| YouTube Channel

नाटक (nATaka)

 
शब्दसागरः
English
नाटक
mfn.
 (-कः-की-कं) An actor, acting, dancing, &c.
m.
 (-कः) a play,
a drama: the first of the ten species of dramatic compositions of
the first order.
f.
 (-की) The court of INDRA.
E.
 नट् to act or per-
form, ण्वुल्
aff.
Capeller Eng
English
नाटक
m.
 actor, dancer, mime
n.
 &
f.
 नाटिका plays of a
cert.
 kind.
Yates
English
नाटक (कः) 1.
m.
 A player
a dra-
ma.
f.
 (की)
Indra's court.
Spoken Sanskrit
English
नाटक - nATaka -
n.
 - drama
रूपक - rUpaka -
n.
 - drama
नातकीय - nAtakIya -
adj.
 - dramatic
सौन्दर्य { नाटकं कृ } - saundarya{nATakaMkR} - verb - performadrama
रसप्रबन्ध - rasaprabandha -
m.
 - drama
बालभारत - bAlabhArata -
n.
 - drama
रूप - rUpa -
n.
 - drama
हरचापारोपण - haracApAropaNa -
n.
 - of a drama
सुप्रयोग - suprayoga -
adj.
 - easy to act [ such as drama ]
नाट्य - nATya -
n.
 - dramatic art
डोम्बी - DombI -
f.
 - kind of drama
विलासिका - vilAsikA -
f.
 - kind of drama
वीथि - vIthi -
f.
 - sort of drama
वीथिका - vIthikA -
f.
 - sort of drama
ईहामृग - IhAmRga -
m.
 - kind of drama
वीथिक - vIthika -
m.
 - sort of drama
उल्लाप्य - ullApya -
n.
 - kind of drama
त्रोटक - troTaka -
n.
 - kind of drama
महारूपक - mahArUpaka -
n.
 - kind of drama
शिल्पक - zilpaka -
n.
 - kind of drama
नाटक - nATaka -
n.
 - drama
रूपक - rUpaka -
n.
 - drama
नातकीय - nAtakIya -
adj.
 - dramatic
सौन्दर्य { नाटकं कृ } - saundarya{nATakaMkR} - verb - performadrama
रसप्रबन्ध - rasaprabandha -
m.
 - drama
बालभारत - bAlabhArata -
n.
 - drama
रूप - rUpa -
n.
 - drama
शुण्डिक - zuNDika -
m.
 - dram-shop
शुण्डापान - zuNDApAna -
n.
 - dram-shop
हरचापारोपण - haracApAropaNa -
n.
 - of a drama
सुप्रयोग - suprayoga -
adj.
 - easy to act [ such as drama ]
नाट्य - nATya -
n.
 - dramatic art
डोम्बी - DombI -
f.
 - kind of drama
विलासिका - vilAsikA -
f.
 - kind of drama
वीथि - vIthi -
f.
 - sort of drama
वीथिका - vIthikA -
f.
 - sort of drama
ईहामृग - IhAmRga -
m.
 - kind of drama
वीथिक - vIthika -
m.
 - sort of drama
उल्लाप्य - ullApya -
n.
 - kind of drama
त्रोटक - troTaka -
n.
 - kind of drama
Wilson
English
नाटक
m.
 (-कः-की-कं) An actor, acting, dancing, &c.
m.
 (-कः) A
play, a drama: the first of the ten species of dramatic compositions of the
first order.
f.
 (-की) The court of INDRA.
E.
 नट to act or perform, ण्वुल्
aff.
Apte
English
नाटकम् [nāṭakam], [नट्-ण्वुल्]
A play, drama (in general).
The first of the 1 principal kinds of dramatic composition
for definition and other information see S. D.* 277, where 36 लक्षणs of a नाटक are given. -कः An actor, a dancer
वधूनाटकसंघैश्च संयुक्तां सर्वतः पुरीम्
Rām.*
 1.5.12. -की The court of Indra.
Comp.
 -प्रपञ्चः the arrangement of a drama. -विधिः dramatic action.
Apte 1890
English
नाटकं [नट्-ण्वुल्] 1 A play, drama (in general).
2 The first of the 10 principal kinds of dramatic composition
for definition and other information
see S. D. 277.
कः An actor, a dancer.
की The court of Indra.
Monier Williams Cologne
English
नाटक mf(ई)n. acting, dancing,
W.
नाटक
m.
 an actor, dancer, mime,
R.
N.
 of a mountain,
KālP.
नाटक
n.
 any play or drama,
Hariv.
Kāv.
&c.
 (personified as
m.
 ,
MBh.
 ii, 453)
नाटक
n.
 a kind of play, the first of the Rūpakas or dramas of the first order,
Sāh.
&c.
Monier Williams 1872
English
नाटक, अस्, ई, अम्, dancing, acting
(अम्), n. a
play, drama
the first of the ten pieces of dramatic
compositions of the first order
(अस्), m. an actor,
dancer, mime
N. of a mountain in Kāmākhyā
(इका), f. a kind of play, see below
(अकी), f. the
court of Indra.
—नाटक-प्रपञ्च, अस्, m. course
or arrangement of a drama.
—नाटक-रत्न-कोष,
अस्, m. ‘treasure of jewels of plays, ’ N. of a work.
—नाटक-विधि, इस्, m. mimic art, dramatic action.
—नाटकावतार (°क-अव्°), अस्, m., N. of a work.
Macdonell
English
नाटक nāṭaka,
m.
 [√ naṭ] actor
n.
 play: 🞄-vidhi,
m.
 art of acting.
Benfey
English
नाटक नाटक, i. e. नट् + अक,
I.
m.
A mime, Rām. 1, 5, 18.
II.
n.
 A drama,
Rām. 2, 69, 4.
Hindi
Hindi
(पु) एक नाटक, नाटक
Apte Hindi
Hindi
नाटकम्
नपुं*
 - नट् + ण्वुल्
"स्वांग, रूपक"
नाटकम्
नपुं*
 - नट् + ण्वुल्
"रूपक के दस मुख्य भेदों में से पहला, परिभाषा आदि के लिए"
नाटकः
पुं*
 - -
"अभिनेता, नाचने वाला"
नाटकम्
नपुं*
 - नट्+ण्वुल्
दृश्य काव्य
नाटकम्
नपुं*
 - नट्+ण्वुल्
नाट्यरचना के मुख्य दस भेदों में प्रथम भेद
Shabdartha Kaustubha
Kannada
नाटक
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೃಶ್ಯಕಾವ್ಯ /ಹತ್ತುವಿಧ ರೂಪಕಗಳಲ್ಲೊಂದು /ಗದ್ಯ ಪದ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಕೃತ ಮೊದಲಾದ ಭಾಷೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ದೃಶ್ಯಕಾವ್ಯ.
निष्पत्तिः - > नट (नृत्तौ) + णिच् - "ण्वुल्" (३-१-१३३)
व्युत्पत्तिः - > नाटयति इति
प्रयोगाः - > "भावशुद्धिसहितैर्मुदं जनो नाटकैरिव बभार भोजनैः"
उल्लेखाः - > माघ० १४-५०
विस्तारः - > नाटकम्, प्रकरणम्, भाणः, प्रहसनम्, डिमः, व्यायोगः, सम्वकारः, वीथी, अङ्कङ्, ईहामृगः - ಇವು ಹತ್ತು ರೂಪಕಗಳು
नाटक
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಪರ್ವತ
प्रयोगाः - > "ऐशान्यां नाटके शैले शङ्करस्य महाश्रयम् । नित्यं वसति तत्रेशस्तदधीना तु पार्वती"
उल्लेखाः - > कालिकापु०
नाटक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ನರ್ತಕ /ಕುಣಿಸುವವನು
निष्पत्तिः - > नट (नृत्तौ) + णिच् - "ण्वुल्" (३-१-१३३)
L R Vaidya
English
nAwaka {% (I) n. %} 1. A play, a drama in general
2. one of the ten principal kinds of dramatic composition
(for a full description of this species, See S.D.277).
nAwaka {% (II) m. %} An actor, a dancer.
Kridanta Forms
Sanskrit
नट् (ण꣡टँ꣡ नृतौ - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = नटनम्
अनीयर् = नटनीयः - नटनीया
ण्वुल् = नाटकः - नाटिका
तुमुँन् = नटितुम्
तव्य = नटितव्यः - नटितव्या
तृच् = नटिता - नटित्री
क्त्वा = नटित्वा
ल्यप् = प्रणट्य
क्तवतुँ = नटितवान् - नटितवती
क्त = नटितः - नटिता
शतृँ = नटन् - नटन्ती
नट् (न꣡टँ꣡ अवस्यन्दने - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = नाटनम्
अनीयर् = नाटनीयः - नाटनीया
ण्वुल् = नाटकः - नाटिका
तुमुँन् = नाटयितुम्
तव्य = नाटयितव्यः - नाटयितव्या
तृच् = नाटयिता - नाटयित्री
क्त्वा = नाटयित्वा
ल्यप् = प्रनाट्य
क्तवतुँ = नाटितवान् - नाटितवती
क्त = नाटितः - नाटिता
शतृँ = नाटयन् - नाटयन्ती
शानच् = नाटयमानः - नाटयमाना
नट् (न꣡टँ꣡ भाषार्थः च - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = नाटनम् / नटनम्
अनीयर् = नाटनीयः / नटनीयः - नाटनीया / नटनीया
ण्वुल् = नाटकः - नाटिका
तुमुँन् = नाटयितुम् / नटितुम्
तव्य = नाटयितव्यः / नटितव्यः - नाटयितव्या / नटितव्या
तृच् = नाटयिता / नटिता - नाटयित्री / नटित्री
क्त्वा = नाटयित्वा / नटित्वा
ल्यप् = प्रनाट्य / प्रनट्य
क्तवतुँ = नाटितवान् / नटितवान् - नाटितवती / नटितवती
क्त = नाटितः / नटितः - नाटिता / नटिता
शतृँ = नाटयन् / नटन् - नाटयन्ती / नटन्ती
शानच् = नाटयमानः / नटमानः - नाटयमाना / नटमाना
Sanskrit Tibetan
Tibetan
gar gyi cho ga
नाटक
gar pa
नाटक
gar byed
नाटक
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
स्यान्नाटकं प्रकरणं भाणः प्रहसनं डिमः ।
व्यायोगः समवकारो विथ्यङ्केहामृगा इति ॥ २८४ ॥
अभिनेयप्रकाराः स्युर्भाषाः षट्संस्कृतादिकाः ।
-wordlist-
अभिनेयप्रबन्ध (पुं), नाटक (क्ली), प्रकरण (क्ली), भाण (पुं), प्रहसन (क्ली), डिम (पुं), व्यायोग (पुं), समवकार (पुं), वीथी (स्त्री), अङ्क (पुं), ईहामृग (पुं), भाषा (स्त्री), संस्कृत (क्ली), प्राकृत (क्ली), मागधी (स्त्री), शौरसेनी (स्त्री), पैशाची (स्त्री), अपभ्रंश (पुं)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
नाटकं,
क्ली,
 (नाटयतीति । नट + णिच् + ण्वुल् ।)गद्यपद्यप्राकृतभाषादिमयग्रन्थविशेषः । तत्-पर्य्यायः । महारूपकम् २ । इति त्रिकाण्ड-शेषः ॥
तस्य लक्षणं यथा, --“नाटकं ख्यातवृत्तं स्यात् पञ्चसन्धिसमन्वितम् ।विलासर्द्ध्यादिगुणवत् युक्तं नानाविभूतिभिः ॥
सुखदुःखसमुद्भूतिनानारससमन्वितम् ।पञ्चादिका दशपरास्तत्राङ्काः परिकीर्त्तिताः ॥
प्रख्यातवंशो राजर्षिर्धीरोदात्तः प्रतापवान् ।दिव्योऽथ दिव्यादिव्यो वा गणवान्नायको मतः ॥
एक एव भवेदङ्गी शृङ्गारो वीर एव वा ।अङ्गमन्ये रसाः सर्व्वे कार्य्यं निर्व्वहणेऽद्भुतम् ॥
चत्वारः पञ्च वा मुख्याः कार्य्यव्यापृतपूरुषाः ।गोपुच्छाग्रसमाग्रन्तु बन्धनं तस्य कीर्त्तितम् ॥
”इति साहित्यदर्पणे । ६ । २७७ ॥
अपि च ।“नाटकं स्यात् प्रकरणं व्यायोगोऽङ्कस्तथा डिमः ।ईहामृगः प्रहसनं भानः समरकारकः ॥
वीथीति भरतः प्राह नाट्येषु दशरूपकम् ।नाटिका प्रेक्षणञ्चैव त्रोटकं शाकटं तथा ॥
गोष्टीसंलापशिल्पानि भानीहल्लीशरासकौ ।उल्लापकं श्रीगदितं प्रस्थानं नाट्यरासकम् ॥
दुर्म्मल्लिका लासिका च काव्यञ्चेत्युपरूपकम् ।स्यात सप्तदश संख्यन्तु लक्षणस्तत्र कथ्यते ॥
प्रख्यातोत्तमनायकं रसमयं राजर्षिवंशोद्भवंसाङ्कं भङ्गजयान्वितं लयमयं तत्तत्पुराणाश्रयम् ।भाषावैभवसुन्दरं प्रविलसन्नानाविलासं बलद्-वृत्तिव्याप्तमशेषसन्धिसहितं सप्ताङ्गवन्नाटकम् ॥
”अन्ये तु ।“देवतानां मनुष्याणां राज्ञां लोके महात्मनाम् ।पूर्व्ववृत्तानुचरितं प्रख्यातोदात्तनायकम् ॥
प्रवेशकविविष्कम्भादिभिः सन्धिभिरन्वितम् ।इतिहासकथोद्भूतं सुखदुःखोदयैर्युतम् ॥
षट्पञ्चदशसप्ताष्टनवाङ्कैरनुभूषितम् ।नानाविलासलीलाभिः सर्व्वसिद्धिभिरन्वितम् ॥
नानाभावरसैराढ्यं नाटकं सूरयो विदुः ।किञ्चिदङ्गविहीनन्तु न त्याज्यं नाटकं क्वचित् ॥
आरम्भश्च प्रयत्नश्च प्राप्तिः सम्भव एव च ।नियता च फलप्राप्तिः फलयोगस्तथापरः ॥
इत्यवस्थाप कं स्यात् नाटके कार्य्यवस्तुनः ।संस्कृतं प्राकृतं भूतभाषाप्रभ्रंशिका गिरः ।नाटके नियताः शस्ता एषा भाषा रसावहा ॥
भाषाविभाषाभेदेन प्राकृतन्तु चतुर्द्दश ॥
मागध्यावन्तिका प्राच्या शौरसेन्यर्द्धमागधी ।वाह्लीका दाक्षिणात्याश्च भाषाः सप्त च प्राकृते ॥
शकाराभीरचाण्डालशवरद्रविडौड्रजाः ।वनौकसीविज्रातीनां विभाषाः सप्त कीर्त्तिताः ॥
कैकेयी शौरसेनी च काञ्ची पाञ्चालमागधी ।द्राविडी पाण्डुदेशी च भूतभाषा प्रकीर्त्तिताः ॥
वैदर्भी मागधी नाटी काम्बोजी चोपनागरी ।पाञ्चाली षडपभ्रंशभाषा स्युर्द्देशभेदतः ॥
देवतादर्शनान्तञ्च कर्त्तव्यं नाटकं बुधैः ।राजर्षिदर्शनान्तं या तेऽपि देवैः समा मताः ॥
उदाहरणम् । मुरारिकवेरनर्घराघवं भवभूते-रुत्तररामचरितं कालिदासस्याभिज्ञानशकु-न्तलञ्चेत्यादि । इति नाटकलक्षणम् ।” इतिसङ्गीतदामोदरः ॥
नाटकः,
पुं,
 (नट्यते नृत्यते देवयोनिभिरत्र । नट +घञ् । ततः स्वार्थे कन् । यद्बा, नाटयतीतिनट + णिच् + ण्वुल् ।) कामाख्यास्थपर्व्वतभेदः ।यथा, --“ऐशान्यां नाटके शैले शङ्करस्य महाश्रमम् ।नित्यं वसति तत्रेशस्तदधीना तु पार्व्वती ॥
”इति कालिकापुराणम् ॥
(नाटकशाला । यथा, रामायणे । १ । ५ । १२ ।“बधूनाटकसङ्घैश्च संयुक्तां सर्व्वतः पुरीम् ॥
”नटतीति । नट + ण्वुल् ।) नर्त्तके, त्रि । इतिव्याकरणम् ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
नाटक
त्रि०
 नट--ण्वुल् । १ नर्त्तके स्त्रियां टप् । कामाख्यापर्वतान्तिकस्थे २ पर्वतभेदे । “ऐशान्यां नाटके शैलेशङ्करस्य महाश्रमम् । नित्यं वसति तत्रेशस्तदधीना तुपार्वती” कालिकापु० । ३ दृश्यकाव्यरूपे रूपकभेदे
न०
 ।तद्भेदलक्षणादिकं सा० द० उक्तं यथा“नाटकमथ प्रकरणम् भाणव्यायोगसमवकारडिमाः ।ईहामृगाङ्कवीथ्यः प्रहसनमिति रूपकाणि दश । किञ्च, “नाटिकां त्रोटकं गोष्ठी सट्टकं नाट्यरासकम् । प्रस्थानो-ल्लाप्यकाव्यानि प्रेङ्क्षणं रासक तथा । संलापकं श्री-गदितं शिल्पक्तञ्च विलासिका । दुर्मल्लिका प्रकरणीहल्लीशो माणिकेति च । अष्टादश प्राहुरुपरूपकाणिमणीपिणः । विना विशेषं सर्वेषां लक्ष्म नाटकवन्मतम्” ।सर्वेषां प्रकरणादिरूपकाणां नाटिकाद्युपरूपकाणाञ्च ।तत्र । “नाटकं ख्यातवृत्तं स्यात् पञ्चसन्धिसमन्वितम् ।विलासर्द्ध्यादिगुणवद्युक्तं नानाविभूतिभिः । सुख-दुःखसमुद्भूति नानारसनिरन्तरम् । पञ्चादिका दश-परास्तत्राङ्काः परिकीर्त्तिताः । प्रख्यातवंशो राज-र्षिर्धीरोदात्तः प्रतापवान् । दिव्योऽथ दिव्यादिव्योवा गुणवान्नायको मतः । एक एव भवेदङ्गी शृङ्गारोवीर एव वा । अङ्गमन्ये रसाः सर्वे कार्य्यनिर्वहणेऽद्भु-तम् । चत्वारः पञ्च वा मुख्याः कार्य्यव्यापृतपूरुषाः ।गोपुच्छाग्रसमाग्रन्तु बन्धनं तस्य कीर्तितम्” । “देवतोनांमनुष्याणां राज्ञां लोके महात्मनाम् । पूर्ववृत्तानुचारतंप्रख्यातोदात्तनायकम् । प्रवेशकविविस्कम्भादिभिः सन्धि-भिरन्वितम् । इतिहासकथोद्भूतं सुखदुःखदयै-र्युतम् । षट्पञ्चदशसप्ताष्टनवाङ्कैरनुभूषितम् । नाना-विलासलीलाभिः सर्वसिद्धिभिरन्वितम् । नानाभावरसैराढ्यं नाटकं सूरयो विदुः । किञ्चिदङ्गविहीनन्तुन त्याज्यं नाटकं क्वचित् । आरम्भश्च प्रयत्नञ्च प्राप्तिःसम्भव एव च । नियता च फलप्राप्तिः फलयोगस्तथापरः । इत्यवस्थापञ्चकं स्यात् नाटके कार्य्यवस्तुनः ।संस्कृतं प्राकृतं भूतभाषापभ्रंशिका गिरः । नाटकेनियताः शस्ता एषा भाषा रसावहा । भाषाविभाषा-भेदेन प्राकृतन्तु चतुर्दश । मागध्यावन्तिका प्राच्याशौरसेन्यर्द्धमागधी । वाह्लीका दाक्षिणात्याश्च भाषाःसप्त च प्राकृते । शकाराभीरचाण्डालशवरद्रविडौड्रजाः ।वानौकसी विजातीनां विभाषाः सप्त कीर्त्तिताः । कैकेयीशौरसेनी च काञ्ची पाञ्चालमागधी । द्राविडी पाण्डु-देशी च भूतभाषाः प्रकीर्त्तिताः । वैदर्भी मागधीनाटी काम्बोजी चोपनागरी । पाञ्चाली षडपभ्रंश-भाषाः स्युर्देशभेदतः । देवतादर्शनान्तञ्च कर्त्तव्यंनाटकं बुधैः । राजर्षिदर्शनान्तं वा तेऽपि देवैः समामताः” । उदाहरणम् “मुरारिकवेरनर्घराघवं भवभूते-रुत्तरचरितं कालिदासस्याभिज्ञानशकुन्तलञ्च” सङ्गीतदा० ।तच्च यथा कर्त्तव्यं नाटकादिविभागमुक्त्वा अग्निपु० ३३७ अ० तथा निरूपितं यथा“सामान्यञ्च विशेषश्च लक्षणस्य द्वयी गतिः । सामान्यंसर्वविषयं शेषः क्वापि प्रवर्त्तते । पूर्वरङ्गे निवृत्ते द्वौदेशकालावुभावपि । रसभावविभावानुभावा अभिनय-स्तथा । अङ्कः स्थितिश्च सामान्यं सर्वत्रैवोपसर्पणात् ।विशेषोऽवसरे वाच्यः सामान्यं पूर्वमुच्यते । त्रिवर्ग-साधनन्नाट्यमित्याहुः करणञ्च यत् । इतिकर्त्तव्यतातस्य पूर्वरङ्गो यथाविधि । नान्दीमुखानि द्वात्रिंश-दङ्गानि पूर्बरङ्गके । देवतानां नमस्कारो गुरूणामपिच स्तुतिः । गोब्राह्मणनृपादीनामाशीर्वादादि गीयते ।नान्द्यन्ते सूत्रधारोऽसौ रूपकेषु निबध्यते । गुरुपूर्वक्रमंवंशप्रशंसा पौरुषं कवेः । सम्बन्धार्थौ च काव्यस्य पञ्चै-तानेष निर्दिशेत् । नटी विदूषको वापि पारिपार्श्विकएव वा । सहिताः सूत्रघारेण संलाप यत्र कुर्वते ।चित्रैर्वाक्यैः स्वकार्य्योत्थैः प्रस्तुताक्षेपिभिर्मिथः । आमुखंतत्तु विज्ञेयं बुधैः प्रस्तावनापि सा । प्रवृत्तकं कथोद्घातःप्रयोगातिशयस्तथा । आमुखस्य त्रयो भेदा वीजांशेषूप-जायते । कालं प्रवृत्तमाश्रित्य सूत्रधृग्यत्र वर्णयेत् ।तदाश्रयश्च पात्रस्य प्रवेशस्तत् प्रवृत्तकम् । सूत्रधारस्यवाक्यं वा यत्र वाक्यार्थमेवात्वा । गृहीत्वा प्रविशेत्पात्रं कथोद्द्वातः स उच्यते । प्रयोगेषु प्रयोगन्तु सूत्र-धृग्यत्र वर्णयेत् । ततश्च प्रविशेत् पात्रं प्रयोगातिशयोहि सः । शरीरं नाटकादीनामितिवृत्तं प्रचक्षते ।सिद्धमुत्प्रेक्षितञ्चेति तस्य भेदावुभौ स्मृतौ । सिद्धमागम-दृष्टञ्च सृष्टमुत्प्रेक्षितं कवेः । वीजं विन्दुः पताका चप्रकरी कार्य्यमेव च । अर्थप्रकृतयः पञ्च पञ्च चेष्टा अपिक्रमात् । प्रारम्लश्च प्रयत्नश्च प्राप्तिः सद्भाव एव च ।नियता च फलप्राप्तिः फलयोगश्च पञ्चमः । मुखं प्रति-मुखं गर्भो विमर्षश्च तथैव च । तथा निर्वहणञ्चेतिक्रमात् पञ्चैव सन्धयः । अल्पमात्रं समुद्दिष्टं बहुधायत् प्रसर्पति । फलावसानं यच्चैव वीजं तदभिधीयते ।यत्र वीजसमुत्पत्तिर्नानार्थरससम्भवा । काव्ये शरीरानु-नतं तन्मुखं परिकीर्त्तितम् । इष्टस्यार्थस्य रचना वृत्तान्त-स्यानुपक्षयः । रागप्राप्तिः प्रयोगस्य गुह्यानाञ्चैव गूह-नम् । आश्चर्य्यवदभिख्यातं प्रकाशानां प्रकाशनम् ।अङ्गहीनं नरो यद्वन्न श्रेष्ठं काव्यमेव च । देशकालौविना किञ्चिन्नेतिवृत्तं प्रवर्त्तते । अतस्तयोरुपादान-नियमात् पदमुच्यते । देशेषु भारतं वर्षं काले कृत-युगत्रयम् । मर्त्त्ये ताभ्यां प्राणभृतां सुखदुःखोदयःक्वचित् । सर्गे सर्गादिवार्त्ता च प्रसज्जन्ती न दुष्यति” ।
Capeller
German
नाटक
m.
 Schauspieler
n.
 u.
f.
 नाटिका
best. Gattungen des Drama's.
Stchoupak
French
नाटक-
m.
 acteur, mime, danseur
nt. œuvre dramatique, représentation
théâtrale
comédie héroïque,
n.
 d'un genre dram. (m. Drame
personnifié)
-ईय- a. dramatique
-ईया-
f.
 actrice, danseuse
-ई-कृ- arranger en drame.