नाडिका (nADikA)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Spoken Sanskrit
Englishनाडिका - nADikA - - hollow stalk
नाडिका - nADikA - - any tubular organ
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Apte
Englishनाडिका [nāḍikā], 1 A tubular organ
see नाडि.
A Ghaṭikā or 24 minutes
नाडिकाविच्छेदपटहः 7
3.11.8
13.7
दशनाडिकाः पूर्णाः । अतिक्रामति स्नानवेला । Abhiṣeka 1.
A hollow stalk in general.
A fistulous sore.
A ray of the sun.
A gong (on which the hours are struck).
A measure of length 1/2 Daṇḍa.
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishBenfey
EnglishApte Hindi
Hindiनाडिका
- नाडि + कन् + टाप्
नली के आकार का अंग
नाडिका
- नाडि + कन् + टाप्
"२४ मिनट का समय, घड़ी"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaनाडिका
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಘಳಿಗೆ /ಅಹೋರಾತ್ರ ರೂಪವಾದ ಕಾಲದ ಅರವತ್ತನೆಯ ಭಾಗ
Kridanta Forms
Sanskritनड् (ण꣡डँ꣡ भाषार्थः - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = नाडनम् / नडनम्
अनीयर् = नाडनीयः / नडनीयः - नाडनीया / नडनीया
ण्वुल् = नाडकः - नाडिका
तुमुँन् = नाडयितुम् / नडितुम्
तव्य = नाडयितव्यः / नडितव्यः - नाडयितव्या / नडितव्या
तृच् = नाडयिता / नडिता - नाडयित्री / नडित्री
क्त्वा = नाडयित्वा / नडित्वा
ल्यप् = प्रणाड्य / प्रणड्य
क्तवतुँ = नाडितवान् / नडितवान् - नाडितवती / नडितवती
क्त = नाडितः / नडितः - नाडिता / नडिता
शतृँ = नाडयन् / नडन् - नाडयन्ती / नडन्ती
शानच् = नाडयमानः / नडमानः - नाडयमाना / नडमाना
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritक्षणस्तैः पञ्चदशभिः क्षणैः षड्भिस्तु नाडिका ।
सा धारिका च घटिका मुहूर्तस्तद्द्वयेन च ॥ १३७ ॥
क्षण (पुं), नाडिका (स्त्री), धारिका (स्त्री), घटिका (स्त्री), मुहूर्त (पुंक्ली)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritनाडिका, (नाडी एव । स्वार्थे कन् ।) षट्-क्षणः । घडि इति भाषा । तत्पर्य्यायः । साधा-रिका २ घटिका ३ । इति हेमचन्द्रः । २ । ५१ ॥
घटिकाज्ञानोपायो यथा, --“निमेषो मानुषो योऽयं मात्रामात्रप्रमाणकः ।तैः पञ्चदशभिः काष्ठा त्रिंशत् काष्ठास्तथा कला ॥
नाडिका तु प्रमाणेन कला दश च पञ्च च ।उन्मानेनाम्भसः सा तु पलान्यर्द्धत्रयोदश ॥
हेममाषैः कृतच्छिद्रा चतुर्भिश्चतुरङ्गुलैः ।मागधेन प्रमाणेन यक्षप्रस्थस्तु संस्मृतः ॥
”इति विष्णुपुराणम् ॥
“नैमित्तिकलयं प्रपञ्चयिष्यन्निमेषादिक्रमेण प्रथमां-शोक्तमेव कल्पप्रमाणमनुस्मारयति निमेष इतिसप्तभिः । मात्रैव मात्रं प्रमाणं यस्य । एक-मात्रलघ्वक्षरोच्चारणकालसंमितो हि निमेषः ।निमेषकालतुल्या हि मात्रा लघ्वक्षरञ्च यदितिब्रह्माण्डोक्तेः । नाडिकाज्ञानोपायमाह ।उन्मानेनेति सार्द्धेन । अम्भस उन्मानेन उन्मी-यते अनेनेत्युन्मानं पात्रम् । अर्द्धेन योगे त्रयो-दशसार्द्धद्वादशेत्यर्थः । उन्मानरूपेण घटितानिसार्द्धद्बादशपलानि सा नाडिका । सार्द्धद्वादश-पलताम्रनिर्म्मितपात्रेण सा नाडिका ज्ञातव्ये-त्यर्थः । किं प्रमाणं तत् पात्रं कार्य्यं तदाहमागधेन प्रमाणेन जलप्रस्थस्तु संस्मृत इति ।सार्द्धद्बादशपलजलेन हि भागधदेशप्रस्थः पूर्य्यते ।तत्प्रमाणं पात्रं कार्य्यमित्यर्थात् सिद्धम् । ननुतथापि पात्रेण कथं नाडिकाज्ञानं क्रियापरि-च्छेद्यत्वात् कालस्येत्याशङ्क्य क्रियासिद्धये ॥
प्रस्थादि विशिनष्टि हेमेति । माषः पञ्चगुञ्जः ।हेम्नो माषैश्चतुर्भिश्चतुरङ्गुलेन शलाकारूपेणरचितैः कृतच्छिद्रा । एतदुक्तं भवति सार्द्ध-द्वादशपलताम्रमयं मागधप्रस्थसंमितमूर्द्धायतंपात्रं चतुर्म्माषचतुरङ्गुलहेमशलाकया कृताध-श्छिद्रं जले स्थापितं तेन छिद्रेण यावता कालेनपूर्य्यते तावान् कालो नाडिकेति । तथा च शुकः ।द्वादशार्द्धपलोन्मानं चतुर्भिश्चतुरङ्गुलैः ।स्वर्णमाषैः कृतच्छिद्रं यावत् प्रस्थजलप्लुतमिति ॥
”)इति तट्टीकायां श्रीधरस्वामी ॥
(यथा, सूर्य्य-सिद्धान्ते । १ । ११ ।“षड्भिः प्राणैर्विनाडी स्यात् तत् षष्ट्या नाडिकास्मृता ॥
”“षड्भिरिति । षट्प्रमाणैरनुभिः पानीयपलंभवति पलानां षष्ट्या घटिकोक्ता कालतत्त्वज्ञैः ॥
”इति तट्टीका ॥
)
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.