmukhodgataḥ…brāhmaṇāḥ),  V) ††13206 (seized Rudra in the throat which became blue (nīla)),  XIII),  ††13222 (born as the ṛshi Vaḍavāmukha),  (),  13243 (granted a boon to Gālava),  (),  13263 (seized the throat of Rudra),  13266 (Nara-Nºau),  13270 (ºorasi),  13271,  13272,  13274 (viśvātmā)
 (),  13278,  13286 (NaroNºaś caiva…Dharmakulodvahau),  13290 (devaṃ),  13296 (encounter between Rudra and Nara + N.)
 344,  13305 (ºkathā),  13306 (kathāṃ…Nºāśrayāṃ),  13308 (devaṃ Nºṃ Hariṃ),  13310 (devasattamau Nara-Nºau,  in Badarī),  (),  13317 (ºkathāśrayaṃ),  13321 (ºkathā),  13329 (NaraNºau),  13332 (Nara-Nºāv ṛshī),  13333 (ºkathāṃ),  13349 (i.e. the ṛshi),  (13350) (Nara-Nºau) (discourse between Nārada and Nara and N.)
 345,  (13371) (Nara-Nºau) 13396 (Nāradaḥ…Nºparāyaṇaḥ),  13397 (mantrān Nºgatān…Nara-Nºāśrame),  13398 (Nara-Nºau) (continuation)
 346,  13405 (ºvidhau),  (13410) (Nara-Nºau),  13426 (sarvātmā,  = Vishṇu) (continuation)
 347,  13427 (Nara-Nºeritaṃ),  13428 (Nara-Nºāśrame),  13429 (Nara-Nºāv ṛshī),  13433 (devaṃ Nºṃ Hariṃ,  i.e. Vishṇu),  13436 (Vyāsa was an incarnation of N.)
 348,  13449 (janma Dharmagṛhe Nara-Nārayaṇātmakaṃ),  13461 (Īśvaraḥ…Virāṭ),  13473 (ºkrtau bindau),  13474 (Madhu and Kaitabha were born from two drops created oy N.,  i.e. Vishṇu),  [13489 foll. (Brahmán's births)],  13519 (when Madhu and Kaiṭabha robbed the Vedas N. recovered them,  having assumed a horse's head,  afterwards he slew Madhu and Kaiṭabha),  (),  13530,  13531,  13532,  13533,  13534,  13535,  13536,  13537,  13540 (Hariḥ)
 349,  13550 (ºpriyaḥ),  13556,  I),  13559 (mānasaṃ janma Nºmukhodgataṃ Brahmaṇaḥ),  II),  13563 (ºātmakaḥ,  sc. dharmaḥ),  III),  13565,  13570,  IV),  13572 (Hariḥ),  13577 (ºmukhodbhavaṃ,  sc. dharmaṃ),  13581 (Deveśaṃ Hariṃ),  V),  13586 (devo Hariḥ),  13590,  VI),  13591 (ºmukhāt),  VII),  13595,  13599,  13601 (Brahmán's births from N. (i.e. Vishṇu),  and the promulgations of the religion (dharma) of N. in the different kalpas),  13613 (ºparāyaṇaḥ),  13617 (ºparaḥ),  13618 (ºparāyaṇaḥ),  13621 (ºātmake mokshe),  13622,  13630 (dharmo Nºātmakaḥ),  13631
 350,  †13640 (ºsyāṃśajam ekaputraṃ Dvaipāyanaṃ,  i.e. Vyāsa),  †13641 (created Vyāsa),  13643 (ºsutaṃ,  i.e. Vyāsa),  13644 (janma Nºodbhavaṃ,  sc. Vyāsa's),  13650,  13651,  13698 (janma…Nºāṃśajaṃ,  sc. Vyāsa's,  who had before been the ṛshi Apāntaratamas,  sprung from the speech of N.),  13707,  13708 (ṛshiṃ),  †13711.--§ 717d (Brahma-Rudrasaṃv.): XII,  352,  13754 (sarvātmā Purushaḥ).--§ 719 (Ānuśāsanik.): XIII, 
1 (introductory śloka).--§ 727 (do.): XIII,  11,  †509 (= Kṛshṇa,  ºsyāṅkagatāṃ…Śriyaṃ),  †526 (ºe…vasāmi …śarīrabhūtā,  sc. Śrī).--§ 730 (do.): XIII,  14,  596 (Śaṅkhacakragadādharāt,  = Kṛshṇa).--§ 730g (Upamanyu): XIII,  14,  870 (Vainateyaṃ samāruhya Śaṅkhacakragadādharaḥ,  = Kṛshṇa),  876 (= do.),  877 (= do.).--§ 730 (Ānuśāsanik.): XIII,  17,  1290 (sādhyāya),  1291 (sādhyaḥ,  learnt the 1, 000 names of Śiva from Manu and taught them to Yama).--§ 759 (do.): XIII,  109,  5373 (merit of worshipping Kṛshṇa as N. in the month of Pausha).--§ 766 (do.): XIII,  125,  5932 (svayaṃ)
 132,  6165 (= Vishṇu,  raised the submerged earth).--§ 768 (do.): XIII,  139,  6292 (= Kṛshṇa),  6303 (do.),  6310 (do.)
 140,  6338 (ºsuhṛd Nāradaḥ).--§ 768b (Kṛshṇa Vāsudeva): XIII,  147,  6851 (Hariḥ,  = Kṛshṇa).--§ 768 (Ānuśāsanik.): XIII,  148,  6888 (= Kṛshṇa),  6896 (do.).--§ 769 (do.): XIII,  149,  6975 (Vishṇu's 1, 000 names),  7074 (ºodbhavaṃ jagat).--§ 773 (do.): XIII,  159,  7400 (= Kṛshṇa).--§ 775 (do.): XIII,  166,  7635 (Vishṇuḥ).--§ 777 (Svargārohaṇik. p.): XIII,  168,  7750 (Nara Nºau,  = Arjuna and Kṛshṇa).-§ 778 (Aśvamedhikap.): XIV, 
1 (introductory śloka).-§ 782b (Brāhmaṇagītāp.): XIV,  25,  744 (ºvidaḥ,  devāya),  745 (Sarvātmānaṃ).--§ 787 (Āśramavāsap.): XV, 
1 (introductory śloka).--§ 789 (Putradarśanap.): XV,  31,  854 (Kṛshṇa (Hṛshīkeśaṃ) identical with N.).--§ 793 (Mausalap.): XVI, 
1 (introductory śloka)
 4,  130 (= Kṛshṇa).--§ 794 (Mahāprasthānikap.): XVII, 
1 (introductory śloka),  38 (= Kṛshṇa).--§ 795 (Svargārohaṇap.): XVIII, 
1 (introductory śloka)
 5,  170 (Devadevaḥ,  after death Kṛshṇa entered into N.).--§ 795c (Mahābhārata): XVIII,  6,  232 (= the introductory śloka of books I-XVIII),  287 (Nara-Nºau). Cf. Kṛshṇa Vāsudeva,  Mahāpurusha,  Vishṇu.

Nārāyaṇa,  pl. (ºāḥ),  a tribe of cowherds. § 554 (Sainyodyogap.): V,  7,  147 (gopānām arbudaṃ mahat Nºā iti khyātāḥ,  chosen as allies by Duryodhana).--§ 592 (Saṃśaptakavadhap.): VII,  18,  752 (gopālāḥ),  759 (attacked Arjuna)
 31,  1372 (ºbalasya).--§ 599 (Jayadrathavadhap.): VII,  91,  3255 (gopālāḥ,  attacked Arjuna).--§ 604 (Karṇap.): VIII,  6,  153 (had been slain by Bhīshma (!)).--§ 605 (do.): VIII,  11,  416 (ºbalaiḥ…gopālaih,  followed Kṛtavarman)
 27,  1077 (ºbalaṃ,  attacked Arjuna).--§ 608 (do.): VIII,  53,  2564 (ºbalasya,  fought with Arjuna)
 95,  4968 (ºāvaśeshāḥ,  followed Kṛtavarman).--§ 609 (Śalyap.): IX,  2,  95 (gopālāḥ,  have been slain in the battle).

Nārāyaṇa,  adj. (“belonging to Nārāyaṇa”). § 4 (Anukram.): I,  1,  †201 (ºṃ divyam astraṃ,  all. to § 603).--§ 11 (Parvasaṅgr.): I,  2,  537 (astraṃ…Nºṃ,  all. to § 603).-§ 603 (Nārāyaṇāstramokshap.): VII,  194,  8965 (sc. astraṃ,  known by Droṇa)
 195,  9010 (paramam astraṃ Nºṃ,  given to Droṇa by Nārāyaṇa,  from him it passed over to Aśvatthāman)
 196,  9028 (astre)
 197,  9029 (astre prādurbhūte,  sc. by Aśvatthāman)
 199,  9209 (prāduścakre astraṃ Nºaṃ,  sc. Aśvatthāman),  9216 (astreṇa).--§ 717b (Nārāyaṇīya): XII,  344,  13318 (tejaḥ).--§ 730g (Upamanyu): XIII,  14,  854 (sc. astrāt).

पुराणम्

English

नारायण / NĀRĀYAṆA. One of the two Ṛṣis famous as naranārāyaṇas.1) Birth.   dharma,  son of brahmā was Nārāyaṇa's father. dharma married ten daughters of dakṣa,  and four sons,  i.e. hari,  kṛṣṇa,  nara and nārāyaṇa were born to him of them. Of the four,  nara and nārāyaṇa were inseparable sannyāsins. In the holy badarikāśrama on the slopes of the Himālayas they did tapas to please brahmā for a thousand years.2) Nārāyaṇa's tapas.   The whole world was,  so to say,  burnt by the intense tapas of naranārāyaṇas. indra was alarmed. Believing that their tapas was for the attainment of Indrahood and fearing his own displacement indra went to badarikāśrama mounted on airāvata to break their tapas,  and told them thus: “Oh ascetics,  who shine like the rising sun,  I am pleased with your tapas. You may choose any boon you like.”
The naranārāyaṇas did not even recognise the thunderlike voice of indra
 nor did they answer him. This increased Indra's alarm,  and he decided to disturb them with māyā,  productive of fear,  desire etc. and thus break their tapas. indra began threatening them with cruel animals created by him like wild cat,  leopard tiger,  lion,  elephant etc. and also with aberrations created in nature like storm,  rain,  wild fire etc. But,  none of the above affected or moved them in the least. After all,  why should they be moved? You would threaten only those who are subject to desires,  love of comfort,  any particular object in life or likes and dislikes. Since naranārāyaṇas had none of the above,  Indra's attempts to threaten them failed. Thus disappointed he returned to Svargaloka and after thinking for a long time he called kāmadeva to him and spoke as follows:-“You should go,  along with rati and the spring,  to badarikāśrama. Also take with you any number of apsarā women you want. You will find naranārāyaṇas at the āśrama performing tapas and will weaken them from their resolution by using your arrows (erotic shafts) and tempt them into erotic life. I am also deputing apsarā women like rambhā to help you.”
kāmadeva accordingly started for badarikāśrama accompanied by all the apsarā women. When they reached the place spring season had set in there.
Varieties of beetles flew about from flower to flower humming. Trees like the mango and Palāśa were thick with flowers. Creepers (Comparable to young women) entwined and embraced trees (lovers),  the former carrying puṣpas (flowers,  in the case of young women,  coming of age). A fragrant breeze swept the whole region. In this erotic background kāma and rati,  with their five arrows and accompanied by celestial women came to the āśrama,  and there they began singing and dancing. The erotic flow enchanted the soul of naranārāyaṇas. Nārāyaṇarṣi awoke from his tapas and whispered something in the ears of nara. By now kāmadeva had entered the presence of naranārāyaṇas accompanied by the reputed beauties of Svarloka like menakā,  rambhā,  tilottamā,  Sukeśinī,  manoramā,  Maheśvarī,  Puṣpagandhā,  pramadvarā,  ghṛtācī,  candraprabhā,  Somaprabhā,  Vidyunmālā,  Ambujākṣī and kāñcanamālā. These beauties were accompanied by 10080 of their beautiful attendants. naranārāyaṇas  were wonder-struck to see this army of kāma. All those great beauties stood before naranārāyaṇas in salutation. Some of them began to sing,  others to dance and yet others to take up the tunes. Nārayaṇarṣi could easily divine the reason for the show. He thought to himself thus--
“None but Devendra could have sent all these people here,  and his object must be to hinder our tapas. But I shall prove to indra that all these mean nothing to me. Let Devendra understand that I can create more beautiful ladies than these women of his here and that I am not in the least attracted by any of them here.”
Thinking thus nārāyaṇa beat gently on his thigh and immediately arose therefrom an exceptionally beautiful woman. Since that woman,  the most beautiful in all the three worlds,  was created from the ūru (thigh) of nārāyaṇa she came to be known as urvaśī. Others were wonder-struck by this new creation. He created some other beauties also,  and an equal number of other women to serve them. All of them stood before him in humble salutation.
The celestial women almost fainted with fear. In repentance they begged the munis pardon for their mistake. The munis were kindly disposed towards them. They told them that they (munis) cherished no animosity towards them,  but in fact were pleased with them,  and they further asked them (celestial women) to choose their boons. The munis also asked them to take urvaśī to Devaloka as a present from them to indra. Let the devas prosper.
Having heard nara speak like this the celestial women returned in great humility to Devaloka with urvaśī and the other women. (devī bhāgavata,  4th skandha).3) Other information.  (i)  nara and nārāyaṇa were two incarnations of Mahāviṣṇu. (śānti Parva,  Chapter 384)(ii)  A dark hair of Nārāyaṇarṣi was born as kṛṣṇa and a white one as balabhadrarāma. (Ādi Parva,  Chapter 196,  Verse 32).(iii)  He was a star member in Brahmā's assembly. (Sabhā Parva,  Chapter 11,  verse 52)(iv)  Once he appeared before māndhātā in the guise of indra. (śānti Parva,  Chapter 64,  Verse 14).(v)  He once fought with śiva and won. (śānti Parva,  Chapter 382,  Verse 110)
For complete details about Nārāyaṇarṣi see under nara arjuna and kṛṣṇa)

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 नारायणः,  पुं,
   (नारा जलं अयनं स्थानं यस्य ।अय गतौ + भावे ल्युट् । सर्म्वे गत्यर्थाः प्राप्त्य-र्थाश्च इति नियमात् नारस्य ज्ञानस्य मुक्तेर्वाअयनं प्राप्तिर्यस्मात् इति वा । “नराणां समूहोनारं तत्रायनं स्थानं यस्य नारायणः रेफात्परनकारस्य णत्वविधानात् सर्व्वप्राणिबुद्धि-गुहानिवासाच्छुद्धचैतन्यमित्यर्थः ।” इति शङ्कर-विजये नवमप्रकरणम् ।) विष्णुः । तस्य चत्वारोव्यूहाः । वासुदेवसङ्कर्षणप्रद्युम्नानिरुद्धाख्याः ।इति महाभारतम् ॥
 वेदान्तमते । शुद्धान्त-र्यामिसूत्रविराडाख्याः ॥
 तन्नामव्युत्पत्तिर्यथा,  --“सारूप्यमुक्तिवचनो नारेति च विदुर्बुधाः ।यो देवोऽप्ययनं तस्य स च नारायणः स्मृतः ॥
नाराश्च कृतपापाश्चाप्ययनं गमनं स्मृतम् ।यतो हि गमनं तेषां सोऽयं नारायणः स्मृतः ॥
नारञ्च मोक्षणं पुण्यमयनं ज्ञानमीप्सितम् ।तयोर्ज्ञानं भवेद्यस्मात् सोऽयं नारायणः स्मृतः ॥
”इति ब्रह्मवैवर्त्ते श्रीकृष्णजन्मखण्डे १०९ अः ॥
“आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः ।अयनं तस्य ताः पूर्व्वं तेन नारायणः स्मृतः ॥
”इति विष्णुपुराणम् ॥
यद्वा ।“नाराजातानि तत्त्वानि नाराणीति विदुबुधाः ।तान्येव चायनं तस्य तेन नारायणः स्मृतः ॥
”तथा ।“यच्च किञ्चिज्जगत् सर्व्वं दृश्यते श्रूयतेऽपि वा ।अन्तर्बहिश्च तत् सर्व्वं व्याप्य नारायणःस्थितः ॥
”तथा ।“प्रकृतेः पर एवान्यः स नरः पञ्चविंशकः ।तस्येमानि च भूतानि नाराणीति प्रचक्षते ॥
तेषामप्ययनं यस्मात्तस्मान्नारायणः स्मृतः ॥
”क्वचिन्मन्वन्तरे नरनामऋषेरपत्यतां गतः इतिनारायणः ॥
 इत्यमरटीकायां भरतः ॥
 * ॥
(“नराणामयनाच्चापि ततो नारायणः स्मृतः ॥
”इति महाभारते । ५ । ७० । १० ॥
)अस्य स्वरूपो यथा,  --“श्रीकृष्णश्च द्विधारूपो द्बिभुजश्च चतुर्भुजः ।चतुर्भुजश्च वैकुण्ठे गोलोके द्विभुजः स्वयम् ॥
चतुर्भुजस्य पत्नी च महालक्ष्मीः सरस्वती ।गङ्गा च तुलसी चैव देवी नारायणप्रिया ॥
”इति ब्रह्मवैवर्त्ते प्रकृतिखण्डे ६४ अध्यायः ॥
तस्य ध्यानं यथा,  --“ध्येयः सदा सवितृमण्डलमध्यवर्त्तीनारायणः सरसिजासनसन्निविष्टः ।केयूरवान् कनककुण्डणवान् किरिटीहारी हिरण्मयवपुर्धृतशङ्खचक्रः ॥
”इत्यादित्यहृदयम् ॥
अपि च ।“शङ्खचक्रगदापद्मधरं कमललोचनम् ।शुद्धस्फटिकसङ्काशं क्वचिन्नीलाम्बुजच्छविम् ॥
गरुडोपरिशुक्लाब्जपद्मासनगतं हरिम् ।श्रीवत्सवक्षसं शान्तं वनमालाधरं परम् ॥
केयूरकुण्डलधरं किरीटमुकुटोज्ज्वलम् ।निराकारं ज्ञानगम्यं साकारं देहधारिणम् ॥
नित्यानन्दं निरानन्दं सूर्य्यमण्डलमध्यगम् ।मन्त्रेणानेन देवेशं विष्णुं भज शुभानने ! ॥
”इति कालिकापुराणे २२ अध्यायः ॥
तन्नाममाहात्म्यं यथा,  --“नारायणाच्युतानन्तवासुदेवेति यो नरः ।सततं कीर्त्तयेत् भूमे ! याति मल्लयतां प्रिये ! ॥
”इति वराहपुराणम् ॥
“सकृन्नारायणेत्युक्त्वा पुमान् कल्पशतत्रयम् ।गङ्गादिसर्व्वतीर्थेषु स्नातो भवति निश्चितम् ॥
”इति श्रीकृष्णजन्मखण्डे १०९ अध्यायः ॥
“नारायणेति शब्दोऽस्ति वागस्ति वशवर्त्तिनी ।तथापि नरके मूढाः पतन्तीह किमद्भुतम् ॥
”इति महाभारतम् ॥
तस्य तुष्टिजनककर्म्माणि यथा,  --श्रीकृष्ण उवाच ।“कर्म्मणा येन विप्रेन्द्र ! तुष्टिर्म्मे हृदि जायते ।क्रोधश्च तत् समस्तं ते कथयामि समासतः ॥
यो दयालुर्द्विजश्रेष्ट ! सर्व्वभूतेषु सर्व्वदा ।अहङ्कारेण हीनश्च तस्य तुष्टोऽस्म्यहं सदा ॥
कर्म्म कुर्य्यान्मदर्थं यो धर्म्मं भक्तिसमन्वितः ।व्रते यथार्थं पृच्छन्तं तस्य तुष्टोऽस्म्यहं सदा ॥
मिष्टं वस्तु समासाद्य दत्त्वा मे योऽत्ति मानवः ।मानापमानसदृशस्तस्य तुष्टोऽस्म्यहं सदा ॥
सर्व्वभूतशरीरस्थं यो मां जानाति मानवः ।परहिंसाविहीनो यस्तस्य तुष्टोऽस्म्यहं सदा ॥
कर्म्माणि कुरुते यस्तु सुविचार्य्य पुनः पुनः ।गोब्राह्मणहितैषी च तस्य तुष्ठोस्म्यहं सदा ॥
स्वयं निरुक्तं वचनं यत्नाद् यः परिपालयेत् ।प्रपन्नं पाति यत्नाद्यस्तस्य तुष्टोस्म्यहं सदा ॥
दानान्यनुपकारिभ्यो यो ददाति द्विजोत्तम ! ।मयि चित्तं सदा यस्य तस्य तुष्टोऽस्म्यहं सदा ॥
कर्म्मणा येन तुष्टोऽस्मि निरुक्तं तत् समासतः ॥
”तस्य रोषजनककर्म्माणि यथा,  --“रुष्टोऽस्मि कर्म्मणा येन विप्र ! वच्मि शृणुष्वतत् ॥
परहिंसारतो यस्तु निर्द्दयः सर्व्वजन्तुषु ।अहंयुः सर्व्वदा क्रुद्धः स मां नयति शत्रुताम् ॥
असत्यभाषी क्रूरश्च परनिन्दापरस्तु यः ।परवर्त्तनविध्वंसी स मां नयति शत्रुताम् ॥
अदृष्टदोषौ पितरौ स्त्रीभ्रातृभगिनीस्तथा ।मोहात्त्यजति मूढो यः स मां नयति शत्रुताम् ॥
पितृनिर्भर्त्सनं यस्तु कुरुते मूढधीर्नरः ।गुर्व्ववज्ञाञ्च विप्रेन्द्र ! स मां नयति शत्रुताम् ॥
दम्पत्योर्भेदनं यस्तु हेतुमात्रेण केनचित् ।कुरुते ब्राह्मणश्रेष्ठ ! स मां नयति शत्रुताम् ॥
विप्रस्वं देवताद्रव्यं परद्रव्यञ्च मानवः ।हरते यस्तु विप्रेन्द्र ! स मां नयति शत्रुताम् ।आरामच्छेदिनो ये च जलाशयविलोपिनः ।ग्रामनाशकरा ये च तेषां रुष्टोऽस्म्यहं सदा ॥
परस्त्रियं समालोक्य विषादं यान्ति ये जनाः ।शृण्वन्ति पापचर्च्चां ये तेषां रुष्टोऽस्म्यहं सदा ॥
द्बिषन्त्यनाथं ये मूढा अनाथस्वं हरन्ति ये ।विश्वासघातिनो ये च तेषां रुष्टोऽस्म्यहं सदा ॥
ये च गोवीर्य्यहन्तारो वृषलीपतयश्च ये ।अश्वत्थघातिनो ये च तेषां रुष्टोऽस्म्यहं सदा ॥
ब्रह्मविष्णुमहेशानां मध्ये ये भेदकारिणः ।वेदनिन्दाकरा ये च तेषां रुष्टोऽस्म्यहं सदा ॥
एकादश्यां भुञ्जते ये मोहात् पापधियो नराः ।परदारानुरक्ता ये तेषां रुष्टोऽस्म्यहं सदा ॥
पापबुद्धिप्रदा ये च ये च मित्रद्रुहो द्विज ! ।धात्रीतरुञ्च ये घ्नन्ति तेषां रुष्टोऽस्म्यहं सदा ॥
दिवसे मैथुनं ये च कुर्व्वते काममोहिताः ।रजस्वलां स्त्रियं यान्ति तेषां रुष्टोऽस्म्यहं सदा ॥
ये च दृष्ट्वातुरां नारीं मोहाद्गच्छन्ति सत्तम ! ।व्रतख्याञ्च सदा ते मां नयन्ति शत्रुतां भुवि ॥
अमावास्यातिथौ ये च कुर्व्वते निशिभोजनम् ।भोजनद्बयमेकार्के तेषां रुष्टोऽस्म्यहं सदा ॥
आमिषं मैथुनं तैलममावास्यादिने द्विजाः ।न ये त्यजन्ति विप्रेन्द्र ! तेषां रुष्टोऽस्म्यहं सदा ॥
बहुनात्र किमुक्तेन संक्षेपात्ते वदाम्यहम् ।निन्दन्ति वैष्णवान् ये च तेषां रुष्टोऽस्म्यहंसदा ॥
”इति क्रियायोगसारे १८ अध्यायः ॥
अजामिलपुत्त्रः । यथा,  --“कान्यकुब्जे द्बिजः कश्चिद्दासीपतिरजामिलः ।नाम्ना नष्टसदाचारो दास्याः संसर्गदूषितः ॥
तस्य प्रवयसः पुत्त्रा दश तेषान्तु योऽवमः ।बालो नारायणो नाम्ना पित्रोश्च दयितो भृशम् ॥
दूरे क्रीडनकासक्तं पुत्त्रं नारायणाह्वयम् ।प्लावितेन स्वरेणोच्चैराजुहावाकुलेन्द्रियः ॥
निशम्य म्रियमाणस्य मुखतो हरिकीर्त्तनम् ।भर्त्तुर्नाम महाराज ! पार्श्वदाः सहसापतन् ॥
विकर्षतोऽन्तर्हृदयाद्दासीपतिमजामिलम् ।यमप्रेष्यान् विष्णुदूता वारयामासुरोजसा ॥
”इति श्रीभागवते षष्ठस्कन्धे प्रथमाध्यायः ॥
सैन्यविशेषः । यथा,  --“मत्संहननतुल्यानां गोपानामर्व्वुदं महत् ।नारायणा इति ख्याताः सर्व्वे संग्रामयोधिनः ॥
”“दुर्य्योधनश्च तत् सैन्यं सर्व्वमावारयत्ततः ।सहस्राणां सहस्रञ्च योधानां प्राप्य भारत ! ॥
”इति महाभारते । ५ । ७ अध्यायः ॥
धर्म्मपुत्त्रर्षिविशेषः । यथा,  --“धर्म्मस्य दक्षदुहितर्य्यजनिष्ट मूर्त्त्यांनारायणो नर इति स्वतपःप्रभावः ॥
”इति श्रीभागवते । २ । ७ । ६ ॥
“दण्डग्रहणमात्रेण नरो नारायणो भवेत् ॥
”इति यतिधर्म्मः ॥
(कृष्णयजुर्व्वेदान्तर्गतोपनिषद्विशेषः । यथा, मुक्तिकोपनिषदि ।“गर्भो नारायणो हंसो बिन्दुर्नादशिरःशिखा ॥
”चूर्णौषधिविशेषः । यथा,  भावप्रकाशे उदर-रोगाधिकारे ।“यवानी हपुषा धान्यं त्रिफला चोपकुञ्चिका ।कारवी पिप्पलीमूलमजगन्धा शटी वचा ॥
शताह्वा जीरको व्योषं स्वर्णक्षीरी च चित्रकम् ।द्वौ क्षारौ पौष्करं मूलं कुष्ठं लवणपञ्चकम् ॥
विडङ्गञ्च समांसानि दण्ड्या भागत्रयं भवेत् ।त्रिवृद्बिशाले द्बिगुणे सातला स्याच्चतुर्गुणा ॥
एष नारायणो नाम्ना चूर्णो रोग गणापहः ।एनं प्राप्य निवर्त्तन्ते रोगा विष्णुमिवासुराः ॥
तक्रेणोदरभिः पेयो गुल्मिभिर्व्वादराम्बुना ।आनद्धवाते सुरया वातरोगे प्रसन्नया ॥
दधिमण्डेन विड्बन्धे दाडिमाम्बुभिरर्शसे ।परिकर्त्तेषु वृक्षाम्लैरुष्णाम्बुभिरजीर्णके ॥
भगन्दरे पाण्डुरोगे कासे श्वासे गलग्रहे ।हृद्रोगे ग्रहणीरोगे कुष्ठे मन्देऽनले ज्वरे ॥
दंष्ट्राविषे मूलविषे सगरे कृत्रिमे विषे ।यथार्हं स्निग्धकोष्णेन पेयमेतद्विरेचनम् ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 नारायण पु०
  नानाविधा निरुक्तिः अनुपदं वक्ष्यते तद-नुसारेण व्युत्पत्तिः । १ विष्णौ परमात्मनि “जह्नुर्नारा-यणो नरः” विष्णु स० । भाष्ये अस्य व्युत्पत्तिर्दर्शिता यथा“नर आत्मा ततो जातान्याकाशादीनि नाराणि तानिकार्य्याणि अयते कारणात्मना व्याप्नुते नारायणः “यच्चकिञ्चिज्जगत् सर्वं दृश्यते श्रूयतेऽपि वा । अन्तर्वहिश्चतत्सर्वं व्याप्य नारायणः स्थितः” इति मन्त्रवर्णात् “नरा-ज्जातानि तत्त्वानि नाराणीति विदुर्बुधाः । तान्ये-वायनं यस्य तेन नारायणः स्मृतः” इति महामारते ।अयनत्वात् प्रलय इति वा “यत् प्रयन्त्यभि संविशन्तीति”श्रुतेः “आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः ।ता यदस्यायनं पूर्वं तेन नारायणः ॠतः” मनुः । ब्रह्मवै०ज० ख० १०९ अ० अन्यथा निरुक्तिर्दर्शिता यथा“सारूयमुक्तिवचनो नारेति च विदुर्बुधाः । यो देवो-ह्ययनं तस्य स च नारायणः स्मृतः । नाराश्च कृतपा-पाश्चाप्ययनं गमनं स्मृतम् । यतो हि गमनं तेषां सो-ऽयं नारायणः स्मृतः । नारञ्च मोक्षणं पुण्यमयनंज्ञानमीप्सितम् । तयोर्ज्ञानं भवेद् यस्मात् सोऽयं नारा-यणः स्मृतः” । “नारायणेति शब्दोऽस्ति वागस्ति वश-वर्त्तिनी । तथापि नरके मूढाः पतन्मीह किमद्भुतम्” ।महाभारतम् । नरस्यापत्यम् नडा० फक् । २ नरस्यापत्ये पु०
 स्त्री० ३ अजामिलपुत्रभेदे “कान्यकुब्जे द्विजः कश्चिद्दासीपति-रजामिलः । नाम्ना नष्टसदाचारो दास्याः संसर्गदूषितः ।तस्य प्रवयसः पुत्रादश तेषान्तु योऽवरः । वालो नारा-यणी नाम्ना पित्रोश्च दयितो भृशम् । दूरे क्रीडनका-सक्तं पुत्रं नारायणाह्वयम् । ग्लपितेन स्वरेणोच्चैराजुहावाकुलेन्द्रियः” । “निशम्य म्रियमाणस्य मुखतोहरिकीर्त्तनम् । मर्तुर्नाम महाराज! पार्श्वदाः सह-साऽपतन् । विकर्षतोन्तर्हृदयाद्दासीपतिमजामिलम्” भाग०६ । १ अ० । नारायणस्येदम् अण् । ४ नारायणसम्बन्धि सैन्य-भेदे “मत्संहननतुल्यानां गोपानामर्वुदं महत् । नारा-यणा इति ख्याताः सर्वसंग्रामयोधिनः” भा० उ० ७ अ०५ धमैपुत्रर्षिभेदे नरशब्दे दृश्यम् । सुखबोधोक्ते ६ तैल-भेदे न०
  तच्च त्रिविधं स्वल्पं वृहन्महच्चेतिभेदात् । तेषांपाकद्रव्यादि क्रमेण तत्रोक्तं तत्रस्वल्पस्य “विल्वाग्निमन्वश्योनाकपाटलापारिभद्रकाः । प्र-सारण्याश्वगन्धा च वृहती कण्टकारिका । बलाचातिबला चैव श्वदंष्ट्रा सपुनर्णवा । एषां दश पलान्भागान् चतुर्द्रोणेऽम्भसः पचेत् । पादशेषं परिस्राव्यतैलपात्रे प्रदापयेत् । शतपुष्पा देवदारु मांसी शैलेयकंवचा । चन्दनं तगरं कुष्ठमेलापर्णीचतुष्टयम् ।रास्ना तुरगगन्धा च सैन्धवं सपुनर्णवम् । एषां द्विप-लिकान् भागान् पेषयित्वा विनिःक्षिपेत् । शतावरीर-सञ्चैव तैलतुल्यं प्रदापयेत् । आजं वा यदि वा नव्यंक्षीरं दत्त्वा चतुर्गुणम् । पाने वस्तौ तथाभ्यङ्गे मोज्येचैव प्रशस्यते । अश्वो वा वातसम्भग्नो गजो वा यदि वानरः । पङ्गुकः पीठसर्पी च तैलेनानेन सिध्यति ।अधोभागे च ये वाताः शिरोमध्यगताश्च ये । दन्तशूलेहनुस्तम्भे मन्यास्तम्भे गलग्रहे । बल्यं शुष्यति चैकाङ्गंनतिर्यस्य च विहला । क्षीणेन्द्रिया नष्टशुक्रा ज्वर-क्षीणाश्च ये नराः । बधिराः शल्लजिह्वाश्च मन्दमेधसएव च । अल्पप्रजा च या नारी या च गर्भं नविन्दति । वातार्त्तौ वृषणौ येष्ममन्त्रवृद्धिश्च दारुणा ।एतत् तैलवरं तेषां स्वल्पं नारायणं स्मृतमिति”दृहतः “शतावरी चांशुमती पृश्निपर्णी शठी बला ।एरण्डस्य च मूलानि वृहत्याः पूतिकस्य च । गवे-धुकस्य मूलानि तथा सहचरस्य च । एषां दश-पलान् भागान् जलद्रोणे विपाचयेत् । पादशेषं रसे पूतेतत्र तैलं समावपेत् । पुनर्णवाबचादारुशताह्वाचन्दना-मुरु । शैलेयं तगरं कुष्ठमेलाभांसीस्थिराबला । अश्वाह्वा-सैन्धवं रास्नापलार्द्धानि च पेषयेत् । मव्याश्रपयसः प्रस्थौद्वौ द्वावत्र प्रदापयेत् । शतावरीरसप्रस्थं तैलप्रस्थं विपा-चयेत् । अस्य तैलस्य सिद्धस्य शृणु वीर्य्यमतः परम् ।अश्वानां वातभग्नानां कुञ्जराणां तथा नृणाम् । तैलमे-तत् प्रयोक्तव्यं सर्ववातनिवारणम् । आयुष्मांश्च नरःपीत्वा निश्चयेन दृढो भवेत् । गर्भमश्वतरी विन्देत्किम्पुनर्मानुषी तथा । हृत्स्यूलं पार्श्वशूलञ्च तथैवार्द्धा-वभेदकम् । अपचिं गण्डमालाञ्च वातरक्तं हनुग्रहम् ।कामलां पाण्डुरोगञ्च अश्मरीञ्चापि नाशयेत् । तैलमेतद्भगवता विष्णुना परिकीर्तितम् । नारायणमितिख्यातं वातान्तकरणं शुभमिति” । वृहन्नारायणतैलम् ।महतः “विल्वाश्वगन्धा वृहती श्वदंष्ट्रा श्योनाकवाट्यालकपारिभ-द्रम् । क्षुद्रा कठिल्लातिबलाग्निमन्थं मूलानि चैषां सरला-युतानाम् । मूलं विदद्यादथ पाटलीशं प्रत्येकमेषां प्रवदन्तितज्ज्ञाः । सपादप्रस्थं विधिनोद्धृतञ्च द्रोणैरपामष्टभि-रेव पक्त्वा । पादावशेषेण रसेन तेन तैलाढकाभ्यां सममेव-दुग्धम् । छानस्य मांसद्रवमेव तुल्यमेकत्र सम्यक् विप-चेत् सुबुद्धिः । दद्याद्रसञ्चैव शतावरीणां तैलेन तुल्यंपुनरेव तत्र । रास्नाश्वगन्धाद्रुमदारुकाष्ठं पर्णी चतुष्कागुरुकेसराणि । सिन्धूत्थमांसीरजनीद्वयञ्च शैलेयकंचन्दनपुष्कराणि । एला सयष्टी तगराव्दपत्रं भृङ्गाष्ट-वर्गास्तु वचापलाशम् । स्थौणेयवृश्चीरकचोरकाख्यमेभिःसमस्तैर्द्विपलप्रमाणैः । कर्पूरकाश्मीरमृगाण्डजानांदद्यात् सुनन्धाय वदन्ति केचित् । प्रस्वेददौर्गन्ध्यनिवा-रणार्थं चूर्णीकृतानाम् द्विपलप्रमाणम् । आलोड्य सम्य-ग्विधिवद्विपक्वं नारायणं नाम महच्च तैलम् । सर्वैःप्रकारैर्विधिवत् प्रयोज्यमश्वस्य पुंसां पवनार्दितानाम् ।ये पङ्गवः पीठविसर्पर्णाश्च एकाङ्गहीनार्द्दितवेपमानाः ।वाधिर्यशुक्रक्षयपीडिताश्च मन्याहनुस्तम्भशिरोगदार्त्ताः ।मुक्ता नरास्ते बलवीर्य्ययुक्ताः संसेव्य तैलं सहसा भवन्ति ।वन्ध्या च नारी लभते च पुत्रं वीरोपमं सर्वगुणोपपन्नम् ।शाखाश्रिते कोष्ठगते च वाते वृद्धौ विधेयं पवनार्दिता-नाम् । जिह्वानिले दन्तगते च शूले औन्मादकौब्जज्वरकर्षितानाम् । प्राप्नोति लक्ष्मीं प्रमदाप्रियत्त्वं जीवेच्चिरंचापि भवेद्युवेव । देवासुरे युद्धवरे समीक्ष्य स्नाव्यस्थिमम्नानसुरैः सुरांश्च । नारायणेनापि सुवृंहणार्थं स्व-नामतैलं विहितन्तु तेषाम्” ।

Capeller

German

 नारायण॑ m.
  Mannsn. ,  bes. N. eines myth.
Wesens (eig. der Sohn des Urmenschen
cf.  नर),  auch = Viṣṇu
 Adj. von N.
stammend.

Burnouf

French

 नारायण नारायण m.
  (नार ou नर
 अय,  de
इ
 sfx. अन) surn.  de Viṣṇu. -- F. नारायणी surn.  de
Lakṣmī et de Durgā.
		 Asparagus racemosa,  bot.

Stchoupak

French

 नारायण-
 m.
  fils de l'Homme primordial (नर-),  identifié avec
Brahma ou Viṣṇu 
 n.
  de divers personnages mythiques 
 a. relatif ou
appartenant à Nārāyaṇa,  à Viṣṇu-Kṛṣṇa 
 m.
  pl.
  ses guerriers 
-ई- f.
  patron.  d'Indrasenā
 
 -ईय- a. relatif à
Nārāyaṇa 
 nt. section du MhBh. relative à N.
नारायणास्त्र- nt. arme de N.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.